કેન્દ્ર સરકાર સંસદના વિશેષ સત્ર દરમિયાન મહિલાઓના આરક્ષણ સંબંધિત બંધારણીય સુધારા વિધેયક આજે રજૂ કરવાની તૈયારીમાં છે. પ્રસ્તાવનો મુખ્ય ઉદ્દેશ લોકસભા અને રાજ્ય વિધાનસભાઓમાં મહિલાઓને 33 ટકા આરક્ષણ આપવાનો છે।
નવી દિલ્હીમાં સંસદના વિશેષ સત્રમાં કેન્દ્ર સરકાર દ્વારા રજૂ થનારા મહિલાઓના આરક્ષણ સંબંધિત બંધારણીય સુધારા વિધેયકને લઈને રાજકીય સ્તરે વિવાદ ઊભો થયો છે. મોટા ભાગના વિરોધ પક્ષો મહિલાઓ માટે 33 ટકા આરક્ષણને સમર્થન આપી રહ્યા છે, પરંતુ પ્રસ્તાવમાં સામેલ પરિસીમન (Delimitation)ના પ્રાવધાનને લઈને વ્યાપક વિરોધ નોંધાયો છે।
સરકાર આ વિધેયક મારફતે લોકસભા અને વિધાનસભાઓમાં મહિલાઓ માટે 33 ટકા આરક્ષણ અમલમાં મૂકવાની યોજના પર કાર્ય કરી રહી છે, જેને 2029ની સામાન્ય ચૂંટણીથી લાગુ કરવાનો લક્ષ્ય રાખવામાં આવ્યો છે. આ માટે જનગણના અને પરિસીમન પ્રક્રિયાને આધાર બનાવવામાં આવ્યો છે, જેમાં લોકસભાની બેઠકોની સંખ્યા વધારીને આશરે 850 સુધી કરવાની પ્રસ્તાવિત યોજના પણ સામેલ હોવાનું જણાવવામાં આવે છે।
પરિસીમન પ્રાવધાનને લઈને રાજકીય તણાવ
આ વિધેયક પસાર કરવા માટે સંસદમાં હાજર સભ્યોના બે-તૃતિયાંશ બહુમતીની જરૂર પડશે. વર્તમાન રાજકીય પરિસ્થિતિમાં સત્તારૂઢ ગઠબંધન માટે આ સંખ્યા એકત્ર કરવી પડકારરૂપ માનવામાં આવી રહી છે. વિરોધ પક્ષોના મોટા ભાગના પક્ષો મહિલાઓના આરક્ષણના સમર્થનમાં એકજૂટ દેખાઈ રહ્યા છે, પરંતુ પરિસીમનના પ્રાવધાનને કારણે રાજકીય વિભાજન વધુ ઊંડું બન્યું છે. અનેક પક્ષોએ જણાવ્યું છે કે આ પ્રાવધાન પ્રાદેશિક અસંતુલન અને રાજકીય પ્રતિનિધિત્વ પર અસર કરી શકે છે।
વિરોધ પક્ષોએ સ્પષ્ટ કર્યું છે કે તેઓ મહિલાઓના આરક્ષણના સમર્થનમાં છે, પરંતુ પરિસીમન સંબંધિત પ્રાવધાનોનો કડક વિરોધ કરશે. તાજેતરમાં કોંગ્રેસ અધ્યક્ષ મલ્લિકાર્જુન ખડગેના નિવાસસ્થાને યોજાયેલી બેઠકમાં આ વ્યૂહરચના નક્કી કરવામાં આવી હતી. બેઠકમાં કોંગ્રેસ નેતા રાહુલ ગાંધી, દ્રવિડ મુનેત્ર કળઘમના ટી આર બાલુ, તૃણમૂલ કોંગ્રેસની સાગરિકા ઘોષ, રાજદના તેજસ્વી યાદવ, શિવસેના (ઉબાઠા)ના સંજય રાઉત, એનસીપી (શરદ પવાર ગૃપ)ની સુપ્રિયા સુલે અને આમ આદમી પાર્ટીના સંજય સિંહ સહિત અનેક નેતાઓ હાજર રહ્યા હતા।
બેઠકમાં નિર્ણય લેવામાં આવ્યો કે મહિલાઓના આરક્ષણ વિધેયકને સમર્થન આપવામાં આવશે, પરંતુ પરિસીમન સંબંધિત પ્રાવધાનોને “રાજકીય રીતે પ્રેરિત” ગણાવી તેનો વિરોધ કરવામાં આવશે।
પ્રાદેશિક પક્ષોની ચિંતાઓ
વિરોધ ગઠબંધન સિવાય પણ અનેક પ્રાદેશિક પક્ષોએ પરિસીમન પ્રાવધાન અંગે વાંધો ઉઠાવ્યો છે. બીજુ જનતા દળ (BJD), ભારત રાષ્ટ્ર સમિતિ (BRS) અને વાયએસઆર કોંગ્રેસ પાર્ટી (YSRCP)એ સ્પષ્ટ કર્યું છે કે તેઓ મહિલાઓના આરક્ષણને સમર્થન આપશે, પરંતુ પરિસીમન પ્રસ્તાવના વિરોધમાં મત આપશે. આ પક્ષોના જણાવ્યા અનુસાર પ્રસ્તાવિત પરિસીમનથી રાજ્યો વચ્ચે લોકસભાની બેઠકોનું પુનર્વિતરણ થશે, જેના કારણે કેટલાક રાજ્યોનો રાજકીય પ્રભાવ ઘટી શકે છે।
દક્ષિણ ભારતીય રાજ્યોમાંથી પણ આ પ્રસ્તાવ સામે કડક પ્રતિક્રિયા નોંધાઈ છે. તમિલનાડુના મુખ્યમંત્રી એમ કે સ્ટાલિને જણાવ્યું કે પરિસીમનનો પ્રસ્તાવ દક્ષિણ રાજ્યો સામે ઐતિહાસિક અન્યાય છે. તેમણે આરોપ મૂક્યો કે આ પગલું વસ્તી આધારિત પ્રતિનિધિત્વમાં અસંતુલન ઊભું કરી શકે છે અને રાજ્યોની રાજકીય અવાજને કમજોર કરી શકે છે।
સરકારનું વલણ અને ટીડીપીનું સમર્થન
સરકારનું કહેવું છે કે આ વિધેયક મહિલાઓના રાજકીય સશક્તિકરણ તરફનું એક મહત્વપૂર્ણ પગલું છે. તેલુગુ દેશમ પાર્ટી (TDP)ના પ્રમુખ અને આંધ્ર પ્રદેશના મુખ્યમંત્રી એન ચંદ્રબાબુ નાયડુએ આ વિધેયકને સમર્થન આપ્યું છે. તેમણે વિવિધ પક્ષોને આ સુધારાને સમર્થન આપવા અપીલ કરી છે જેથી મહિલાઓના આરક્ષણને મજબૂત બનાવવામાં આવે. નાયડુએ જણાવ્યું કે સંસદ અને વિધાનસભાઓમાં મહિલાઓ માટે એક-તૃતિયાંશ આરક્ષણ અમલમાં મૂકવાથી દેશનું લોકતંત્ર વધુ સમાવી શકે તેવું બનશે।
