भारतको पहिलो निजी अन्तरिक्ष कम्पनी Skyroot Aerospace ले शनिबार, 18 जुलाई, भारतको पहिलो निजी अर्बिटल रकेट Vikram-1 को सफल प्रक्षेपण गर्दै इतिहास रचेको छ। रकेटलाई आन्ध्र प्रदेशको श्रीहरिकोटास्थित प्रक्षेपण केन्द्रबाट दिउँसो 12:05 बजे सफलतापूर्वक प्रक्षेपण गरिएको हो।
18 जुलाई 2026 भारतको निजी अन्तरिक्ष क्षेत्रका लागि ऐतिहासिक दिन बनेको छ। हैदराबादस्थित स्पेस स्टार्टअप Skyroot Aerospace ले भारतको पहिलो निजी अर्बिटल रकेट Vikram-1 को सफल प्रक्षेपण गरेको हो। कम्पनीले यो प्रक्षेपण आन्ध्र प्रदेशको श्रीहरिकोटास्थित प्रक्षेपण स्थलबाट सम्पन्न गरेको हो। यस अभियानलाई ‘Mission Aagaman’ नाम दिइएको थियो।
Vikram-1 को प्रक्षेपण निर्धारित समयभन्दा केही ढिलो सम्पन्न भयो। प्रारम्भिक तालिका अनुसार रकेटलाई बिहान 11:30 बजे प्रक्षेपण गर्ने योजना थियो, तर अन्तिम चरणमा काउन्टडाउन रोकिएको थियो। आवश्यक परीक्षण पूरा भएपछि काउन्टडाउन पुनः सुरु गरियो र रकेटलाई करिब दिउँसो 12:05 बजे सफलतापूर्वक प्रक्षेपण गरियो। प्रतिवेदनहरूका अनुसार प्रतिकूल मौसम र नेभिगेसनसम्बन्धी चुनौतीका कारण प्रक्षेपणमा करिब 35 मिनेटको ढिलाइ भएको थियो।
Vikram-1 को सफल प्रक्षेपणलाई भारतको तीव्र रूपमा विकसित हुँदै गएको निजी अन्तरिक्ष उद्योगका लागि महत्वपूर्ण उपलब्धिका रूपमा हेरिएको छ। यस अभियानले भारतका निजी कम्पनीहरू अब केवल स्पेस टेक्नोलोजी र उपग्रह निर्माणमा मात्र सीमित नभई अर्बिटल प्रक्षेपण प्रणाली विकासतर्फ पनि अघि बढिरहेको देखाएको छ।
Skyroot Aerospace ले यसअघि सन् 2022 मा Vikram-S नामक सब-अर्बिटल रकेटको सफल परीक्षण गरेको थियो। उक्त अभियान करिब 89.5 किलोमिटर उचाइसम्म पुगेको थियो। Vikram-1 मार्फत कम्पनीले अर्बिटल प्रक्षेपण क्षमतातर्फ अर्को महत्वपूर्ण चरण पूरा गरेको छ।
यस अभियानको प्रारम्भिक उडान करिब 16 मिनेटको रहने बताइएको छ। योजनाअनुसार Vikram-1 लाई स्वदेशी तथा अन्तर्राष्ट्रिय ग्राहकका विभिन्न पेलोडहरूलाई करिब 450 किलोमिटर उचाइको Low Earth Orbit (LEO) मा स्थापित गर्न डिजाइन गरिएको छ। यो अभियान करिब 450×450 किलोमिटरको वृत्ताकार कक्षासँग सम्बन्धित छ। Low Earth Orbit वाणिज्यिक, पृथ्वी अवलोकन, सञ्चार तथा मौसमसम्बन्धी उपग्रहहरूको ठूलो संख्याका लागि प्रयोग गरिन्छ।
Vikram-1 को डिजाइन साना तथा मध्यम आकारका उपग्रहहरू अन्तरिक्षमा पुर्याउन केन्द्रित गरिएको छ। यसले भविष्यमा निजी कम्पनी तथा विश्वव्यापी ग्राहकका लागि भारतबाट उपग्रह प्रक्षेपणका नयाँ अवसरहरू सिर्जना गर्न सक्छ।
Vikram-1 को प्रमुख प्राविधिक विशेषतामध्ये यसको हल्का तथा मजबुत कार्बन–कम्पोजिट संरचना समावेश छ। कार्बन फाइबरमा आधारित यो संरचना परम्परागत धातु सामग्रीभन्दा हल्का हुने भएकाले रकेटको कुल तौल घटाउन तथा इन्धन दक्षता सुधार गर्न सहयोग पुग्न सक्छ। रकेटलाई तीनवटा Solid Fuel Stage र एउटा Liquid Orbital Adjustment Module को संयोजनबाट सञ्चालन हुने गरी डिजाइन गरिएको छ।
प्रारम्भिक चरणमा रहेका Solid Stage ले रकेटलाई पृथ्वीको सतहबाट माथि उठाएर निर्धारित कक्षासम्म पुर्याउन सहयोग गर्छन् भने Liquid Module ले कक्षाभित्र आवश्यक सटीक समायोजन गर्न सक्षम हुन्छ।
‘Mission Aagaman’ केवल वैज्ञानिक तथा प्राविधिक पेलोडमा सीमित थिएन। यस अभियानमा विभिन्न कम्पनी तथा संस्थासँग सम्बन्धित पेलोडहरू पनि पठाइएका छन्। तीमध्ये Graha Space, Cosmoserv Space, Dcubed तथा Skyroot को आफ्नै इन-हाउस Scope Payload समावेश रहेको बताइएको छ।
यस अभियानको विशेष आकर्षण कलात्मक पेलोड पनि रहेको थियो। रकेटमार्फत 18 क्यारेट सुनबाट तयार गरिएका केही कलाकृतिहरू अन्तरिक्षमा पठाइएका छन्। तीमध्ये ‘Cosmic Bloom’ नामक माइक्रो–आर्ट पीस समावेश रहेको बताइएको छ। साथै 18 क्यारेट सुनबाट तयार गरिएको एउटा सानो रकेटमा भारतीय विज्ञान तथा अन्तरिक्ष कार्यक्रमसँग सम्बन्धित महान व्यक्तित्वहरू—Sir C. V. Raman, Dr. Vikram Sarabhai र Dr. A. P. J. Abdul Kalam—का सूक्ष्म आकृतिहरू कुँदिएका छन्।
