न्यूयोर्कमा संयुक्त राष्ट्र महासभाको ८१औँ सत्रलाई सम्बोधन गर्दै युक्रेनका राष्ट्रपति भोलोदिमिर जेलेन्स्कीले रूसले रूस–युक्रेन युद्धमा ४७ देशका नागरिकलाई प्रयोग गरिरहेको दाबी गरेका छन्। यसमा भारतका नागरिक पनि रहेको उनले बताएका छन्। जेलेन्स्कीका अनुसार केही विदेशी नागरिकलाई “धोका र चाल” मार्फत रूस ल्याएर पछि युद्धको मोर्चामा पठाइएको छ।
भारत सरकारका अनुसार २२७ भारतीय नागरिक रूसी सशस्त्र बलमा भर्ती भएका थिए। तीमध्ये १३९ जनालाई सेवाबाट मुक्त गरिएको छ भने ५१ जनाको मृत्यु भएको छ। बाँकी भारतीय नागरिकको रिहाइ र स्वदेश फिर्ताका लागि भारत सरकारले रूससँग निरन्तर वार्ता गरिरहेको छ।
जेलेन्स्कीले सम्बन्धित देशका सरकारहरूलाई आफ्ना नागरिकलाई रूस–युक्रेन युद्धबाट टाढा राख्न अपिल गरेका छन्।
जेलेन्स्कीले ४७ देशका नागरिकको उल्लेख गरे
संयुक्त राष्ट्र महासभामा सम्बोधन गर्दै जेलेन्स्कीले रूसी सेनामा रूसी नागरिक मात्र नभई अन्य देशका नागरिक पनि रहेको बताएका छन्। उनले भारत, घाना, नेपाल, ताजिकिस्तान, यमन, केन्या, जिम्बाब्वे, क्युबा, बेलारुस, सुडान र दक्षिण अफ्रिकासहित ४७ देशका नागरिकको उल्लेख गरे।
जेलेन्स्कीका अनुसार यी देशका केही नागरिक रूस पुगेपछि युद्धमा संलग्न गराइएका छन्। उनले सम्बन्धित देशका प्रतिनिधिहरूलाई आफ्ना नागरिकको सुरक्षा सुनिश्चित गर्न र उनीहरूलाई युद्धका अन्य मोर्चामा जानबाट रोक्न अपिल गरे।
तर जेलेन्स्कीले आफ्नो सम्बोधनमा ४७ देशमध्ये प्रत्येक देशका कति नागरिक रूसी सेनामा रहेको भन्ने विवरण दिएनन्। उनले संयुक्त राष्ट्र महासभाको सम्बोधनमा भारतका नागरिकको संख्या पनि छुट्टै उल्लेख गरेनन्।
२२७ भारतीय नागरिक रूसी सेनामा भर्ती
भारतीय नागरिक रूसी सेनामा सहभागी भएको विषय भारत र रूसबीचको कूटनीतिक वार्ताको विषय रहँदै आएको छ।
भारतका विदेश सचिव विक्रम मिस्रीले अगस्टको अन्त्यमा २२७ भारतीय नागरिक रूसी सशस्त्र बलमा भर्ती भएको बताएका थिए। तीमध्ये १३९ जनालाई सेवाबाट मुक्त गरिएको र ५१ जनाको मृत्यु भएको उनले बताएका थिए। बाँकी मामिलामा भारत सरकार रूससँग वार्ता गरिरहेको छ।
विदेश मन्त्रालयका अनुसार, मस्कोस्थित भारतीय दूतावासले यस विषयमा निरन्तर निगरानी गरिरहेको छ। रूसी सेनामा अझै रहेका भारतीय नागरिकलाई सकेसम्म छिटो सेवाबाट मुक्त गराएर भारत फर्काउने भारत सरकारको प्रयास रहेको छ।
भारतले रूससँग विषय उठाउँदै आएको छ
भारतीय विदेश सचिवका अनुसार रूसी सेनामा भारतीय नागरिकको उपस्थितिको विषय भारत र रूसबीच विभिन्न तहमा उठाइएको छ।
नयाँ दिल्लीले यी नागरिकको रिहाइ र स्वदेश फिर्ताका लागि मस्कोसँग निरन्तर आग्रह गर्दै आएको छ। भारत सरकारले युद्ध वा सैन्य गतिविधिसँग सम्बन्धित हुन सक्ने रूस वा अन्य कुनै देशका रोजगार प्रस्ताव स्वीकार गर्दा सावधानी अपनाउन पनि नागरिकलाई सल्लाह दिएको छ।
यस विषयले रूस पुगेपछि युद्धसँग सम्बन्धित मामिलामा फसेका भारतीय नागरिकका परिवारमा पनि चिन्ता बढाएको छ।
जेलेन्स्कीले रूसमाथि आर्थिक र राजनीतिक दबाबको अपिल गरे
संयुक्त राष्ट्र महासभामा जेलेन्स्कीले रूसमाथि आर्थिक र राजनीतिक दबाब बढाउन पनि अपिल गरे। रूसको युद्ध क्षमता कमजोर बनाउन उसको आय र युद्ध वित्तपोषणका स्रोतमा दबाब दिन आवश्यक रहेको उनले बताएका छन्।
रूसले जति धेरै आर्थिक स्रोत जुटाउँछ, त्यति लामो समयसम्म युद्ध जारी राख्ने उसको क्षमता कायम रहने जेलेन्स्कीले बताएका छन्। उनले अन्तर्राष्ट्रिय समुदायलाई मस्कोसँगको व्यापारिक सम्बन्धको समीक्षा गर्न र रूसको युद्ध क्षमता सीमित गर्न अपिल गरे।
भारत, चीन र टर्कीलाई ऊर्जा कारोबार घटाउन अपिल
जेलेन्स्कीले विशेषगरी भारत, चीन र टर्कीलाई रूससँगको ऊर्जा कारोबार घटाउन अपिल गरे। रूसको ऊर्जाबाट हुने आम्दानीले उसको युद्ध क्षमता कायम राख्न सहयोग गर्ने उनको तर्क थियो।
प्रमुख खरिदकर्ताले रूसबाट ऊर्जा खरिद घटाए मस्कोमाथि युद्ध रोक्न आर्थिक दबाब बढ्न सक्ने जेलेन्स्कीले बताएका छन्। उनले रूसको तेल अर्थतन्त्रमा दबाबलाई युद्ध अन्त्य गर्ने व्यापक रणनीतिको हिस्सा बताएका छन्।
भारतको धारणा भने उसको ऊर्जा खरिद राष्ट्रिय हित, ऊर्जा सुरक्षा र बजार परिस्थितिसँग सम्बन्धित रहेको छ। त्यसैले जेलेन्स्कीको अपिललाई भारतको वर्तमान ऊर्जा नीतिको सन्दर्भमा पनि हेरिएको छ।
उत्तर कोरियामाथि रूसलाई सहयोग गरेको आरोप
जेलेन्स्कीले आफ्नो सम्बोधनमा उत्तर कोरियाको पनि उल्लेख गरे। उनले उत्तर कोरियाली नेता किम जोङ उनले रूसलाई सहयोग गर्न सैनिक पठाएको आरोप लगाए।
जेलेन्स्कीका अनुसार यसको बदलामा उत्तर कोरियाले आधुनिक सैन्य प्रविधि प्राप्त गरिरहेको छ। उनले विशेषगरी ब्यालिस्टिक क्षेप्यास्त्र र ड्रोन प्रविधिसँग सम्बन्धित सहयोगको उल्लेख गरे।
युक्रेनी राष्ट्रपतिले युक्रेनले दुई उत्तर कोरियाली युद्धबन्दीलाई दक्षिण कोरिया पठाएको पनि बताए। उनीहरूलाई जीवित पक्राउ गर्न सहज नभएको उनले बताएका छन्। यी दाबी युक्रेनका राष्ट्रपतिले गरेका हुन्।
जाडोयाममा ऊर्जा संरचनामाथि सम्भावित हमलाबारे चेतावनी
जेलेन्स्कीले आगामी जाडोयाममा रूस र युक्रेनबीच ऊर्जा संरचनामाथि हुन सक्ने हमलाबारे पनि चेतावनी दिए।
रूसले युक्रेनको ऊर्जा र ताप आपूर्ति पूर्वाधारमाथि हमला जारी राखे युक्रेनले रूसका ऊर्जा र ताप आपूर्ति सुविधालाई निशाना बनाएर जवाफ दिन सक्ने उनले बताएका छन्।
अमेरिकाले रूस र युक्रेनबीच ऊर्जा संरचनामाथिका हमला रोक्न सम्झौताको प्रयास गरिरहेका बेला यो भनाइ आएको हो। अमेरिकी विदेशमन्त्री मार्को रुबियोले पनि ऊर्जा सुविधालाई निशाना बनाउने हमला रोक्नका लागि वार्ताको प्रयासबारे उल्लेख गरेका छन्।
रूस–युक्रेन युद्धमा विदेशी नागरिकको भूमिका
रूस–युक्रेन युद्धमा विदेशी नागरिकको उपस्थितिको विषय लामो समयदेखि अन्तर्राष्ट्रिय चासोको विषय रहँदै आएको छ। जेलेन्स्कीको पछिल्लो भनाइले यस विषयलाई संयुक्त राष्ट्रको वैश्विक मञ्चमा ल्याएको छ।
विदेशी नागरिकको भर्तीका तरिका, उनीहरूको संख्या र प्रत्येक देशसँग सम्बन्धित परिस्थितिहरू फरक हुन सक्ने भएकाले ४७ देशसम्बन्धी जेलेन्स्कीको दाबीलाई उनको आधिकारिक भनाइका रूपमा लिनुपर्ने हुन्छ। भारतको हकमा २२७ भर्ती, १३९ रिहाइ र ५१ मृत्युका तथ्यांक भारत सरकारले दिएको तथ्यांक हुन्।
भारतका लागि विषयको कूटनीतिक महत्त्व
रूसी सेनामा भारतीय नागरिकको उपस्थितिको विषय भारतका लागि मानवीय र कूटनीतिक दुवै तहमा संवेदनशील विषय हो। नयाँ दिल्लीले रूससँगको आफ्नो परम्परागत रणनीतिक सम्बन्ध कायम राख्दै रूसी सेनामा सहभागी भारतीय नागरिकको सुरक्षित फिर्ताका लागि मस्कोसँग वार्ता गरिरहेको छ।
विदेश सचिव विक्रम मिस्रीका अनुसार भारतको दूतावास र सरकार यस विषयमा रूससँग सम्पर्कमा छन्। बाँकी भारतीय नागरिकको रिहाइ र स्वदेश फिर्ता यस वार्ताको प्रमुख उद्देश्य रहेको छ।
जेलेन्स्कीको संयुक्त राष्ट्र महासभा सम्बोधनपछि यो विषय फेरि अन्तर्राष्ट्रिय चर्चामा आएको छ। उनले भारतसहित ४७ देशलाई आफ्ना नागरिकलाई युद्धबाट टाढा राख्न अपिल गरेका छन्। भारत सरकारले भने रूसी सेनामा रहेका भारतीय नागरिकको फिर्ताका लागि मस्कोसँग कूटनीतिक प्रयास जारी राखेको छ।
