ਭਾਰਤੀ ਪੁਲਾੜ ਖੋਜ ਸੰਗਠਨ (ISRO) ਨੇ 12 ਨਵੰਬਰ 2026 ਨੂੰ ਸ੍ਰੀਹਰੀਕੋਟਾ ਸਥਿਤ ਸਤੀਸ਼ ਧਵਨ ਪੁਲਾੜ ਕੇਂਦਰ ਵਿਖੇ ਪੋਲਰ ਸੈਟੇਲਾਈਟ ਲਾਂਚ ਵਹੀਕਲ (PSLV) ਦੇ ਤੀਜੇ ਪੜਾਅ (PS3) ਦੀ ਠੋਸ ਮੋਟਰ ਦਾ ਗਰਾਊਂਡ ਸਟੈਟਿਕ ਟੈਸਟ ਸਫਲਤਾਪੂਰਵਕ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ PSLV-C61/EOS-09 ਅਤੇ PSLV-C62/EOS-N1 ਮਿਸ਼ਨਾਂ ਦੌਰਾਨ ਇਸੇ ਪੜਾਅ ਵਿੱਚ ਤਕਨੀਕੀ ਗੜਬੜੀਆਂ ਸਾਹਮਣੇ ਆਈਆਂ ਸਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ISRO ਨੇ ਇਸ ਪੜਾਅ ਦੇ ਡਿਜ਼ਾਈਨ, ਕੱਚੇ ਮਾਲ ਦੀ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਦੇ ਮਾਪਦੰਡਾਂ, ਅਸੈਂਬਲੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆਵਾਂ ਅਤੇ ਗੁਣਵੱਤਾ ਜਾਂਚ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੀ ਵਿਆਪਕ ਸਮੀਖਿਆ ਕੀਤੀ।
ਦੋ ਮਿਸ਼ਨਾਂ ਵਿੱਚ ਗੜਬੜੀਆਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਤੀਜੇ ਪੜਾਅ ਦੀ ਮੁੜ ਸਮੀਖਿਆ
PSLV ਭਾਰਤ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਲਾਂਚ ਵਹੀਕਲਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਇਸ ਰਾਹੀਂ ਭਾਰਤ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਉਪਗ੍ਰਹਿਆਂ ਨੂੰ ਪੁਲਾੜ ਵਿੱਚ ਭੇਜਦਾ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, 2025 ਅਤੇ 2026 ਵਿੱਚ ਹੋਏ ਲਗਾਤਾਰ ਦੋ ਮਿਸ਼ਨਾਂ ਦੌਰਾਨ ਤੀਜੇ ਪੜਾਅ ਵਿੱਚ ਤਕਨੀਕੀ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਸਾਹਮਣੇ ਆਈਆਂ ਸਨ।
ਮਈ 2025 ਵਿੱਚ PSLV-C61 ਰਾਹੀਂ EOS-09 ਉਪਗ੍ਰਹਿ ਲਾਂਚ ਕਰਨ ਦੌਰਾਨ ਤੀਜੇ ਪੜਾਅ ਵਿੱਚ ਸਮੱਸਿਆ ਆਈ ਸੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜਨਵਰੀ 2026 ਵਿੱਚ PSLV-C62/EOS-N1 ਮਿਸ਼ਨ ਦੌਰਾਨ ਵੀ ਇਸੇ ਪੜਾਅ ਵਿੱਚ ਗੜਬੜੀ ਸਾਹਮਣੇ ਆਈ।
ਦੋਵਾਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਨੇ ਮੋਟਰ ਦੇ ਡਿਜ਼ਾਈਨ, ਨਿਰਮਾਣ ਵਿੱਚ ਵਰਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਕੱਚੇ ਮਾਲ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹਿੱਸਿਆਂ ਨੂੰ ਜੋੜਨ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਅਤੇ ਗੁਣਵੱਤਾ ਨਿਯੰਤਰਣ ਦੇ ਮਾਪਦੰਡਾਂ ਦੀ ਮੁੜ ਜਾਂਚ ਕੀਤੀ।
PS3 ਦੇ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਅਤੇ ਨਿਰਮਾਣ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲੀਆਂ
ISRO ਅਨੁਸਾਰ, ਤੀਜੇ ਪੜਾਅ ਦੇ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਮਾਰਜਿਨ, ਕੱਚੇ ਮਾਲ ਦੀ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਦੇ ਮਾਪਦੰਡਾਂ, ਅਸੈਂਬਲੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆਵਾਂ ਅਤੇ ਹੁਣ ਤੱਕ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਗੁਣਵੱਤਾ ਜਾਂਚਾਂ ਦੀ ਵਿਆਪਕ ਸਮੀਖਿਆ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।
ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਮਾਰਜਿਨ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਲਈ PS3 ਠੋਸ ਮੋਟਰ ਦੇ ਨੋਜ਼ਲ ਸੰਰਚਨਾ ਵਿੱਚ ਲੋੜੀਂਦੀਆਂ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਪੜਾਅ ਦੀ ਸਮੁੱਚੀ ਸੰਰਚਨਾ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਮੋਟਰ ਦੇ ਮਕੈਨੀਕਲ ਇੰਟਰਫੇਸ ਨੂੰ ਵੀ ਮਜ਼ਬੂਤ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਸੀਲਿੰਗ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਵਿੱਚ ਵਾਧੂ ਬੈਕਅੱਪ ਵਿਵਸਥਾ (Redundancy) ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਮਾਰਜਿਨ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।
ਕੱਚੇ ਮਾਲ ਦੀ ਮਨਜ਼ੂਰੀ, ਅਸੈਂਬਲੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆਵਾਂ ਅਤੇ ਗੁਣਵੱਤਾ ਜਾਂਚ ਲਈ ਨਵੀਆਂ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆਵਾਂ ਲਾਗੂ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਏਕੀਕਰਨ ਅਤੇ ਆਵਾਜਾਈ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪੜਾਵਾਂ ਦੌਰਾਨ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਣ ਵਾਲੀਆਂ ਗੈਰ-ਵਿਨਾਸ਼ਕਾਰੀ ਜਾਂਚਾਂ (Non-Destructive Testing–NDT) ਵਿੱਚ ਵੀ ਅਪਡੇਟ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ।
ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ PS3 ਠੋਸ ਮੋਟਰ ਪੜਾਅ ਦਾ ਨਵਾਂ ਸੰਸਕਰਣ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਦਾ ਸਫਲਤਾਪੂਰਵਕ ਟੈਸਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।
ਸ੍ਰੀਹਰੀਕੋਟਾ ਵਿੱਚ ਗਰਾਊਂਡ ਸਟੈਟਿਕ ਟੈਸਟ
12 ਨਵੰਬਰ ਨੂੰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਟੈਸਟ ਰਾਕੇਟ ਦੀ ਅਸਲ ਲਾਂਚਿੰਗ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਸਗੋਂ ਇੱਕ ਗਰਾਊਂਡ ਸਟੈਟਿਕ ਟੈਸਟ ਸੀ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ PS3 ਮੋਟਰ ਨੂੰ ਸਤੀਸ਼ ਧਵਨ ਪੁਲਾੜ ਕੇਂਦਰ, ਸ੍ਰੀਹਰੀਕੋਟਾ ਦੀ ਸਟੈਟਿਕ ਟੈਸਟ ਸਹੂਲਤ ਵਿੱਚ ਸਥਿਰ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਕੇ ਚਲਾਇਆ ਗਿਆ।
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਟੈਸਟ ਵਿੱਚ ਮੋਟਰ ਨੂੰ ਪੁਲਾੜ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਭੇਜਿਆ ਜਾਂਦਾ। ਇਸ ਦੀ ਬਜਾਏ, ਇਸ ਨੂੰ ਜ਼ਮੀਨ 'ਤੇ ਚਲਾ ਕੇ ਇਸ ਦੀ ਕਾਰਗੁਜ਼ਾਰੀ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਤਕਨੀਕੀ ਡਾਟਾ ਇਕੱਠਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ISRO ਨੇ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕੀਤੀ ਹੈ ਕਿ 12 ਨਵੰਬਰ ਨੂੰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਟੈਸਟ ਸਫਲ ਰਿਹਾ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਨਵੇਂ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਅਨੁਸਾਰ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ ਗਈ PS3 ਠੋਸ ਮੋਟਰ ਦੀ ਕਾਰਗੁਜ਼ਾਰੀ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕੀਤੀ ਗਈ।
ISRO ਅਨੁਸਾਰ, ਟੈਸਟ ਦੌਰਾਨ ਇਕੱਠੇ ਕੀਤੇ ਗਏ ਡਾਟਾ ਦਾ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਅਤੇ ਸਮੀਖਿਆ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇਗੀ। ਇਸ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਅਗਲੇ ਟੈਸਟਾਂ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾਈ ਗਈ ਹੈ।
PSLV ਦੀ ਅਗਲੀ ਉਡਾਣ ਲਈ ਹੋਰ ਜਾਂਚਾਂ ਜ਼ਰੂਰੀ
ਤੀਜੇ ਪੜਾਅ ਦੀ ਮੋਟਰ ਦਾ ਸਫਲ ਟੈਸਟ PSLV ਦੇ ਨਵੇਂ ਸੰਸਕਰਣ ਦੀ ਤਕਨੀਕੀ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕਤਾ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਕਦਮ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਇਸ ਦਾ ਮਤਲਬ ਇਹ ਨਹੀਂ ਹੈ ਕਿ PSLV ਦੇ ਅਗਲੇ ਮਿਸ਼ਨ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਤਿਆਰੀਆਂ ਪੂਰੀਆਂ ਹੋ ਗਈਆਂ ਹਨ।
ਕਿਸੇ ਵੀ ਰਾਕੇਟ ਦੀ ਲਾਂਚਿੰਗ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਸ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਿਸਟਮਾਂ ਦੀ ਜਾਂਚ ਅਤੇ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕਤਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। PS3 ਮੋਟਰ ਦਾ ਸਫਲ ਗਰਾਊਂਡ ਸਟੈਟਿਕ ਟੈਸਟ ਇਸ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਦਾ ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ ਹੈ।
ISRO ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਹੈ ਕਿ ਟੈਸਟ ਡਾਟਾ ਦੇ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਅਤੇ ਸਮੀਖਿਆ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੋਰ ਟੈਸਟ ਕੀਤੇ ਜਾਣਗੇ। ਹਾਲਾਂਕਿ, PSLV ਦੀ ਅਗਲੀ ਉਡਾਣ ਦੀ ਕੋਈ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਤਾਰੀਖ ਅਜੇ ਐਲਾਨੀ ਨਹੀਂ ਗਈ ਹੈ।
