ਭਾਰਤੀ ਅੰਤਰਿਕਸ਼ ਅਨੁਸੰਧਾਨ ਸੰਸਥਾ (ISRO) ਅਤੇ ਯੂਰਪੀਅਨ ਸਪੇਸ ਏਜੰਸੀ (ESA) ਨੇ ਧਰਤੀ ਅਵਲੋਕਨ (Earth Observation) ਮਿਸ਼ਨਾਂ ਲਈ ਸਹਿਯੋਗ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਨ ਵਾਸਤੇ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਸਮਝੌਤਾ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਸਮਝੌਤੇ ਤਹਿਤ ਦੋਵੇਂ ਏਜੰਸੀਆਂ ਸਾਂਝੇ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਕੈਲੀਬ੍ਰੇਸ਼ਨ, ਵੈਲੀਡੇਸ਼ਨ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਅਤੇ ਵਿਗਿਆਨਕ ਅਧਿਐਨ ‘ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਨਗੀਆਂ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਡਾਟਾ ਅਤੇ ਖੋਜ ਦੀ ਸਹੀਤਾ ਅਤੇ ਭਰੋਸੇਯੋਗਤਾ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕੇਗਾ।
ਇਹ ਸਮਝੌਤਾ 4 ਮਾਰਚ ਨੂੰ ਵਰਚੁਅਲ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਸਾਈਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਇਸ ਮੌਕੇ ‘ਤੇ ISRO ਦੇ ਸਾਇੰਟਿਫਿਕ ਸੈਕਰੇਟਰੀ ਐਮ. ਗਣੇਸ਼ ਪਿੱਲਈ ਅਤੇ ESA ਦੀ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਆਫ ਅਰਥ ਓਬਜ਼ਰਵੇਸ਼ਨ ਸਿਮੋਨੇਟਾ ਚੇਲੀ ਨੇ ਭਾਗ ਲਿਆ। ਇਸ ਸਹਿਯੋਗ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਧਰਤੀ ਵਿਗਿਆਨ, ਵਾਤਾਵਰਣ ਨਿਗਰਾਨੀ ਅਤੇ ਅੰਤਰਿਕਸ਼ ਆਧਾਰਿਤ ਖੋਜ ਦੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਦੋਵੇਂ ਏਜੰਸੀਆਂ ਦਰਮਿਆਨ ਜਾਣਕਾਰੀ ਅਤੇ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਦੇ ਅਦਾਨ-ਪ੍ਰਦਾਨ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਨਾ ਹੈ।
ISRO ਅਤੇ ESA ਦਰਮਿਆਨ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਚੱਲਦਾ ਆ ਰਿਹਾ ਸਹਿਯੋਗ
ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਯੂਰਪ ਦੀਆਂ ਅੰਤਰਿਕਸ਼ ਏਜੰਸੀਆਂ ਦਰਮਿਆਨ ਸਹਿਯੋਗ ਨਵਾਂ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਦੋਵੇਂ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਨੇ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ 1978 ਵਿੱਚ ਭਾਗੀਦਾਰੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ 2002 ਵਿੱਚ ਮੁੜ ਨਵੀਕਰਣ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਨਵਾਂ ਸਮਝੌਤਾ ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਅੰਤਰਿਕਸ਼ ਮਿਸ਼ਨਾਂ ਲਈ ਡਾਟਾ ਸਾਂਝਾ ਕਰਨ ਅਤੇ ਵਿਗਿਆਨਕ ਖੋਜ ਨੂੰ ਹੋਰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਨ ਵੱਲ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਕਦਮ ਮੰਨਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ESA ਦੇ FLEX ਮਿਸ਼ਨ ਲਈ ਸਹਿਯੋਗ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ
ਇਹ ਸਹਿਯੋਗ ਖਾਸ ਤੌਰ ‘ਤੇ ESA ਦੇ ਆਉਣ ਵਾਲੇ FLEX (Fluorescence Explorer) ਮਿਸ਼ਨ ਲਈ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਹੈ। ਇਸ ਮਿਸ਼ਨ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਮੌਜੂਦ ਵਨਸਪਤੀ ਵੱਲੋਂ ਨਿਕਲਣ ਵਾਲੇ ਫਲੂਓਰੇਸੈਂਸ ਸੰਕੇਤਾਂ ਨੂੰ ਮਾਪਣਾ ਹੈ। ਇਸ ਡਾਟਾ ਰਾਹੀਂ ਵਿਗਿਆਨੀ ਇਹ ਸਮਝ ਸਕਣਗੇ ਕਿ ਪੌਦੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਸੰਸ਼ਲੇਸ਼ਣ (Photosynthesis) ਕਿੰਨੀ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ।
ਇਸ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨਾਲ ਵਨਸਪਤੀ ਦੀ ਸਿਹਤ ਦਾ ਮੁਲਾਂਕਣ ਕਰਨ, ਜਲਵਾਯੂ ਪਰਿਵਰਤਨ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਣ, ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਅਤੇ ਵਾਤਾਵਰਣ ਨਿਗਰਾਨੀ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਕਰਨ ਅਤੇ ਕਾਰਬਨ ਚੱਕਰ (Carbon Cycle) ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਅਧਿਐਨ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਮਿਲ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਤਕਨੀਕੀ ਸਹਿਯੋਗ ਦੀ ਰਚਨਾ
ਇਸ ਭਾਗੀਦਾਰੀ ਦੇ ਤਹਿਤ ISRO ਅਤੇ ESA ਕਈ ਤਕਨੀਕੀ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਾਂਝੇ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਨਗੇ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਸੈਟੇਲਾਈਟ ਡਾਟਾ ਦੀ ਕੈਲੀਬ੍ਰੇਸ਼ਨ ਅਤੇ ਵੈਲੀਡੇਸ਼ਨ, ਧਰਤੀ ਅਵਲੋਕਨ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਸਾਂਝੀ ਵਿਗਿਆਨਕ ਖੋਜ ਅਤੇ ਗਰਾਊਂਡ ਸਟੇਸ਼ਨ ਅਤੇ ਟ੍ਰੈਕਿੰਗ ਨੈੱਟਵਰਕ ਰਾਹੀਂ ਸਹਿਯੋਗ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਵੇਗਾ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਡਾਟਾ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਅਤੇ ਮਿਸ਼ਨ ਸਹਾਇਤਾ ਵੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇਗੀ।
ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਦਮਾਂ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਅੰਤਰਿਕਸ਼ ਆਧਾਰਿਤ ਧਰਤੀ ਅਵਲੋਕਨ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਤੋਂ ਮਿਲਣ ਵਾਲੇ ਡਾਟਾ ਦੀ ਸਹੀਤਾ ਅਤੇ ਭਰੋਸੇਯੋਗਤਾ ਵਧਾਉਣਾ ਹੈ।
ESA ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਵੀ ਭਾਰਤ ਦੇ ਮੁੱਖ ਮਿਸ਼ਨਾਂ ਜਿਵੇਂ ਚੰਦਰਯਾਨ ਅਤੇ ਆਦਿਤਿਆ L1 ਲਈ ਗਰਾਊਂਡ ਸਟੇਸ਼ਨ ਅਤੇ ਟ੍ਰੈਕਿੰਗ ਸਹਾਇਤਾ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ISRO ਨੇ ਆਪਣੀ ਡੀਪ ਸਪੇਸ ਐਂਟੀਨਾ ਸੁਵਿਧਾ ਰਾਹੀਂ ਕਈ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਿਸ਼ਨਾਂ ਨੂੰ ਤਕਨੀਕੀ ਸਹਿਯੋਗ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤਾ ਹੈ।
ਮਾਹਿਰਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹ ਸਮਝੌਤਾ ਭਵਿੱਖ ਦੇ ਧਰਤੀ ਅਵਲੋਕਨ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਕਈ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਮਿਸ਼ਨਾਂ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜਲਵਾਯੂ ਪਰਿਵਰਤਨ, ਵਾਤਾਵਰਣ ਸੰਰੱਖਣ ਅਤੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਖੋਜ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਵਿਗਿਆਨਕ ਅਧਿਐਨਾਂ ਨੂੰ ਸਹਿਯੋਗ ਦੇ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਤਾਬਕ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਯੂਰਪ ਦਰਮਿਆਨ ਇਹ ਸਹਿਯੋਗ ਅੰਤਰਿਕਸ਼ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਵਧ ਰਹੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਹਿਕਾਰ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ।
