વર્ષ 2026માં જ્યેષ્ઠ મહિના દરમિયાન અધિક માસ રહેશે, જે 17 મેથી 15 જૂન સુધીનો હશે. આ સમયગાળા દરમિયાન કરવામાં આવતા ધાર્મિક કાર્યો, વ્રત અને પૂજાનું વિશેષ મહત્વ માનવામાં આવે છે. અધિક માસ વર્ષ અને ઋતુઓ વચ્ચે તાલમેલ જાળવી રાખવા માટે આવશ્યક છે અને લગ્ન, ગૃહ પ્રવેશ, નામકરણ વગેરે જેવા માંગલિક કાર્યોને ટાળવાની સલાહ આપવામાં આવે છે.
અધિક માસ: વર્ષ 2026માં 17 મેથી 15 જૂન સુધી અધિક માસ રહેશે, જે જ્યેષ્ઠ મહિનામાં આવશે. વિક્રમ સંવત પંચાંગ અનુસાર આ વર્ષ 13 મહિનાનું દુર્લભ વર્ષ હશે. આ સમયગાળા દરમિયાન જપ-તપ, દાન, વિષ્ણુ પૂજા અને તીર્થયાત્રા જેવા ધાર્મિક કાર્યોનું વિશેષ મહત્વ હોય છે. જ્યારે લગ્ન, ગૃહ પ્રવેશ અને નવા વ્યવસાયની શરૂઆત જેવા માંગલિક કાર્યોને ટાળવાની સલાહ આપવામાં આવે છે. અધિક માસનો ઉદ્દેશ્ય વર્ષ અને ઋતુઓ વચ્ચે સંતુલન જાળવી રાખવાનો છે, જેનાથી ધાર્મિક અને સામાજિક જીવન બંને પર સકારાત્મક અસર પડે છે.
અધિક માસ 2026 ક્યારે રહેશે?
વિક્રમ સંવત પંચાંગ અનુસાર, વર્ષ 2083માં 13 મહિના હશે. અંગ્રેજી કેલેન્ડર મુજબ અધિક માસ 2026માં 17 મેથી 15 જૂન સુધી રહેશે. એટલે કે જ્યેષ્ઠ મહિના દરમિયાન જ અધિક માસ રહેશે. આ સમયગાળા દરમિયાન જપ-તપ, વિષ્ણુજીની પૂજા, તીર્થયાત્રા અને ધાર્મિક અનુષ્ઠાનોનું વિશેષ મહત્વ માનવામાં આવે છે.
ધાર્મિક માન્યતાઓ અનુસાર, અધિક માસમાં કરવામાં આવતા કર્મો અનેક ગણા ફળદાયી હોય છે. તેને પુણ્ય અને આધ્યાત્મિક વિકાસનો સમય માનવામાં આવે છે. અનેક પુરાણોમાં આ માસમાં કરવામાં આવેલા ધાર્મિક કર્મો અને વ્રતોનું મહત્વ વિસ્તારપૂર્વક વર્ણવવામાં આવ્યું છે.
અધિક માસ શા માટે આવે છે?
હિંદી પંચાંગમાં વર્ષ અને મહિનાઓની ગણતરી સૂર્ય અને ચંદ્રના આધારે કરવામાં આવે છે. સૌર વર્ષ અને ચંદ્ર વર્ષમાં દર ત્રણ વર્ષે તફાવત આવી જાય છે. સૌર માસના 32 મહિનાની સરખામણીમાં ચંદ્ર માસના 33 મહિના થઈ જાય છે. આ તફાવતને સમાપ્ત કરવા માટે અધિક માસની વ્યવસ્થા કરવામાં આવી છે.
ઋષિ-મુનિઓએ તેને વર્ષો પહેલા આ રીતે લાગુ કર્યું હતું કે વર્ષ અને ઋતુઓ વચ્ચે તાલમેલ જળવાઈ રહે. જો અધિક માસ ન હોત, તો શ્રાવણ ક્યારેક ઠંડીની ઋતુમાં આવતો, ક્યારેક ગરમીના દિવસોમાં. તેવી જ રીતે હોળી અને અન્ય તહેવારો ઋતુ અનુસાર યોગ્ય સમયે ઉજવી શકાતા ન હોત.
અધિક માસ આવતું વર્ષ એટલા માટે પણ મહત્વપૂર્ણ હોય છે કે તે 13 મહિનાનું વર્ષ બનાવે છે. તેને ધાર્મિક દ્રષ્ટિએ પણ ખાસ માનવામાં આવે છે, કારણ કે આ સમયગાળા દરમિયાન કરવામાં આવેલા ધાર્મિક કાર્યોનું ફળ અનેક ગણું વધી જાય છે.
અધિક માસનું ધાર્મિક મહત્વ
ધાર્મિક ગ્રંથો અનુસાર, અધિક માસમાં કરવામાં આવેલા વ્રત અને પૂજાનું મહત્વ સામાન્ય માસ કરતાં અનેક ગણું વધુ હોય છે. વિષ્ણુજીની આરાધના અને ભક્તિના કાર્યો આ માસમાં વિશેષ લાભકારી માનવામાં આવે છે.
- જપ અને તપ: આ સમયગાળા દરમિયાન કરવામાં આવેલા જપ અને તપનું ફળ લાંબા સમય સુધી રહે છે.
- દાન અને સેવા: ગરીબો અને જરૂરિયાતમંદોને દાન આપવાનું વિશેષ મહત્વ છે.
- પૂજા-પાઠ: વિષ્ણુ, ગણેશ અને દેવી-દેવતાઓની પૂજા કરવાનું ફળ વિશેષ માનવામાં આવે છે.
ધાર્મિક માન્યતાઓ અનુસાર, અધિક માસમાં તીર્થયાત્રા કરવી પણ પુણ્યનું કામ છે. યાત્રા દરમિયાન કરવામાં આવેલા દાન અને સેવાનું ફળ સામાન્ય માસની તુલનામાં વધુ માનવામાં આવે છે.
અધિક માસમાં આ કામો ટાળો
જોકે અધિક માસ પુણ્યનો સમય હોય છે, પરંતુ કેટલાક માંગલિક અને શુભ કાર્યોને આ સમયગાળા દરમિયાન ટાળવાની સલાહ આપવામાં આવે છે. તેને મલમાસ કહેવાય છે અને તેને શુભ કાર્યો માટે અનુકૂળ માનવામાં આવતો નથી.
- લગ્ન અને લગ્ન સંબંધિત સમારોહ
- ગૃહ પ્રવેશ, મકાન ખરીદી કે નવી જમીન ખરીદી
- યજ્ઞોપવિત સંસ્કાર અને નામકરણ
- કોઈપણ નવા વ્યવસાય કે કાર્યનો શુભારંભ
ધાર્મિક માન્યતાઓ અનુસાર, આ કાર્યોને અધિક માસમાં કરવાથી શુભતા પ્રભાવિત થઈ શકે છે. તેથી, લોકો આ કાર્યોને અધિક માસ પછી કરવાની યોજના બનાવે છે.
અધિક માસ અને જીવનશૈલી
અધિક માસમાં જીવનશૈલીમાં પણ કેટલાક ફેરફારો કરવામાં આવે છે. ઘણા લોકો આ સમયે શાકાહાર અપનાવે છે અને ધાર્મિક અનુષ્ઠાનોમાં વધુ સમય આપે છે. ઘર અને મંદિરોમાં સાફ-સફાઈ અને પૂજાનું વિશેષ મહત્વ હોય છે.
ધાર્મિક ગ્રંથો અનુસાર, અધિક માસમાં જીવનની સાધારણ ગતિવિધિઓમાં પણ સંયમ રાખવો જોઈએ. આ માસ આત્મસંયમ, પુણ્ય કર્મ અને આધ્યાત્મિક વિકાસનો સમય માનવામાં આવે છે.
2026નો અધિક માસ અને સામાજિક મહત્વ
ફક્ત ધાર્મિક દ્રષ્ટિએ જ નહીં, પરંતુ સામાજિક દ્રષ્ટિએ પણ અધિક માસનું મહત્વ છે. આ સમય પરિવાર અને સમાજમાં સુમેળ અને મેળાવડો વધારવાનો હોય છે. લોકો આ સમયગાળા દરમિયાન પર્વ, વ્રત અને દાનના માધ્યમથી પોતાના સામાજિક કર્તવ્યોનું પાલન કરે છે.
આ ઉપરાંત, અધિક માસને કારણે વર્ષના તહેવારો અને ઋતુઓનો સમય યોગ્ય જળવાઈ રહે છે. હોળી, દિવાળી અને શ્રાવણ જેવા પર્વો યોગ્ય ઋતુમાં ઉજવવામાં આવે છે. આ પ્રકારે, અધિક માસ ફક્ત ધાર્મિક જ નહીં પરંતુ સામાજિક અને હવામાનના દૃષ્ટિકોણથી પણ આવશ્યક છે.
