ભારતમાં 20 મે 2026ના રોજ દેશભરના મેડિકલ સ્ટોર બંધ રહેવાની શક્યતા છે. કેમિસ્ટ્સ, ફાર્માસિસ્ટ્સ અને દવા વિતરકોના સૌથી મોટા સંગઠન ઓલ ઇન્ડિયા ઓર્ગેનાઇઝેશન ઓફ કેમિસ્ટ્સ એન્ડ ડ્રગિસ્ટ્સ (AIOCD) એ દેશવ્યાપી હડતાળની જાહેરાત કરી છે. આ વિરોધ મુખ્યત્વે ઓનલાઈન દવા વેચાણ, કોર્પોરેટ કંપનીઓની વધતી ભાગીદારી અને કથિત અસમાન સ્પર્ધા સામે કરવામાં આવી રહ્યો છે.
સંગઠનનું કહેવું છે કે સરકાર દ્વારા લાંબા સમયથી તેમની માંગણીઓને અવગણવામાં આવી રહી છે, જેના કારણે હવે દેશવ્યાપી બંધનો માર્ગ અપનાવવો પડ્યો છે.
ઓલ ઇન્ડિયા ઓર્ગેનાઇઝેશન ઓફ કેમિસ્ટ્સ એન્ડ ડ્રગિસ્ટ્સ (AIOCD) અનુસાર, ભારતમાં દવાનો વ્યવસાય હાલમાં Drugs and Cosmetics Act 1940 અને Rules 1945 હેઠળ સંચાલિત થાય છે. જોકે, ઓનલાઈન દવા વેચાણને લઈને સ્પષ્ટ કાનૂની માળખું હજુ સુધી સંપૂર્ણ રીતે અમલમાં મૂકાયું નથી. સંગઠનનો આક્ષેપ છે કે કેન્દ્ર સરકારે વર્ષ 2018માં ઓનલાઈન ફાર્મસી સંબંધિત GSR 817(E) સૂચના બહાર પાડી હતી, પરંતુ તેને અત્યાર સુધી કાનૂની સ્વરૂપ આપવામાં આવ્યું નથી. તેમ છતાં, દેશભરમાં ઓનલાઈન દવાઓનું વેચાણ ઝડપથી વધી રહ્યું છે.
AIOCDનું કહેવું છે કે આ મુદ્દે દિલ્હી હાઇ કોર્ટમાં અરજી પણ દાખલ કરવામાં આવી હતી અને અદાલતે ઓનલાઈન દવા વેચાણ પર રોક લગાવવા સંબંધિત નિર્દેશ આપ્યા હતા, પરંતુ અત્યાર સુધી અસરકારક કાર્યવાહી થઈ નથી.
સંગઠનનો દાવો છે કે ઓનલાઈન અને કોર્પોરેટ ફાર્મા કંપનીઓ ભારે ડિસ્કાઉન્ટ આપીને બજારમાં અસમાન સ્પર્ધા ઊભી કરી રહી છે. તેના કારણે દેશભરના નાના અને પરંપરાગત મેડિકલ સ્ટોર્સના વ્યવસાય પર અસર પડી રહી છે. AIOCD અનુસાર, ભારતમાં આશરે 12.5 લાખ દવા વિક્રેતાઓ આ સ્થિતિથી પ્રભાવિત થઈ રહ્યા છે.
સંગઠનનું કહેવું છે કે ઓનલાઈન પ્લેટફોર્મ 20 ટકા થી 50 ટકા સુધીની છૂટ આપી રહ્યા છે. નાના કેમિસ્ટ્સ મર્યાદિત નફામાં કામ કરે છે. હાલના નિયમો પરંપરાગત દુકાનદારો માટે સ્પર્ધા મુશ્કેલ બનાવી રહ્યા છે.
AIOCDએ કોવિડ-19 મહામારી દરમિયાન જારી કરાયેલી GSR 220(E) સૂચના પર પણ પ્રશ્ન ઉઠાવ્યા છે. માર્ચ 2020માં સરકારે દવાઓની હોમ ડિલિવરીને અસ્થાયી રાહત તરીકે મંજૂરી આપી હતી. સંગઠનનું કહેવું છે કે મહામારી પૂર્ણ થયા બાદ ઘણા વર્ષો વીતી ગયા છે, પરંતુ આ અસ્થાયી વ્યવસ્થા હજુ સુધી પાછી ખેંચવામાં આવી નથી. તેના કારણે ઓનલાઈન ફાર્મસી કંપનીઓને સતત લાભ મળી રહ્યો છે.
દવા વિક્રેતાઓના સંગઠને સરકાર સમક્ષ અનેક માંગણીઓ મૂકી છે, જેમાં ઓનલાઈન દવા વેચાણ માટે સ્પષ્ટ અને કડક નિયમો અમલમાં મૂકવા, GSR 817(E) સૂચના પાછી ખેંચવા, નાના દવા વિક્રેતાઓ માટે સમાન સ્પર્ધા સુનિશ્ચિત કરવા, DPCO 2013 (Drug Price Control Order) હેઠળ નફાની મર્યાદા પર પુનર્વિચાર કરવા અને કેમિસ્ટ્સને ડૉક્ટર દ્વારા લખાયેલી દવાઓના વૈકલ્પિક બ્રાન્ડ આપવાની મંજૂરી આપવાની માંગ સામેલ છે.
સંગઠનનું માનવું છે કે આ પગલાંથી નાના અને પરંપરાગત દવા વિક્રેતાઓને રાહત મળી શકે છે. હડતાળ દરમિયાન દેશના અનેક વિસ્તારોમાં મેડિકલ સ્ટોર્સ બંધ રહી શકે છે. જોકે, કેટલાક સ્થળોએ આપાતકાલીન સેવાઓ માટે મર્યાદિત વ્યવસ્થા જાળવવાની શક્યતા છે.
