ચૂંટણી પંચે 12 રાજ્યો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોમાં સ્પેશિયલ ઇન્ટેન્સિવ રિવિઝન (SIR)ની પ્રક્રિયા શરૂ કરી દીધી છે. તેનો ઉદ્દેશ્ય મતદાર યાદીમાંથી પુનરાવર્તિત અને મૃત મતદારોના નામ દૂર કરવાનો છે. આ પ્રક્રિયા 7 ફેબ્રુઆરી 2026 સુધી ચાલશે અને આગામી ત્રણ વર્ષમાં યોજાનારી વિધાનસભા ચૂંટણીઓને સુરક્ષિત બનાવશે.
New Delhi: ચૂંટણી પંચે દેશના 12 રાજ્યો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોમાં મતદાર યાદીના સઘન પુનરીક્ષણ એટલે કે વિશેષ સઘન પુનરીક્ષણ (Special Intensive Revision-SIR)ની પ્રક્રિયા શરૂ કરી દીધી છે. આ કામ મંગળવારથી શરૂ થઈને 7 ફેબ્રુઆરી 2026 સુધીમાં પૂર્ણ કરવામાં આવશે. SIRનો ઉદ્દેશ્ય મતદાર યાદીમાંથી પુનરાવર્તિત નામોને દૂર કરવા, મૃત મતદારોના નામ દૂર કરવા અને અન્ય વિસંગતતાઓને સુધારવાનો છે. આનાથી આગામી ત્રણ વર્ષમાં યોજાનારી વિધાનસભા ચૂંટણીની પ્રક્રિયાને પારદર્શક અને સુરક્ષિત બનાવવામાં આવશે.
SIRની પ્રક્રિયામાં કયા કયા રાજ્યો શામેલ છે
SIRના બીજા તબક્કામાં છત્તીસગઢ, રાજસ્થાન, ઉત્તર પ્રદેશ, પશ્ચિમ બંગાળ, તમિલનાડુ, ગોવા, ગુજરાત, કેરળ, મધ્ય પ્રદેશ અને પુડુચેરીનો સમાવેશ થાય છે. આ ઉપરાંત લક્ષદ્વીપ અને અંદમાન-નિકોબાર કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશો પણ આ પ્રક્રિયામાં શામેલ છે. પહેલા તબક્કામાં બિહારમાં SIR કરવામાં આવ્યું હતું. આસામને પાછળથી શામેલ કરવામાં આવશે, કારણ કે ત્યાં સુપ્રીમ કોર્ટની દેખરેખ હેઠળ નાગરિકતા તપાસ ચાલી રહી છે.
આગામી ત્રણ વર્ષમાં 10 રાજ્યોમાં ચૂંટણી
SIR સાથે સંકળાયેલા રાજ્યોમાં 2026માં ચાર રાજ્યોમાં ચૂંટણી થવાની છે. આ છે પશ્ચિમ બંગાળ, કેરળ, તમિલનાડુ અને પુડુચેરી. 2027માં ગોવા, ગુજરાત અને ઉત્તર પ્રદેશમાં વિધાનસભા ચૂંટણીઓ યોજાશે. 2028માં છત્તીસગઢ, મધ્ય પ્રદેશ અને રાજસ્થાનમાં ચૂંટણીઓ થશે. આ રીતે આગામી ત્રણ વર્ષમાં SIR ધરાવતા 10 રાજ્યોમાં ચૂંટણીઓ યોજાશે.
SIR પ્રક્રિયાનું મહત્વ
ચૂંટણી પંચ અનુસાર, SIR પ્રક્રિયા એટલા માટે જરૂરી છે કારણ કે દેશમાં ઝડપથી શહેરીકરણ અને વસ્તીનું વિસ્થાપન થઈ રહ્યું છે. આનાથી ઘણા લોકોના નામ મતદાર યાદીમાં બે વાર નોંધાઈ ગયા છે અથવા મૃત મતદારોના નામ દૂર કરવામાં આવ્યા નથી. કેટલાક રાજ્યોમાં ગેરકાયદેસર પ્રવાસીઓના નામ પણ મતદાર યાદીમાં જોડાઈ ગયા છે. SIR દરમિયાન દરેક મતદારને એક યુનિક ફોર્મ આપવામાં આવશે, જેમાં જૂનું સરનામું, ફોટો અને અન્ય વિગતો હશે. મતદારો પોતાની જાણકારીમાં સુધારા કરી શકે છે અને રંગીન ફોટો લગાવીને ઓળખ સુનિશ્ચિત કરી શકે છે.
12 રાજ્યોમાં SIRની રાજકીય અસર
SIR ધરાવતા રાજ્યોમાં ભાજપ અને વિપક્ષ બંનેની સરકારો છે. પશ્ચિમ બંગાળ, કેરળ અને તમિલનાડુમાં વિપક્ષની સરકારો છે, જ્યારે ગોવા, ગુજરાત, ઉત્તર પ્રદેશ, છત્તીસગઢ, મધ્ય પ્રદેશ અને રાજસ્થાનમાં ભાજપની સરકાર છે. પુડુચેરીમાં ભાજપ સહયોગી પક્ષ તરીકે સત્તામાં શામેલ છે. કુલ મળીને આ રાજ્યોમાં લગભગ 51 કરોડ મતદારો છે. જેમાં ઉત્તર પ્રદેશમાં 15.44 કરોડ, પશ્ચિમ બંગાળમાં 7.66 કરોડ, તમિલનાડુમાં 6.41 કરોડ, મધ્ય પ્રદેશમાં 5.74 કરોડ, રાજસ્થાનમાં 5.48 કરોડ અને છત્તીસગઢમાં 2.12 કરોડ મતદારોનો સમાવેશ થાય છે.
વિપક્ષનો આરોપ
વિપક્ષે SIR પર સવાલો ઉઠાવ્યા છે. તેમનું કહેવું છે કે આ પ્રક્રિયા દ્વારા ભાજપ સમર્થક મતદારોને લાભ પહોંચાડવાનો પ્રયાસ કરવામાં આવી રહ્યો છે. TMC, DMK અને લેફ્ટ પાર્ટીઓએ ચૂંટણી પંચ પર લોકશાહી વિરુદ્ધ ષડયંત્રનો આરોપ લગાવ્યો છે. DMKએ સર્વપક્ષીય બેઠક બોલાવીને કહ્યું કે બિહાર જેવી સ્થિતિ તમિલનાડુમાં પુનરાવર્તિત થશે નહીં. TMC અને લેફ્ટ પાર્ટીઓએ ભાજપને ફાયદો પહોંચાડવાનો આરોપ લગાવતા ચૂંટણી પંચ પર ગંભીર સવાલો ઉઠાવ્યા છે.
ભાજપનો પક્ષ
ભાજપના નેતાઓનું કહેવું છે કે SIR લોકશાહીના રક્ષણનું એક પગલું છે. ઉત્તર પ્રદેશના નાયબ મુખ્યમંત્રી કેશવ પ્રસાદ મૌર્યએ કહ્યું કે આ પ્રક્રિયાથી દેશમાં કોઈપણ ઘૂસણખોર અથવા નકલી મતદારને બહાર કરવામાં આવશે. તેમણે કહ્યું કે વિપક્ષે બૂથ કબજે કરીને અથવા નકલી મત નાખીને ચૂંટણી જીતવાનો પ્રયાસ કર્યો હતો, પરંતુ SIRથી લોકશાહી મજબૂત થશે.
