पाकिस्तानको खैबर पख्तुनख्वा प्रान्तमा पीठोको बढ्दो मूल्यले सर्वसाधारणको कठिनाइ बढाएको छ। पेशावरमा २० किलो मोटो पीठोको बोरा ३,३०० पाकिस्तानी रुपैयाँसम्म पुगेको छ। मूल्यवृद्धिको प्रत्यक्ष असर तन्दुर र दैनिक भोजनमा परेको छ। स्थानीय बजारमा रोटीको मूल्य पनि बढेको छ भने केही पसलेले एकवटा रोटी बिक्री गर्न बन्द गरेका छन्।
स्थानीय रिपोर्टअनुसार ५० ग्रामको रोटी, जुन यसअघि २० पाकिस्तानी रुपैयाँमा पाइन्थ्यो, अहिले ३० रुपैयाँमा बिक्री भइरहेको छ। केही क्षेत्रमा ग्राहकलाई एउटा रोटीको सट्टा ४० रुपैयाँमा दुईवटा रोटी किन्न भनिएको छ। मूल्य बढेसँगै रोटीको तौल पनि घटाइएको स्थानीय बासिन्दाको भनाइ छ।
पीठोको मूल्य बढिरहेका बेला सरकारी अनुदान प्राप्त आपूर्ति र खुला बजारमा उपलब्धतालाई लिएर पनि प्रश्न उठिरहेका छन्। खाद्य विभागले भने सरकारी दरमा अनुदानित पीठो अझै पनि प्रान्तका विभिन्न क्षेत्रमा वितरण भइरहेको दाबी गरेको छ।
२० किलो पीठोको मूल्य ३,३०० रुपैयाँसम्म
पेशावरका बजारमा पीठोको मूल्यमा तीव्र वृद्धि भएको छ। २० किलो मोटो पीठोको बोरा करिब ३,३०० रुपैयाँमा बिक्री भइरहेको छ। त्यस्तै, २० किलो मसिनो पीठोको मूल्य करिब ३,१२० रुपैयाँ रहेको बताइएको छ। ८० किलो मोटो पीठोको बोरा १३,२०० रुपैयाँसम्म पुगेको छ भने २० किलो चोकरको मूल्य पनि करिब १,४८० रुपैयाँ रहेको बताइएको छ।
पीठोको मूल्यवृद्धिको असर गहुँ र त्यसबाट बनेका उत्पादनमा बढी निर्भर परिवारमा सबैभन्दा धेरै परेको छ। पाकिस्तानमा रोटी धेरै परिवारको दैनिक भोजनको महत्वपूर्ण हिस्सा भएकाले पीठोको मूल्य बढ्दा त्यसको असर घरेलु बजेटमा प्रत्यक्ष देखिएको छ।
रोटीको मूल्यमा पनि वृद्धि
पीठोको महँगीको असर पेशावरको तन्दुर व्यवसायमा पनि परेको छ। स्थानीय जानकारीअनुसार ५० ग्राम रोटीको मूल्य २० रुपैयाँबाट बढेर ३० रुपैयाँ पुगेको छ।
पेशावरको खैबर बजार, अशरफ रोड, कराची मार्केट, नमक मण्डी र गभर्नमेन्ट कलेज चोकलगायत धेरै क्षेत्रमा पसलेहरूले एकवटा रोटी बेच्न बन्द गरेका छन्। यहाँ ग्राहकलाई ४० रुपैयाँमा दुईवटा रोटी दिइँदैछ।
स्थानीय बासिन्दाका अनुसार समस्या मूल्यवृद्धिमा मात्र सीमित छैन। केही ग्राहकका अनुसार रोटीको तौल पनि पहिलेको तुलनामा घटाइएको छ। उनीहरूले प्रशासनसँग रोटीको मूल्यसँगै त्यसको निर्धारित तौलको पनि निगरानी गर्न माग गरेका छन्।
जमाखोरीको आरोप
पीठोको मूल्यमा अचानक आएको वृद्धिको पछाडि केही व्यापारीमाथि जमाखोरीको आरोप पनि लगाइएको छ। केही व्यापारीले बजारमा पीठोको उपलब्धता कम भएको अवस्थाको फाइदा उठाउन गोदाममा मौज्दात रोकेको आरोप छ।
कुनै आवश्यक खाद्य वस्तुको कृत्रिम अभाव सिर्जना भए त्यसको मूल्य तीव्र रूपमा बढ्न सक्ने बताइएको छ। वर्तमान अवस्थाबीच प्रशासन र कानून कार्यान्वयनसँग सम्बन्धित निकायहरूले ठूला व्यापारी तथा पीठोका गोदाममाथि निगरानी बढाइरहेका छन्।
रिपोर्टहरूमा मूल्यवृद्धिको अवधिमा केही पीठो व्यापारीले छोटो समयमा करोडौँ रुपैयाँ अतिरिक्त नाफा कमाएको दाबी पनि गरिएको छ। यद्यपि, यी आरोपको स्वतन्त्र पुष्टि तथा प्रत्येक व्यापारीको भूमिकाबारे जानकारी छुट्टाछुट्टै अनुसन्धानको विषय रहेको छ।
सरकारको दाबी, अनुदानित पीठो उपलब्ध
बढ्दो मूल्य र बजारमा कथित अभावबीच प्रान्तीय खाद्य विभागले अनुदानित पीठो सरकारी दरमा अझै वितरण भइरहेको जनाएको छ।
विभागका अनुसार गत साता पूरै प्रान्तमा १,६११ सक्रिय डिलरमार्फत ४,१७,१६८ बोरा पीठो सरकारी मूल्यमा उपलब्ध गराइएको थियो।
आँकडाअनुसार पेशावर डिभिजनलाई १,०१,९५५ बोरा, मलाकन्डलाई १,२०,७३७ बोरा र मरदानलाई ५९,३८९ बोरा आपूर्ति गरिएको थियो। हजारा डिभिजनलाई ३८,१२९, बन्नूलाई १२,५८८, डेरा इस्माइल खानलाई ४१,६८८ र कोहाटलाई ४२,६८२ बोरा उपलब्ध गराइएको थियो।
सरकारका अनुसार अनुदानित पीठोको आपूर्ति जारी छ। यद्यपि स्थानीय बजारमा उच्च मूल्य र सर्वसाधारणका गुनासोले सरकारी आपूर्ति र खुला बजारको मूल्यबीच अन्तर रहेको देखाउँछ।
सर्वसाधारणमाथि बढ्दो महँगीको दबाब
पीठोको मूल्यमा वृद्धि पाकिस्तानका सामान्य परिवारले पहिले नै महँगी र बढ्दो घरेलु खर्चको सामना गरिरहेका बेला भएको छ। गहुँ र पीठोजस्ता आधारभूत खाद्य वस्तुको मूल्यमा हुने परिवर्तनले परिवारको मासिक खर्च क्षमतामा प्रत्यक्ष असर पार्छ।
कम आय भएका परिवारका लागि रोटीको मूल्यमा केही रुपैयाँको वृद्धि पनि दैनिक बजेटमा असर पार्न सक्छ। यही कारण स्थानीय बासिन्दाको माग मूल्य घटाउनमा मात्र सीमित छैन; उनीहरूले सरकारी दरमा पर्याप्त मात्रामा पीठो उपलब्ध गराउन पनि माग गरेका छन्।
स्थानीय बासिन्दाले प्रशासनसँग निर्धारित मूल्यमा उपलब्ध गराइने पीठो वास्तविक रूपमा उपभोक्तासम्म पुग्ने सुनिश्चित गर्न तथा पसले र तन्दुर सञ्चालकले निर्धारित तौल र मूल्यसम्बन्धी नियम पालना गरेको सुनिश्चित गर्न माग गरेका छन्।
पाकिस्तानमा यसअघि पनि देखिएको पीठो संकट
पाकिस्तानमा गहुँ र पीठोको मूल्यसम्बन्धी संकट नयाँ होइन। पछिल्ला केही वर्षमा देशले पीठोको उपलब्धता र मूल्यसँग सम्बन्धित विभिन्न गम्भीर अवस्थाको सामना गरेको छ।
२०१९–२० को अवधिमा पाकिस्तानका धेरै क्षेत्रमा गहुँ र पीठोको मूल्यमा तीव्र वृद्धि भएको थियो। त्यस समयमा बजारमा उपलब्धतालाई लिएर पनि चिन्ता देखिएको थियो।
त्यसपछि २०२३ मा पनि गहुँ र पीठोको आपूर्तिसम्बन्धी ठूलो संकट देखिएको थियो। अनुदानित पीठोको माग बढेपछि धेरै सहरमा वितरण केन्द्रबाहिर लामो लाइन देखिएका थिए।
कम मूल्यमा उपलब्ध सरकारी पीठोका लागि ठूलो संख्यामा मानिस पुगेपछि केही स्थानमा अव्यवस्थाको अवस्था सिर्जना भएको थियो। केही ठाउँमा पीठो वितरणका क्रममा भागदौडजस्ता घटनाको खबर पनि आएको थियो।
गहुँ आपूर्ति र बजार व्यवस्थापन चुनौती
पाकिस्तानमा पीठोको मूल्य नियन्त्रण गर्नु खुद्रा बजारको मात्र समस्या होइन। यसका लागि गहुँको उपलब्धता, सरकारी भण्डार, ढुवानी, मिलिङ, वितरण र बजार निगरानीबीच राम्रो समन्वय आवश्यक हुन्छ।
कुनै चरणमा गहुँको आपूर्ति प्रभावित भए वा बजारमा मौज्दात सीमित भए त्यसको असर पीठो र त्यसपछि रोटीको मूल्यमा पर्न सक्छ। त्यसैगरी जमाखोरी वा अवैध भण्डारणसम्बन्धी आरोपको प्रभावकारी अनुसन्धान पनि मूल्य नियन्त्रणका लागि महत्वपूर्ण हुन सक्छ।
वर्तमान अवस्थाबीच प्रशासनसमक्ष सरकारी अनुदानको लाभ वास्तवमै आवश्यक परिवारसम्म पुग्ने र खुला बजारमा पनि पर्याप्त पीठो उपलब्ध रहने सुनिश्चित गर्ने चुनौती छ।
आगामी अवस्था
पेशावरमा पीठोको बढ्दो मूल्य र रोटी महँगिएपछि अब स्थानीय प्रशासनको निगरानी तथा सरकारी आपूर्तिमा ध्यान केन्द्रित रहनेछ। बजारमा पर्याप्त मौज्दात पुगे र अनुदानित पीठोको वितरण प्रभावकारी रहे मूल्यमा रहेको दबाब कम हुन सक्छ।
तर आपूर्ति र मागबीचको अन्तर कायम रहे पीठो र रोटीको मूल्यमा थप वृद्धि हुँदा सर्वसाधारणको कठिनाइ बढ्न सक्छ। पाकिस्तान सरकारका लागि यो चुनौती महत्वपूर्ण रहेको छ, किनकि गहुँ र पीठो देशका अत्यावश्यक खाद्य उत्पादनमा पर्छन्।
हाल पेशावरमा २० किलो पीठोको बोरा ३,३०० रुपैयाँसम्म पुग्नु र रोटीको मूल्य २० रुपैयाँबाट बढेर ३० रुपैयाँ हुनु खाद्य महँगीको दबाबसँग सम्बन्धित अवस्था देखाउँछ। आगामी दिनमा सरकारी वितरण र बजार निगरानीको प्रभावकारिताले अवस्थाको दिशालाई प्रभावित गर्नेछ।
