ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਮੋਬਾਈਲ ਸੁਰੱਖਿਆ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਨ ਲਈ, ਸਰਕਾਰ ਨੇ IMEI ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਨਿਯਮਾਂ ਨੂੰ ਸਖ਼ਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਇਹ ਵਿਲੱਖਣ ਨੰਬਰ ਚੋਰੀ ਹੋਏ ਫ਼ੋਨਾਂ ਦੀ ਪਛਾਣ, ਬਲਾਕਿੰਗ ਅਤੇ ਟ੍ਰੈਕਿੰਗ ਵਿੱਚ ਅਹਿਮ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਨਕਲੀ ਅਤੇ ਕਲੋਨ ਮੋਬਾਈਲਾਂ ਦੇ ਵਧਦੇ ਮਾਮਲਿਆਂ ਦੇ ਮੱਦੇਨਜ਼ਰ, IMEI ਨਾਲ ਛੇੜਛਾੜ ਨੂੰ ਹੁਣ ਇੱਕ ਗੰਭੀਰ ਅਪਰਾਧ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
IMEI ਨੰਬਰ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ: ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਮੋਬਾਈਲ ਸੁਰੱਖਿਆ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਨ ਲਈ ਹਾਲ ਹੀ ਵਿੱਚ IMEI ਨੰਬਰ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਨਿਯਮਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਡੇ ਬਦਲਾਅ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਇਹ ਵਿਲੱਖਣ 15-ਅੰਕਾਂ ਦਾ ਪਛਾਣ ਨੰਬਰ ਹਰੇਕ ਫ਼ੋਨ ਨੂੰ ਇੱਕ ਵੱਖਰੀ ਪਛਾਣ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਚੋਰੀ ਜਾਂ ਗੁੰਮ ਹੋਣ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਡਿਵਾਈਸ ਨੂੰ ਟ੍ਰੈਕ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਨਵੇਂ ਨਿਯਮਾਂ ਤਹਿਤ, IMEI ਨਾਲ ਛੇੜਛਾੜ ਨੂੰ ਗੈਰ-ਜ਼ਮਾਨਤੀ ਅਪਰਾਧ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਨਕਲੀ ਅਤੇ ਕਲੋਨ ਫ਼ੋਨਾਂ ਦੇ ਵਧਦੇ ਮਾਮਲੇ ਸਾਈਬਰ ਸੁਰੱਖਿਆ ਲਈ ਖ਼ਤਰਾ ਪੈਦਾ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਇਸ ਕਦਮ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਚੋਰੀ ਹੋਏ ਫ਼ੋਨਾਂ ਦੀ ਰਿਕਵਰੀ ਨੂੰ ਆਸਾਨ ਬਣਾਉਣਾ ਅਤੇ ਨਕਲੀ ਮੋਬਾਈਲਾਂ ਦੇ ਬਾਜ਼ਾਰ ਨੂੰ ਰੋਕਣਾ ਹੈ।
IMEI ਨੰਬਰ ਕੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਇੰਨਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਕਿਉਂ ਹੈ
IMEI ਭਾਵ International Mobile Equipment Identity ਹਰੇਕ ਮੋਬਾਈਲ ਡਿਵਾਈਸ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ 15 ਅੰਕਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਵਿਲੱਖਣ ਪਛਾਣ ਨੰਬਰ ਹੈ। ਇਸਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਨਾਲ, ਨੈੱਟਵਰਕ ਪਤਾ ਲਗਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਿਹੜਾ ਫ਼ੋਨ ਕਿਹੜੇ ਟਾਵਰ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਸ ਪਛਾਣ ਨੂੰ ਬਦਲਣਾ ਲਗਭਗ ਅਸੰਭਵ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸੇ ਕਾਰਨ ਫ਼ੋਨ ਟਰੈਕਿੰਗ ਦਾ ਪੂਰਾ ਸਿਸਟਮ ਇਸ ਨੰਬਰ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਜਦੋਂ ਇੱਕ ਸਮਾਰਟਫ਼ੋਨ ਚੋਰੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ IMEI ਨੂੰ ਬਲੌਕ ਕਰਕੇ ਫ਼ੋਨ ਨੂੰ ਨੈੱਟਵਰਕ 'ਤੇ ਚੱਲਣ ਤੋਂ ਰੋਕਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। CEIR ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਰਾਹੀਂ, ਪੁਲਿਸ ਅਤੇ ਨੈੱਟਵਰਕ ਕੰਪਨੀਆਂ ਚੋਰੀ ਹੋਏ ਫ਼ੋਨਾਂ ਦੀ ਗਤੀਵਿਧੀ ਨੂੰ ਟ੍ਰੈਕ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਬੈਂਕਿੰਗ ਐਪਸ, UPI ਡਾਟਾ, ਨਿੱਜੀ ਫਾਈਲਾਂ ਅਤੇ ਫ਼ੋਟੋਆਂ ਵਰਗੀ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਜਾਣਕਾਰੀ ਫ਼ੋਨ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ IMEI ਸੁਰੱਖਿਆ ਸਿੱਧੇ ਤੁਹਾਡੀ ਡਿਜੀਟਲ ਸੁਰੱਖਿਆ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਹੈ।
IMEI ਰਾਹੀਂ ਫ਼ੋਨ ਕਿਵੇਂ ਟ੍ਰੈਕ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ
ਜਦੋਂ ਫ਼ੋਨ ਨੈੱਟਵਰਕ ਨਾਲ ਜੁੜਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸਦਾ IMEI ਨੰਬਰ ਮੋਬਾਈਲ ਟਾਵਰ ਦੁਆਰਾ ਰਿਕਾਰਡ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਾਲਾਂ, ਸੁਨੇਹਿਆਂ ਜਾਂ ਇੰਟਰਨੈੱਟ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਦੌਰਾਨ ਇਹ ਨੰਬਰ ਲਗਾਤਾਰ ਅੱਪਡੇਟ ਹੁੰਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਤੋਂ ਉਸ ਡਿਵਾਈਸ ਦੀ ਸਿੱਧੀ ਲੋਕੇਸ਼ਨ ਦਾ ਪਤਾ ਲਗਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਚੋਰੀ ਜਾਂ ਗੁੰਮ ਹੋਣ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ, ਉਪਭੋਗਤਾ CEIR ਪੋਰਟਲ 'ਤੇ ਆਪਣੇ ਫ਼ੋਨ ਦਾ IMEI ਬਲੌਕ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਲ ਚੋਰ ਨਵੀਂ SIM ਪਾ ਕੇ ਵੀ ਡਿਵਾਈਸ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ। ਪੁਲਿਸ ਇਸੇ IMEI ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਨਾਲ ਫ਼ੋਨ ਦੀ ਗਤੀਵਿਧੀ ਅਤੇ ਸਥਾਨ ਦਾ ਪਤਾ ਲਗਾਉਂਦੀ ਹੈ।
IMEI ਨਿਯਮ ਕਿਉਂ ਸਖ਼ਤ ਕੀਤੇ ਗਏ
ਮੋਬਾਈਲ ਚੋਰੀ ਦੇ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਅਪਰਾਧੀ ਅਕਸਰ ਨਕਲੀ ਉਪਕਰਨਾਂ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਨਾਲ IMEI ਨੰਬਰ ਬਦਲ ਦਿੰਦੇ ਸਨ। ਇਸ ਨਾਲ ਪੁਲਿਸ ਟ੍ਰੈਕਿੰਗ ਲਗਭਗ ਅਸੰਭਵ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਸੀ ਅਤੇ ਚੋਰ ਚੋਰੀ ਕੀਤੇ ਫ਼ੋਨ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਵੇਚ ਦਿੰਦੇ ਸਨ। ਇਹੀ ਕਾਰਨ ਹੈ ਕਿ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਹੁਣ IMEI ਨਾਲ ਛੇੜਛਾੜ ਨੂੰ ਗੰਭੀਰ ਅਪਰਾਧ ਦੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਹੈ।
ਨਕਲੀ ਅਤੇ ਕਲੋਨ ਮੋਬਾਈਲ ਵੀ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਸਮੱਸਿਆ ਬਣ ਰਹੇ ਸਨ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸਸਤੇ ਫ਼ੋਨ ਅਸਲੀ IMEI ਦੀ ਨਕਲ ਕਰਕੇ ਵੇਚੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਸਾਈਬਰ ਸੁਰੱਖਿਆ ਲਈ ਖ਼ਤਰਾ ਵਧਦਾ ਸੀ। ਨਵੇਂ ਨਿਯਮ ਇਸ ਪੂਰੇ ਨੈੱਟਵਰਕ 'ਤੇ ਸਖ਼ਤ ਰੋਕ ਲਗਾਉਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਹਰੇਕ ਫ਼ੋਨ ਦੇ IMEI ਦੀ ਸਹੀ ਰਜਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ ਨੂੰ ਲਾਜ਼ਮੀ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ।
ਖਪਤਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਕਿਹੜੀਆਂ ਸਾਵਧਾਨੀਆਂ ਵਰਤਣੀਆਂ ਚਾਹੀਦੀਆਂ ਹਨ
ਨਵਾਂ ਫ਼ੋਨ ਖਰੀਦਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਬਾਕਸ 'ਤੇ ਦਿੱਤੇ ਗਏ IMEI ਨੰਬਰ ਅਤੇ ਫ਼ੋਨ 'ਤੇ ਦਿਖਾਈ ਦੇਣ ਵਾਲੇ IMEI ਨੰਬਰ ਦਾ ਮੇਲ ਜ਼ਰੂਰ ਕਰੋ। ਸੈਕਿੰਡ ਹੈਂਡ ਫ਼ੋਨ ਖਰੀਦਣ ਵੇਲੇ IMEI ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰਨਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਕੋਈ ਨਕਲੀ ਜਾਂ ਬਲੈਕਲਿਸਟ ਕੀਤਾ ਡਿਵਾਈਸ ਤੁਹਾਡੇ ਹੱਥ ਨਾ ਲੱਗੇ।
IMEI ਨੰਬਰ ਕਿਸੇ ਨਾਲ ਸਾਂਝਾ ਨਾ ਕਰੋ ਅਤੇ ਜੇ ਫ਼ੋਨ ਚੋਰੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਤੁਰੰਤ CEIR ਪੋਰਟਲ 'ਤੇ ਜਾ ਕੇ ਉਸਨੂੰ ਬਲੌਕ ਕਰੋ। ਕਿਸੇ ਦੁਕਾਨ 'ਤੇ IMEI ਬਦਲਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਨਾ ਸਿੱਧੇ ਅਪਰਾਧ ਦੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।
