ਫਿਨਲੈਂਡ ਦੀ ਪਰਾਈਵੇਸੀ ਪਰੰਪਰਾ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਹਕੀਕਤਾਂ ਨੂੰ ਜੋੜ ਕੇ ਬਣਿਆ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਸਾਮਾਜਿਕ ਡਿਜ਼ਿਟਲ ਮਾਡਲ।
ਟ੍ਰੈਕਿੰਗ-ਰਹਿਤ ਸਰਚਨਾ, URL-ਬਿਨਾ ਤਕਨੀਕ ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਕੇਂਦਰ ਵਿਚ - ਵਿਸ਼ਵ ਮੀਡੀਆ ਵਿਚ ਗੂੰਜ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਭਾਰਤ ਦਾ ਨਵਾਂ ਪਲੇਟਫਾਰਮ।
New Delhi: ਦੱਖਣ ਏਸ਼ੀਆ ਅੱਜ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਡਿਜ਼ਿਟਲ ਸਮਾਜ ਹੈ, ਪਰ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਅਸੁਰੱਖਿਅਤ ਵੀ। ਪਿਛਲੇ ਵੀਹ ਸਾਲਾਂ ਵਿਚ ਗਲੋਬਲ ਟੈਕ ਕੰਪਨੀਆਂ ਨੇ ਇਥੇ ਅਭੂਤਪੂਰਵ ਪਹੁੰਚ ਬਣਾਈ - ਡਾਟਾ ਇਕੱਠਾ ਕੀਤਾ, ਵਿਹਾਰ ਨੂੰ ਸਮਝਿਆ, ਅਤੇ ਮੋਨਿਟਰਿੰਗ ਨੂੰ ਨਵੇਂ ਰੂਪ ਦਿੱਤੇ। ਪਰ ਇਸੇ ਦੌਰਾਨ ਖੇਤਰ ਦੇ ਉਪਭੋਗਤਿਆਂ ਨੂੰ ਡਿਜ਼ਿਟਲ ਸ਼ੋਸ਼ਣ, ਨਿੱਜਤਾ ਦੀ ਘਾਟ ਅਤੇ ਔਨਲਾਈਨ ਖ਼ਤਰਨਾਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪਿਆ।
ਇਸ ਪૃਸ਼ਠਭੂਮੀ ’ਚ ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਨਵਾਂ ਸਵਦੇਸ਼ੀ ਸਮਾਜਿਕ ਪਲੇਟਫਾਰਮ ‘ਜ਼ੈਕਟਰ’ ਇੱਕ ਵੱਖਰੀ ਧੁਨੀ ਵਜੋਂ ਉਭਰਿਆ ਹੈ। ਤਕਨੀਕੀ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਕ ਇਸਨੂੰ ਦੱਖਣ ਏਸ਼ੀਆ ਦੀ ਡਿਜ਼ਿਟਲ ਅਖ਼ਤਿਆਰੀ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਗੰਭੀਰ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਮੰਨ ਰਹੇ ਹਨ।
ਸੌਫਟਾ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀਜ਼ ਲਿਮਿਟਡ, ਜਿਸ ਨੇ ਇਹ ਪਲੇਟਫਾਰਮ ਵਿਕਸਤ ਕੀਤਾ, ਕਿਸੇ ਵੀ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਨਿਵੇਸ਼, ਵੈਂਚਰ ਕੈਪਿਟਲ ਜਾਂ ਸਰਕਾਰੀ ਸਹਾਇਤਾ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਇਸ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਹ ਗੱਲ-ਡਿਜ਼ਿਟਲ ਪਲੇਟਫਾਰਮਾਂ ਦੇ ਕਾਰੋਬਾਰੀ ਮਾਡਲਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ-ਅਪਵਾਦ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਇੱਕ ਸੁਤੰਤਰ ਡਿਜ਼ਿਟਲ ਸੋਚ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਹੈ। ਜ਼ੈਕਟਰ ਕਿਸੇ ਵੀ ਬਾਹਰੀ ਵਪਾਰਕ ਦਬਾਅ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੈ, ਜੋ ਇਸਨੂੰ ਹੋਰ ਭਰੋਸੇਯੋਗ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਜ਼ੈਕਟਰ ਦੀ ਰਚਨਾ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਬਦਲਾਓਕਾਰੀ ਗੱਲ ਹੈ ਇਸਦੀ ਟ੍ਰੈਕਿੰਗ-ਰਹਿਤ ਤਕਨੀਕ। ਪਲੇਟਫਾਰਮ ਕਿਸੇ ਵੀ ਉਪਭੋਗਤਾ ਦੇ ਵਿਹਾਰ, ਸਕ੍ਰੋਲ, ਪੌਜ਼ ਜਾਂ ਚੋਣਾਂ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ। ਇਸ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਡੀ ਨਵੀਨਤਾ ਹੈ URL-ਬਿਨਾ ਸੰਰਚਨਾ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਤਸਵੀਰ ਜਾਂ ਵੀਡੀਓ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਡਾਊਨਲੋਡ ਕਰਨਾ, ਕਾਪੀ ਕਰਨਾ ਜਾਂ ਗਲਤ ਹੱਥਾਂ ਵਿਚ ਜਾਣਾ ਅਸੰਭਵ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਦੱਖਣ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿਚ ਔਰਤਾਂ ਅਤੇ ਨੌਜਵਾਨ ਕੁੜੀਆਂ ਨੂੰ ਡਿਜ਼ਿਟਲ ਦੁਰਵਿਵਹਾਰ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਖ਼ਤਰਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸ ਪਲੇਟਫਾਰਮ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ-ਪਰਤ ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਸਪੱਸ਼ਟ ਰਾਹਤ ਵਜੋਂ ਦੇਖੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ।
ਪਲੇਟਫਾਰਮ ਦੀ ਸੋਚ ਇਸਦੇ ਸੰਕਲਪਕਾਰ ਸੁਨੀਲ ਕੁਮਾਰ ਸਿੰਘ ਦੇ ਦੋਹਰੇ ਅਨੁਭਵ ਤੋਂ ਜਨਮ ਲੈਂਦੀ ਹੈ- ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਫਿਨਲੈਂਡ ਦੀ ਉਹ ਡਿਜ਼ਿਟਲ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ, ਜਿੱਥੇ ਨਿੱਜਤਾ ਨੂੰ ਮਨੁੱਖੀ ਸਨਮਾਨ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਦੱਖਣ ਏਸ਼ੀਆ ਦੀਆਂ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ, ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲਤਾਵਾਂ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਜ਼ਮੀਨੀ ਹਕੀਕਤਾਂ।
ਇਸ ਮਿਲਾਪ ਨੇ ਜ਼ੈਕਟਰ ਨੂੰ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਮਾਡਲ ਬਣਾਇਆ ਹੈ ਜੋ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਤਕਨੀਕੀ, ਸਗੋਂ ਸਮਾਜਿਕ ਤੌਰ ਤੇ ਵੀ ਭਰਪੂਰ ਤੌਰ ਤੇ ਸਥਾਨਕ ਜ਼ਰੂਰਤਾਂ ਨਾਲ ਸੰਗਤ ਹੈ। ਚੀਨ ਨੇ ਆਪਣੇ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਲਈ ਕਠੋਰ ਡਿਜ਼ਿਟਲ ਸੀਮਾਵਾਂ ਬਣਾਈਆਂ ਹਨ, ਯੂਰਪ GDPR ਦੇ ਸਖ਼ਤ ਕਾਨੂੰਨਾਂ ’ਤੇ ਚਲਦਾ ਹੈ, ਰੂਸ ਨੇ ਆਪਣਾ ਬੰਦ ਨੈੱਟਵਰਕ ਬਣਾਇਆ ਹੈ-ਪਰ ਦੱਖਣ ਏਸ਼ੀਆ ਬਿਨਾਂ ਸੰਰਚਿਤ ਡਿਜ਼ਿਟਲ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਖੇਤਰ ਵਜੋਂ ਕਾਇਮ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਬਣ ਰਹੇ ਸਮਾਜਿਕ ਵਿਹਾਰ ਦਾ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਡਾਟਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕੰਪਨੀਆਂ ਦੇ ਸਰਵਰਾਂ ’ਤੇ ਰਿਹਾ। ਇਸੇ ਸੰਦਰਭ ਵਿਚ ਜ਼ੈਕਟਰ ਇੱਕ ਸਵਾਲ ਖੜ੍ਹਾ ਕਰਦਾ ਹੈ-ਕੀ ਦੱਖਣ ਏਸ਼ੀਆ ਆਪਣਾ ਡਿਜ਼ਿਟਲ ਭਵਿੱਖ ਖ਼ੁਦ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ?
ਜ਼ੈਕਟਰ ਦੇ Apple App Store ’ਤੇ ਆਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਸਨੂੰ ਮਿਲ ਰਹੀ ਆਰਗੈਨਿਕ ਦੱਖਣ ਏਸ਼ੀਆਈ ਪਸੰਦ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਪਭੋਗਤਾ ਇੱਕ ਐਸਾ ਪਲੇਟਫਾਰਮ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸੀ ਜੋ ਸੁਰੱਖਿਆ, ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਅਤੇ ਨਿੱਜਤਾ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਵਾਅਦੇ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਤਕਨੀਕੀ ਹਕੀਕਤ ਬਣਾਵੇ। ਪਲੇਟਫਾਰਮ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾਈ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਅਨੁਕੂਲਤਾ—ਚਾਹੇ ਪੰਜਾਬ, ਬੰਗਾਲ, ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ, ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ ਜਾਂ ਨੇਪਾਲ ਹੋ-ਇਸਨੂੰ ਖੇਤਰ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਸੱਚਮੁੱਚ ਦੱਖਣ ਏਸ਼ੀਆਈ ਸਮਾਜਿਕ ਮਾਡਲ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ, ਜ਼ੈਕਟਰ ਦੱਖਣ ਏਸ਼ੀਆ ਨੂੰ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਵਿਚਾਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ- ਡਿਜ਼ਿਟਲ ਤਕਨੀਕ ਮਨੁੱਖ ’ਤੇ ਨਿਗਰਾਨੀ ਨਾ ਕਰੇ, ਉਸਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੇ। ਜੇ ਇਹ ਦਿਸ਼ਾ ਕਾਇਮ ਰਹੀ, ਤਾਂ ਖੇਤਰ ਦਾ ਡਿਜ਼ਿਟਲ ਭਵਿੱਖ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਆਪਣੇ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।
