भारतीय शेयर बजारमा सामान्यतया शनिबार र आइतबार साप्ताहिक बिदा रहने भएकाले नेशनल स्टक एक्सचेन्ज (NSE) र बम्बे स्टक एक्सचेन्ज (BSE) बन्द रहने गर्छन्। तर, 1 अगस्ट 2026 शनिबारका दिन पनि बजारमा कारोबार गतिविधि सञ्चालन भएपछि लगानीकर्ता तथा बजार सहभागीहरूबीच यसको कारणबारे जिज्ञासा उत्पन्न भयो।
यस दिन सञ्चालन गरिएको कारोबार नियमित वा वास्तविक ट्रेडिङ नभई आगामी प्राविधिक परिवर्तनको परीक्षणका लागि आयोजना गरिएको विशेष ‘मक ट्रेडिङ सेसन’ थियो।
यस अभ्यासको उद्देश्य इक्विटी क्यास सेग्मेन्टमा लागू हुन लागेको नयाँ ‘क्लोजिङ अक्सन सेसन’ (Closing Auction Session-CAS) प्रणालीका लागि आवश्यक तयारीको मूल्याङ्कन गर्नुका साथै नयाँ व्यवस्था लागू भएपछि बजार सञ्चालनमा कुनै प्राविधिक अवरोध नआओस् भन्ने सुनिश्चित गर्नु थियो।
नेशनल स्टक एक्सचेन्जले हालै इक्विटी क्यास सेग्मेन्टमा क्लोजिङ अक्सन सेसन (CAS) लागू गर्ने घोषणा गरेको छ। यो व्यवस्था 3 अगस्ट 2026 देखि लाइभ ट्रेडिङ वातावरणमा लागू हुने तय गरिएको छ। क्लोजिङ अक्सन सेसनको उद्देश्य बजार बन्द हुने समयमा सेयरको अन्तिम मूल्य निर्धारण प्रक्रियालाई थप पारदर्शी र प्रभावकारी बनाउनु हो।
यस प्रणालीमार्फत बजार बन्द हुनुअघि खरिदकर्ता र विक्रेताका अर्डरहरूलाई अझ प्रभावकारी रूपमा मिलान गर्न सकिनेछ, जसबाट अन्तिम क्लोजिङ मूल्य अझ सटीक रूपमा निर्धारण गर्न सहयोग पुग्नेछ। विश्वका वित्तीय बजारहरूमा यस्ता व्यवस्था पहिलेदेखि नै प्रचलनमा रहेका छन् र बजार सञ्चालनको दक्षता बढाउन महत्त्वपूर्ण मानिन्छ।
NSE ले जारी गरेको परिपत्रअनुसार CAS प्रणाली सफलतापूर्वक लागू गर्नु अघि प्राविधिक परीक्षण तथा बजार सहभागीहरूको तयारी सुनिश्चित गर्न आवश्यक भएकाले 1 अगस्ट 2026 मा मक ट्रेडिङ सेसन आयोजना गरिएको थियो। यस क्रममा एक्सचेन्ज, ब्रोकरेज कम्पनीहरू, ट्रेडिङ सदस्य तथा अन्य बजार सहभागीहरूले नयाँ ट्रेडिङ प्रक्रिया र प्रणाली स्तरोन्नतिको परीक्षण गर्न सके। यस प्रक्रियाले सम्भावित प्राविधिक समस्याहरूको पहिचान तथा समाधानमा सहयोग पुर्याउँदै वास्तविक कार्यान्वयनका बेला अवरोधको सम्भावना घटाउने उद्देश्य राखेको थियो।
एक्सचेन्जले सबै ट्रेडिङ सदस्यहरूलाई नयाँ व्यवस्थाअन्तर्गत सहज सञ्चालन सुनिश्चित गर्न यस अभ्यासमा सक्रिय रूपमा सहभागी हुन सल्लाह दिएको थियो।
मक ट्रेडिङ वास्तविक सेयर बजार कारोबारको एक सिमुलेटेड वा परीक्षण संस्करण हो। यसमा सहभागीहरूले खरिद तथा बिक्री आदेश प्रविष्ट गर्छन्, तर ती कारोबारमा वास्तविक रकम प्रयोग हुँदैन। यसको मुख्य उद्देश्य ट्रेडिङ प्रणाली, अर्डर प्रशोधन, डाटा प्रवाह तथा प्राविधिक पूर्वाधारको परीक्षण गर्नु हो।
मक ट्रेडिङका क्रममा सम्पन्न भएका कारोबारहरूले लगानीकर्ताको वास्तविक पोर्टफोलियो वा वित्तीय अवस्थामाथि कुनै प्रभाव पार्दैनन्। यसलाई ‘ड्राइ रन’ का रूपमा पनि लिइन्छ, जहाँ सम्पूर्ण प्रक्रिया वास्तविक बजारजस्तै देखिए पनि यसमा कुनै वित्तीय जोखिम समावेश हुँदैन।
भारतमा “मक ट्रेडिङ” शब्द दुई फरक सन्दर्भमा प्रयोग गरिन्छ। पहिलो, NSE र BSE जस्ता एक्सचेन्जहरूले आयोजना गर्ने आधिकारिक मक ट्रेडिङ सेसन, जसको उद्देश्य प्राविधिक परीक्षण तथा बजार सञ्चालनको तयारी गर्नु हो। यस्ता अभ्यासमा मुख्य रूपमा ब्रोकर, ट्रेडिङ सदस्य तथा संस्थागत सहभागीहरू सहभागी हुन्छन्।
दोस्रो, खुद्रा लगानीकर्ता तथा नयाँ ट्रेडरहरूका लागि उपलब्ध भर्चुअल वा पेपर ट्रेडिङ प्लेटफर्महरू, जहाँ प्रयोगकर्ताले वास्तविक रकम प्रयोग नगरी ट्रेडिङ रणनीतिको अभ्यास गर्न सक्छन्। यी प्लेटफर्महरूले लाइभ बजार डाटा प्रयोग गरे पनि एक्सचेन्जद्वारा आयोजना गरिने आधिकारिक मक ट्रेडिङ अभ्याससँग तिनको प्रत्यक्ष सम्बन्ध हुँदैन।
