भारतीय रिजर्भ बैंकको सक्रिय भूमिकासँगै अमेरिकी डलर कमजोर हुँदा भारतीय रुपैयाँ ३८ पैसा सुदृढ भई १ डलर बराबर ९०.४० मा पुगेको छ। विदेशी लगानी प्रवाह र अमेरिकाबाट आएका कमजोर आर्थिक तथ्यांकले रुपैयाँलाई समर्थन दिएको छ, जबकि घरेलु सेयर बजार दबाबमा देखिएको छ।
हप्ताको चौथो कारोबारी दिन बिहीबार प्रारम्भिक कारोबारमा भारतीय रुपैयाँ अमेरिकी डलरको तुलनामा तीव्र मजबूतीसहित देखापर्यो। घरेलु सेयर बजार कमजोरीका साथ खुले पनि अन्तरबैंक विदेशी मुद्रा बजारमा रुपैयाँ ३८ पैसा बढ्दै ९०.४० प्रति डलरको स्तरमा पुगेको हो।
विदेशी लगानी प्रवाह, अमेरिकी डलरको कमजोरी र भारतीय रिजर्भ बैंकको सक्रिय उपस्थितिलाई यस मजबूतीका प्रमुख कारणका रूपमा हेरिएको छ। विश्वव्यापी अनिश्चितता कायम रहेको पृष्ठभूमिमा मुद्रा बजारमा देखिएको यो चाल उल्लेखनीय रह्यो।
मिराए एसेट शेयरखानका अनुसन्धान विश्लेषक अनुज चौधरीका अनुसार अघिल्ला सत्रहरूमा आयातकर्ताहरूको तर्फबाट डलरको बढ्दो मागका कारण रुपैयाँमाथि दबाब थियो। आयात बढ्दा भुक्तानीका लागि डलरको आवश्यकता बढ्ने भएकाले रुपैयाँ कमजोर हुँदै आएको थियो।
यससँगै विश्वव्यापी भू–राजनीतिक तनाव र कच्चा तेलको मूल्यवृद्धिले पनि भारतीय मुद्रामाथि दबाब सिर्जना गरेको थियो। भारत कच्चा तेलको ठूलो आयातकर्ता भएकाले तेल महँगो हुँदा डलरको माग बढ्ने र त्यसको प्रत्यक्ष असर रुपैयाँमा पर्ने गरेको छ।
हालको सत्रमा भने परिस्थितिमा परिवर्तन देखियो। अमेरिकाबाट आएका केही प्रमुख आर्थिक तथ्यांक अपेक्षाभन्दा कमजोर रहेपछि डलर दबाबमा पर्यो र त्यसको प्रत्यक्ष लाभ रुपैयाँलाई मिल्यो।
अमेरिकाको नन–फार्म पेरोल र रिटेल सेल्ससम्बन्धी तथ्यांक बजारको अपेक्षाभन्दा कमजोर रहे। यी तथ्यांकले अमेरिकी अर्थतन्त्रको गति सुस्त हुन सक्ने संकेत दिएको छ, जसका कारण डलर कमजोर हुँदा उदीयमान अर्थतन्त्रका मुद्राहरूलाई समर्थन मिलेको देखियो।
रुपैयाँको हालको चालमा भारतीय रिजर्भ बैंकको भूमिका पनि महत्वपूर्ण मानिएको छ। बजारका सहभागीहरूका अनुसार आवश्यक परेमा आरबीआई मुद्रा बजारमा हस्तक्षेप गर्न तयार रहेको संकेत देखिएको छ।
आरबीआईले बैंकिङ प्रणालीमा पर्याप्त तरलता कायम राख्ने सुनिश्चित गर्दै बजारमा अचानक उतार–चढाव नआओस् भन्ने उद्देश्य राखेको बताइएको छ। केन्द्रीय बैंक सक्रिय देखिँदा लगानीकर्ताको विश्वास बढ्ने र रुपैयाँलाई स्थिरता मिल्ने धारणा बजारमा रहेको छ।
विदेशी लगानी प्रवाहको परिमाण ठूलो नभए पनि यसको मनोवैज्ञानिक प्रभाव स्पष्ट देखिएको छ। विदेशी मुद्रा व्यापारीहरूका अनुसार विदेशी लगानीकर्ता बजारमा कायम रहनुले भारतप्रतिको विश्वासको संकेत दिन्छ।
सेयर बजारका तथ्यांकअनुसार विदेशी संस्थागत लगानीकर्ताहरू बुधबार शुद्ध खरिदकर्ता रहे। उनीहरूले करिब ९४३.८१ करोड रुपैयाँ बराबरका सेयर खरिद गरेका थिए, जसले रुपैयाँलाई पनि समर्थन दिएको देखिएको छ।
अन्तरबैंक विदेशी मुद्रा विनिमय बजारमा रुपैयाँ ९०.५५ प्रति डलरमा खुलेको थियो। प्रारम्भिक कारोबारमा ९०.५६ सम्म कमजोर देखिएपछि यसले पुनः मजबूती समात्दै ९०.४० को स्तर छोयो।
यसअघि बुधबार रुपैयाँ २२ पैसा कमजोर भई ९०.७८ प्रति डलरमा बन्द भएको थियो।
डलर इन्डेक्समा आएको गिरावटले पनि रुपैयाँलाई सहयोग पुर्याएको छ। छ प्रमुख विश्व मुद्रासँग डलरको अवस्था देखाउने डलर इन्डेक्स ०.०५ प्रतिशत घटेर ९६.७८ मा पुगेको छ।
डलर इन्डेक्स कमजोर हुँदा अमेरिकी मुद्रा अन्य मुद्राको तुलनामा दबाबमा परेको संकेत मिल्छ, जसले भारतीय रुपैयाँजस्ता मुद्रालाई समर्थन पुर्याउने अवस्था बनाउँछ।
मुद्रा बजारमा मजबूती देखिए पनि घरेलु सेयर बजार दबाबमा रह्यो। बिहीबार प्रारम्भिक कारोबारमा सेन्सेक्स ३४९.८७ अंक घटेर ८३,८८३.७७ मा पुगेको थियो भने निफ्टी १०६.६० अंक घटेर २५,८४७.२५ मा कारोबार गरिरहेको देखियो। विश्वव्यापी संकेतको कमजोरी र लगानीकर्ताको सतर्कताले सेयर बजारमा दबाब कायम रहेको छ।
अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा कच्चा तेलको मूल्यमा हल्का वृद्धि देखिएको छ। ब्रेन्ट क्रुड ०.४२ प्रतिशत बढेर ६९.६९ डलर प्रति ब्यारेलमा पुगेको छ।
कच्चा तेल महँगो हुँदा भारतको आयात लागत बढ्ने भएकाले चालु खाता र रुपैयाँमाथि असर पर्न सक्ने सम्भावना रहन्छ।
यसबीच भारत–अमेरिका व्यापार सम्झौतासम्बन्धी चर्चाहरू पनि बजारमा चलिरहेका छन्। दुवै देशबीच व्यापार सहज भएमा लगानी प्रवाह बढ्न सक्ने र त्यसले दीर्घकालमा रुपैयाँलाई समर्थन गर्न सक्ने अपेक्षा बजारमा व्यक्त गरिएको छ।
