भारतमा Starlink सेवाको सुरुवातमा ढिलाइ, डेटा निगरानी र नेटवर्क नियन्त्रणमा सुरक्षा निकायको चासो
भारतमा एलन मस्कको स्याटेलाइट इन्टरनेट सेवा Starlink सञ्चालनमा आउन अझै समय लाग्न सक्ने देखिएको छ। भारतीय सुरक्षा निकायहरूले प्रयोगकर्ताको डेटा निगरानी, नेटवर्कमाथिको विदेशी नियन्त्रण र सीमावर्ती क्षेत्रमा सिग्नलको पहुँचलाई लिएर चिन्ता व्यक्त गरेका छन्। सुरक्षासम्बन्धी केही महत्त्वपूर्ण सर्तमा कम्पनी र सरकारी निकायबीच अझै सहमति हुन सकेको छैन। यी विषय समाधान नभएसम्म भारतमा Starlink को व्यावसायिक सेवा सुरु हुन ढिलाइ हुन सक्छ।
स्याटेलाइट इन्टरनेटको डेटा निगरानीमा सुरक्षा निकायको चासो
Starlink को इन्टरनेट सेवा मोबाइल टावर वा जमिनमुनि बिछ्याइएका केबलमा निर्भर हुँदैन। कम्पनीले अन्तरिक्षमा रहेका स्याटेलाइटमार्फत इन्टरनेट सेवा उपलब्ध गराउँछ। मोबाइल नेटवर्कको पहुँच कमजोर भएका गाउँ तथा दुर्गम क्षेत्रमा यस सेवाको उपयोग हुन सक्ने भए पनि भारतमा सञ्चालन अनुमति दिनुअघि सुरक्षा निकायहरूले इन्टरनेट गतिविधिको निगरानी भारतीय कानुनअनुसार गर्न सकिने सुनिश्चितता खोजिरहेका छन्।
मिडिया रिपोर्टअनुसार, भारतीय सुरक्षा निकायहरूले Starlink सँग भारतीय ग्राहकहरूको डेटा कुन मार्ग हुँदै प्रसारण हुन्छ भन्ने विषयमा जानकारी मागेका छन्। एउटा स्याटेलाइटबाट अर्को स्याटेलाइटमा डेटा पठाइँदा त्यसको निगरानी भारतीय निकायहरूले कसरी गर्ने भन्ने प्रश्न पनि उठाइएको छ।
भारतमा इन्टरनेट सेवा उपलब्ध गराउने कम्पनीहरूले सुरक्षा सम्बन्धी नियम पालना गर्नुपर्ने व्यवस्था छ। रिपोर्टअनुसार, सुरक्षा निकायहरूले भारतीय ग्राहकहरूको इन्टरनेट ट्राफिक देशभित्र रहेका अधिकृत गेटवेबाट प्रवाह हुनुपर्ने र अनुसन्धान आवश्यक परेको अवस्थामा सम्बन्धित जानकारी उपलब्ध गराउन सकिने व्यवस्था चाहेका छन्।
भारतमा Starlink नेटवर्कको नियन्त्रण कसको हातमा रहने?
सुरक्षा निकायहरूले भारतमा Starlink को नेटवर्क कसको नियन्त्रणमा रहने भन्ने विषय पनि स्पष्ट पार्न चाहेका छन्। Starlink अमेरिकी उद्योगपति एलन मस्कको कम्पनी SpaceX सँग सम्बन्धित छ। त्यसैले भारतमा जडान गरिएका उपकरण तथा नेटवर्कसँग सम्बन्धित महत्त्वपूर्ण निर्णय देशभित्रै हुनेछन् वा त्यसका लागि विदेशी कम्पनीमा निर्भर रहनुपर्नेछ भन्ने विषयमा भारतीय अधिकारीहरूको चासो छ।
रिपोर्टअनुसार, कुनै शंकास्पद गतिविधि देखिएमा सम्बन्धित इन्टरनेट कनेक्सन पहिचान गर्न सकिने व्यवस्था हुनुपर्ने सुरक्षा निकायहरूको माग छ। आवश्यक परेको अवस्थामा कुनै निश्चित क्षेत्रमा सेवा बन्द गर्न तथा प्रयोग भइरहेको उपकरणको लोकेसन पत्ता लगाउन सकिने प्राविधिक व्यवस्था पनि हुनुपर्ने उनीहरूको भनाइ छ।
Starlink को भारतमा आफ्नै कम्पनी पहिलेदेखि नै सञ्चालनमा छ। यद्यपि विदेशी स्वामित्व, स्थानीय नियन्त्रण र आवश्यक सरकारी अनुमतिसँग सम्बन्धित केही प्रश्न अझै बाँकी छन्।
रिपोर्टहरूका अनुसार, कम्पनी हार्डवेयर परीक्षण र बेस स्टेसन प्रमाणीकरणजस्ता सर्त पूरा गर्न सहमत छ। तर डेटा उपलब्ध गराउने व्यवस्था र नेटवर्क नियन्त्रणसँग सम्बन्धित विषयमा अझै पूर्ण सहमति हुन सकेको छैन।
बंगलादेश र म्यानमारमा Starlink प्रयोगलाई लिएर भारतको चिन्ता
बंगलादेश र म्यानमारमा Starlink को प्रयोगलाई लिएर भारतीय सुरक्षा निकायहरू सतर्क देखिएका छन्। दुवै देशको सीमा भारतसँग जोडिएको छ। यस्तो अवस्थामा स्याटेलाइट इन्टरनेटका उपकरण अनुमति नलिई भारतीय भूभागमा प्रयोग हुन सक्ने चिन्ता अधिकारीहरूले व्यक्त गरेका छन्।
मोबाइल नेटवर्कको आवश्यकता नपर्ने भएकाले यस्ता इन्टरनेट कनेक्सनको निगरानी गर्न कठिन हुन सक्ने सुरक्षा निकायहरूको चिन्ता छ।
केही मिडिया रिपोर्टहरूमा म्यानमार हुँदै उत्तरपूर्वी भारतमा Starlink का उपकरण पुर्याइएको दाबी गरिएको छ। यी रिपोर्टपछि सीमावर्ती क्षेत्रमा कुनै व्यक्तिले लाइसेन्सबिना स्याटेलाइट इन्टरनेट सञ्चालन गरेमा त्यसको पहिचान कसरी गर्ने भन्ने प्रश्न उठेको छ।
सुरक्षा निकायहरूले शंकास्पद कनेक्सनको स्थान पहिचान गर्न र आवश्यक परेको अवस्थामा त्यस्तो कनेक्सन बन्द गर्न सकिने प्राविधिक व्यवस्था माग गरेका छन्। युक्रेन र इरानमा स्याटेलाइट इन्टरनेटसँग सम्बन्धित घटनाहरूले पनि विदेशी कम्पनीको नेटवर्कमाथि सम्बन्धित देशको सरकारको नियन्त्रण कति हुनुपर्छ भन्ने प्रश्न उठाएको छ।
लाइसेन्स पाएपछि पनि भारतमा Starlink सेवा किन सुरु भएन?
भारतमा Starlink इन्टरनेट सेवाको प्रतीक्षा लामो समयदेखि भइरहेको छ। कम्पनीले दूरसञ्चार विभागबाट GMPCS लाइसेन्स प्राप्त गरिसकेको छ। अन्तरिक्ष क्षेत्रसँग सम्बन्धित संस्था IN-SPACe बाट पनि आवश्यक अनुमति प्राप्त भएको छ। यद्यपि ग्राहकहरूले अझै Starlink को इन्टरनेट कनेक्सन लिन पाएका छैनन्।
यसको कारण केही सरकारी प्रक्रिया पूरा हुन बाँकी रहनु हो। सुरक्षा निकायहरूले नेटवर्क र डेटासँग सम्बन्धित राखेका सर्तहरू कम्पनीले पूरा गर्नुपर्नेछ। यसका अतिरिक्त इन्टरनेट सेवा सञ्चालनका लागि स्पेक्ट्रम आवंटन पनि आवश्यक छ।
भारतको स्याटेलाइट इन्टरनेट बजारमा Starlink एक्लो सेवा प्रदायक हुनेछैन। Eutelsat OneWeb र Jio Satellite Communications ले पनि भारतमा आफ्ना सेवा सञ्चालनका लागि काम गरिरहेका छन्।
सरकारले सुरक्षा नियमको मामिलामा कुनै पनि कम्पनीलाई छुट नदिइने स्पष्ट पारिसकेको छ। सबै कम्पनीले भारतमा लागू हुने सर्तअनुसार नै इन्टरनेट सेवा उपलब्ध गराउनुपर्नेछ।
भारतमा Starlink सेवा कहिले सुरु हुन्छ र मूल्य कति पर्छ?
भारतमा Starlink इन्टरनेट सेवा कहिलेदेखि उपलब्ध हुनेछ भन्ने विषयमा अहिलेसम्म कुनै आधिकारिक मिति सार्वजनिक गरिएको छैन। कम्पनीले पनि सेवा सुरु गर्ने समयबारे जानकारी दिएको छैन।
हाल केही सरकारी अनुमति प्रक्रिया र सुरक्षा सम्बन्धी काम पूरा हुन बाँकी छन्। यी प्रक्रिया सम्पन्न भएपछि मात्र भारतमा Starlink को व्यावसायिक सेवा सञ्चालन गर्ने बाटो स्पष्ट हुनेछ।
भारतका धेरै गाउँमा अझै पनि इन्टरनेट पहुँचको समस्या छ। कतिपय क्षेत्रमा मोबाइल नेटवर्क उपलब्ध छैन भने केही ठाउँमा इन्टरनेटको गति निकै कम छ। पहाडी क्षेत्रमा यस्तो समस्या अझ बढी देखिन्छ। Starlink सेवा सुरु भएमा यी क्षेत्रमा इन्टरनेट प्रयोगका लागि अर्को विकल्प उपलब्ध हुन सक्नेछ।
यसैबीच, भारतमा Starlink कनेक्सन लिन लाग्ने खर्चबारे पनि कम्पनीले कुनै विवरण सार्वजनिक गरेको छैन। भारतका लागि इन्टरनेट प्लानको मूल्य, कनेक्सन जडान शुल्क र मासिक बिलसम्बन्धी जानकारी उपलब्ध गराइएको छैन। त्यसैले कम्पनीले आधिकारिक मूल्य सार्वजनिक नगरेसम्म ग्राहकहरूले प्रतीक्षा गर्नुपर्नेछ।
