દેશના ઘણા વિસ્તારોમાં AQI 200ને પાર થવા અને PM2.5 સ્તર વધવાને કારણે ડોકટરોએ કોન્ટેક્ટ લેન્સ પહેરવાનું ટાળવાની સલાહ આપી છે. પ્રદૂષણમાં રહેલા સૂક્ષ્મ કણો આંખોની સપાટી પર ચોંટીને બળતરા, સોજો અને ચેપનું કારણ બને છે. નિષ્ણાતોનું કહેવું છે કે લેન્સને બદલે ચશ્મા પહેરવા અને આંખોને વારંવાર ધોવા વધુ સારું છે.
આંખો પર વાયુ પ્રદૂષણની અસર: દેશના ઘણા ભાગોમાં વાયુ ગુણવત્તા સૂચકાંક (AQI) 200થી ઉપર પહોંચી ગયો છે, જેનાથી આંખો પર પ્રદૂષણની અસર વધવા લાગી છે. એઈમ્સ અને દિલ્હી આઈ સેન્ટરના ડોકટરોએ ચેતવણી આપી છે કે જે વિસ્તારોમાં PM2.5નું સ્તર 100થી વધુ છે, ત્યાં કોન્ટેક્ટ લેન્સ પહેરવા આંખો માટે ખતરનાક બની શકે છે. પ્રદૂષણમાં રહેલા નાઈટ્રોજન ડાયોક્સાઈડ, સલ્ફર ડાયોક્સાઈડ અને ધૂળના ઝીણા કણો લેન્સ પર ચોંટીને બળતરા, ખંજવાળ, સોજો અને ચેપનું જોખમ વધારે છે. નિષ્ણાતો સલાહ આપે છે કે બહાર નીકળતી વખતે ચશ્મા પહેરો, લુબ્રિકેટિંગ આઈ ડ્રોપ્સનો ઉપયોગ કરો અને આંખોને નિયમિતપણે ધોવો.
PM 2.5 કણોથી આંખોને કેવી રીતે નુકસાન થાય છે
વિશ્વ આરોગ્ય સંસ્થા (WHO) અનુસાર, હવામાં PM 2.5નું સ્તર 100થી ઓછું હોવું જોઈએ. પરંતુ દેશના ઘણા વિસ્તારોમાં તે 150થી 250 સુધી પહોંચી ગયું છે. PM 2.5 વાસ્તવમાં ખૂબ જ નાના કણો હોય છે, જે વાળ કરતાં પણ ઘણા ગણા પાતળા હોય છે. તેમાં સલ્ફર ડાયોક્સાઈડ, નાઈટ્રોજન ડાયોક્સાઈડ અને કાર્બનના સૂક્ષ્મ તત્વો હોય છે. જ્યારે આ હવામાં હાજર હોય છે, ત્યારે શ્વાસ દ્વારા શરીરમાં અને હવાના સંપર્કથી આંખોમાં પહોંચી જાય છે.
ડોકટરોનું કહેવું છે કે આ કણો આંખોની ભેજ સાથે ભળીને બળતરા, ખંજવાળ અને સોજા જેવી સમસ્યાઓ પેદા કરે છે. ખાસ કરીને જે લોકો કોન્ટેક્ટ લેન્સ પહેરે છે તેમને વધુ મુશ્કેલી થાય છે.
એઈમ્સના ડોકટરે કહ્યું – આંખના દર્દીઓમાં 50% વધારો થયો
એઈમ્સના આરપી સેન્ટરમાં નેત્ર રોગ વિભાગના પ્રોફેસર ડો. રાજેશ સિંહાએ જણાવ્યું કે છેલ્લા કેટલાક દિવસોમાં આંખો સંબંધિત ફરિયાદોમાં નોંધપાત્ર વધારો થયો છે. તેમના મતે, બળતરા, શુષ્કતા અને આંખોમાં પાણી આવવાની ફરિયાદવાળા દર્દીઓની સંખ્યામાં લગભગ 50 ટકાનો વધારો થયો છે.
તેમણે કહ્યું કે પ્રદૂષણ દરમિયાન હવામાં હાજર સૂક્ષ્મ કણો આંખોમાં પ્રવેશી જાય છે. તેનાથી આંખોમાં કીર્કીર્પણું અનુભવાય છે અને કોર્નિયાને નુકસાન પહોંચી શકે છે. ઘણા દર્દીઓને એવું લાગે છે કે જાણે આંખમાં રેતીનો કણ ગયો હોય. આ વાસ્તવમાં પ્રદૂષણના નાના કણો હોય છે, જે આંખોની સપાટી પર ચોંટી જાય છે.
કોન્ટેક્ટ લેન્સ પહેરનારાઓને વધુ જોખમ
દિલ્હી આઈ સેન્ટરના ચેરમેન અને અગ્રણી નેત્ર નિષ્ણાત ડો. હરબંશ લાલ જણાવે છે કે કોન્ટેક્ટ લેન્સ પહેરતા લોકો માટે આ સમય ખૂબ જ જોખમી છે. તેમણે કહ્યું કે લેન્સ આંખના કોર્નિયા પર સીધો ચોંટે છે. જ્યારે વ્યક્તિ બહાર પ્રદૂષિત હવામાં જાય છે, ત્યારે હવામાં હાજર PM 2.5 જેવા નાના કણો લેન્સ પર ચોંટી જાય છે.
આ કણો ધીમે ધીમે આંખની સપાટીને નુકસાન પહોંચાડવા લાગે છે. તેનાથી આંખો સૂકાઈ જાય છે, ખંજવાળ વધે છે અને ઘણીવાર કોર્નિયલ ઈન્ફ્લેમેશન એટલે કે સોજો પણ આવી શકે છે. લાંબા સમય સુધી લેન્સ પહેરી રાખવાથી ચેપનું જોખમ વધી જાય છે, જે આંખોમાં ઘા પણ કરી શકે છે.
વધતા AQI વચ્ચે ડોકટરોની સખત ચેતવણી
નિષ્ણાતોનું કહેવું છે કે જે વિસ્તારોમાં AQI 200થી વધુ અને PM 2.5નું સ્તર 100થી વધારે છે, ત્યાં કોન્ટેક્ટ લેન્સ પહેરવાનું ટાળવું જોઈએ. જો કોઈ વ્યક્તિ લેન્સ પહેરે પણ છે, તો તેણે લાંબા સમય સુધી બહાર રહેવાનું ટાળવું જોઈએ.
ડો. હરબંશ લાલ કહે છે કે ઓફિસ કે ઘરની અંદર લેન્સ પહેરવા ઠીક છે, પરંતુ ખુલ્લા વાતાવરણમાં જ્યાં ધૂળ અને પ્રદૂષણ વધુ હોય, ત્યાં તે આંખો માટે ખતરો બની શકે છે. પ્રદૂષણના સંપર્કમાં આવવાથી લેન્સ પર ગંદકી અને રાસાયણિક તત્વો ચોંટી જાય છે, જેનાથી આંખોમાં સોજો અને ચેપનું જોખમ અનેક ગણું વધી જાય છે.
આંખોની સુરક્ષા માટે નિષ્ણાતો શું કહી રહ્યા છે
નેત્ર રોગ નિષ્ણાતોનું કહેવું છે કે આ સિઝનમાં આંખોની સુરક્ષા ખૂબ જ જરૂરી છે. બહાર નીકળતી વખતે ચશ્મા પહેરવા જોઈએ જેથી ધૂળ અને પ્રદૂષણ સીધા આંખો સુધી ન પહોંચે. આ ઉપરાંત આંખોને દિવસમાં ઘણી વાર ઠંડા પાણીથી ધોવી જોઈએ.
ડો. લાલના મતે, પ્રદૂષણની અસર ઘટાડવા માટે લુબ્રિકેટિંગ આઈ ડ્રોપ્સનો ઉપયોગ ફાયદાકારક છે. તેનાથી આંખોની ભેજ જળવાઈ રહે છે અને શુષ્કતા ઓછી થાય છે. જો આંખોમાં બળતરા કે ખંજવાળ હોય, તો તેમને મસળવા ન જોઈએ કારણ કે તેનાથી સ્થિતિ વધુ બગડી શકે છે.
