હિમાચલ પ્રદેશમાં આરોગ્ય સેવાઓને આધુનિક ટેક્નોલોજી સાથે જોડવા માટે પ્રસ્તાવિત રોબોટિક સર્જરી નેટવર્કને લઈને રાજકીય ચર્ચા તેજ બની છે. પ્રદેશ ભાજપના ઉપાધ્યક્ષ અને ધારાસભ્ય વિનોદ કુમારે રોબોટિક સર્જરી નેટવર્ક સ્થાપિત કરવાની પ્રક્રિયા પર સવાલ ઉઠાવતા કોંગ્રેસ સરકાર પાસે ખરીદી પ્રક્રિયા, મશીનોની કિંમત, ટેક્નિકલ માપદંડો અને ટેન્ડર સંબંધિત સંપૂર્ણ માહિતી જાહેર કરવાની માંગ કરી છે. ભાજપ નેતાએ આરોપ લગાવ્યો છે કે આધુનિક તબીબી સુવિધાઓના નામે હાથ ધરવામાં આવતી સમગ્ર પ્રક્રિયામાં પારદર્શિતા સુનિશ્ચિત કરવી જરૂરી છે અને સરકારે સ્પષ્ટ કરવું જોઈએ કે સરકારી નાણાંનો ઉપયોગ કઈ રીતે કરવામાં આવી રહ્યો છે.
ભાજપનું કહેવું છે કે તેને રોબોટિક સર્જરી જેવી આધુનિક તબીબી ટેક્નોલોજીના વિસ્તરણ સામે કોઈ વાંધો નથી. પાર્ટી અનુસાર, પ્રદેશની મેડિકલ કોલેજો અને મોટા હોસ્પિટલોમાં અત્યાધુનિક તબીબી સુવિધાઓ ઉપલબ્ધ હોવી દર્દીઓના હિતમાં છે. મુખ્ય સવાલ આ ટેક્નોલોજી સ્થાપિત કરવાની પ્રક્રિયા અને તેના પર થનારા ખર્ચને લઈને છે. વિનોદ કુમારે આ આધારે સરકાર પાસે પ્રોજેક્ટ સંબંધિત વિગતવાર દસ્તાવેજો અને નાણાકીય માહિતી જાહેર કરવાની માંગ કરી છે.
વિનોદ કુમારે કહ્યું કે સરકાર માત્ર રોબોટિક સર્જરી નેટવર્કની કુલ કિંમત જણાવીને પોતાની જવાબદારી પૂર્ણ કરી શકે નહીં. તેમનો સવાલ છે કે આખરે કઈ કંપનીની કઈ રોબોટિક સર્જરી સિસ્ટમ ખરીદવામાં આવી રહી છે અથવા ખરીદવાનો પ્રસ્તાવ છે, તે સિસ્ટમની ટેક્નિકલ ક્ષમતા શું છે અને તેના માટે કેટલી રકમ નક્કી કરવામાં આવી છે. ભાજપ નેતાએ મશીનના ટેક્નિકલ સ્પેસિફિકેશન અને ખરીદીના આધારને પણ જાહેર કરવાની માંગ કરી છે, જેથી જાણી શકાય કે પસંદગી કઈ પ્રક્રિયા હેઠળ કરવામાં આવી છે.
ભાજપે એ બાબતે પણ સવાલ ઉઠાવ્યો છે કે જો પ્રદેશ સરકાર રોબોટિક સર્જરી માટે કોઈ ચોક્કસ સિસ્ટમ પસંદ કરી રહી છે, તો તેની સરખામણી અન્ય રાજ્યો અને દેશની અગ્રણી તબીબી સંસ્થાઓમાં ખરીદવામાં આવેલી સમાન અથવા તુલનાત્મક સિસ્ટમો સાથે કેમ કરવામાં આવી રહી નથી. પાર્ટીનું કહેવું છે કે અલગ-અલગ કંપનીઓની રોબોટિક સર્જરી સિસ્ટમની કિંમત અને ટેક્નિકલ ક્ષમતામાં તફાવત હોઈ શકે છે. તેથી ખરીદીની કિંમત સમજવા માટે અન્ય સરકારી અને મોટા આરોગ્ય સંસ્થાનોમાં થયેલી ખરીદીના દરો સાથે સરખામણી કરવી જરૂરી છે.
ભાજપ નેતાએ ટેન્ડર પ્રક્રિયા અંગે પણ સરકાર પાસેથી સ્પષ્ટ માહિતી માંગી છે. તેમનું કહેવું છે કે આવી મહત્વપૂર્ણ આરોગ્ય પરિયોજનામાં માત્ર મશીન ખરીદવું જ મુદ્દો નથી, પરંતુ તેની પસંદગીથી લઈને સ્થાપના, સંચાલન, તાલીમ, સર્વિસિંગ અને જાળવણી સુધીની સમગ્ર વ્યવસ્થા મહત્વપૂર્ણ છે. જો કોઈ અત્યાધુનિક સાધન પર મોટી રકમ ખર્ચવામાં આવે છે તો તેના ઉપયોગ માટે પ્રશિક્ષિત ડોક્ટરો અને ટેક્નિકલ કર્મચારીઓની ઉપલબ્ધતા પણ સુનિશ્ચિત કરવી પડશે. સાથે જ લાંબા સમય સુધી મશીનની જાળવણી અને ટેક્નિકલ સહાયની વ્યવસ્થા પણ સ્પષ્ટ હોવી જોઈએ.
રોબોટિક સર્જરી અંગે ભાજપનો વાંધો ટેક્નોલોજીના ઉપયોગ કરતાં વધુ તે પ્રક્રિયા પર કેન્દ્રિત છે, જેના માધ્યમથી સરકાર આ નેટવર્ક સ્થાપિત કરવાની તૈયારી કરી રહી છે. વિનોદ કુમારે તેને સરકારી નાણાં અને જાહેર આરોગ્ય વ્યવસ્થા સાથે જોડાયેલો મુદ્દો ગણાવતા કહ્યું કે જનતાને એ જાણવાનો અધિકાર છે કે તેના નાણાંથી ખરીદવામાં આવનારી અત્યાધુનિક મશીનની કિંમત કેટલી છે અને તેની પસંદગીનો આધાર શું છે.
ભાજપના પ્રદેશ ઉપાધ્યક્ષે આરોપ લગાવ્યો કે આધુનિક આરોગ્ય ટેક્નોલોજીના નામે જો ખરીદી પ્રક્રિયામાં પારદર્શિતા નહીં રાખવામાં આવે તો તેનાથી અનેક સવાલો ઊભા થઈ શકે છે. તેમણે કોંગ્રેસ સરકાર પર ભ્રષ્ટાચારના આરોપ લગાવતા માંગ કરી કે સરકાર તમામ સંબંધિત માહિતી જાહેર કરે અને વિપક્ષ તથા જનતા દ્વારા ઉઠાવવામાં આવતા સવાલોના તથ્યાત્મક જવાબ આપે. જોકે, આ આરોપો ભાજપ તરફથી લગાવવામાં આવ્યા છે અને ઉપલબ્ધ અહેવાલમાં આ મામલે રાજ્ય સરકાર તરફથી કોઈ વિસ્તૃત સત્તાવાર પ્રતિક્રિયા સામે આવી નથી.
રોબોટિક સર્જરી નેટવર્કની યોજના હિમાચલના આરોગ્ય ક્ષેત્રમાં આધુનિક ટેક્નોલોજીના વિસ્તરણની દિશામાં મહત્વપૂર્ણ પગલું બની શકે છે. રોબોટિક સિસ્ટમની મદદથી કેટલીક જટિલ સર્જરીમાં ડોક્ટરોને વધુ ચોકસાઈ અને વધુ સારા નિયંત્રણ મેળવવામાં સહાય મળી શકે છે. જોકે, આ પ્રકારની ટેક્નોલોજીની સ્થાપના મોંઘી હોય છે અને તેના માટે માત્ર સાધન ખરીદવું પૂરતું માનવામાં આવતું નથી. હોસ્પિટલની માળખાકીય સુવિધાઓ, પ્રશિક્ષિત નિષ્ણાતો, ટેક્નિકલ સ્ટાફ, નિયમિત જાળવણી અને દર્દીઓ માટે સારવારનો ખર્ચ જેવા અનેક પાસાઓ પણ તેની સાથે જોડાયેલા હોય છે.
આ જ કારણસર ભાજપ ઈચ્છે છે કે સરકાર રોબોટિક સર્જરી નેટવર્ક સાથે જોડાયેલા તમામ નાણાકીય અને ટેક્નિકલ પાસાઓ સ્પષ્ટ કરે. પાર્ટીનું કહેવું છે કે જો પ્રક્રિયા સંપૂર્ણપણે પારદર્શક છે તો ખરીદી સાથે જોડાયેલી માહિતી જાહેર કરવામાં કોઈ મુશ્કેલી ન હોવી જોઈએ. તેનાથી માત્ર વિપક્ષના સવાલોના જવાબ જ મળશે નહીં, પરંતુ સામાન્ય લોકો વચ્ચે પણ પરિયોજનાને લઈને વિશ્વાસ વધશે.
ભાજપે એ પણ સવાલ ઉઠાવ્યો છે કે રોબોટિક સર્જરી સિસ્ટમની પસંદગી માટે સરકારે કયા માપદંડોને આધાર બનાવ્યા છે. કોઈપણ અત્યાધુનિક તબીબી સાધનની ખરીદીમાં ટેક્નિકલ ક્ષમતા સાથે તેની ઉપયોગિતા, હોસ્પિટલની જરૂરિયાત, ડોક્ટરોની ઉપલબ્ધતા અને ભવિષ્યના સંચાલન ખર્ચને ધ્યાનમાં રાખવો જરૂરી હોય છે. પાર્ટીનું કહેવું છે કે સરકારે એ પણ જણાવવું જોઈએ કે પ્રસ્તાવિત સિસ્ટમનો ઉપયોગ કયા હોસ્પિટલોમાં કરવામાં આવશે અને તેના માધ્યમથી કેટલા દર્દીઓને લાભ મળવાની અપેક્ષા છે.
આ સમગ્ર વિવાદમાં એક મહત્વપૂર્ણ પાસું એ પણ છે કે હિમાચલ જેવા પહાડી રાજ્યમાં અત્યાધુનિક આરોગ્ય સુવિધાઓનો વિસ્તાર દર્દીઓ માટે મહત્વ ધરાવે છે. ગંભીર બીમારીઓ અથવા જટિલ સર્જરી માટે દર્દીઓને ઘણીવાર મોટા શહેરો અને અન્ય રાજ્યોની હોસ્પિટલોમાં જવું પડે છે. જો રાજ્યમાં જ આધુનિક સર્જરીની સુવિધા ઉપલબ્ધ થાય તો દર્દીઓ અને તેમના પરિવારોને બહાર જવાની મુશ્કેલી તથા વધારાના ખર્ચમાંથી રાહત મળી શકે છે. પરંતુ તેના માટે પરિયોજનાનું આયોજન અને અમલીકરણ બંને મજબૂત હોવું જરૂરી છે.
ભાજપનું કહેવું છે કે સરકારે રોબોટિક સર્જરી નેટવર્ક અંગે વિપક્ષના સવાલોને રાજકીય આરોપ ગણાવીને ફગાવી દેવાને બદલે જાહેરમાં તથ્યો રજૂ કરવા જોઈએ. તેમાં કંપનીનું નામ, મશીનનું મોડલ, ટેક્નિકલ સ્પેસિફિકેશન, ખરીદી અથવા પ્રસ્તાવિત ખરીદીની કિંમત, ટેન્ડરની શરતો અને પસંદગી પ્રક્રિયા જેવી માહિતી સામેલ હોવી જોઈએ. પાર્ટી અનુસાર, આવી માહિતી સામે આવવાથી એ પણ સ્પષ્ટ થઈ શકશે કે પ્રદેશમાં આરોગ્ય ક્ષેત્ર માટે ખર્ચવામાં આવતી રકમનો ઉપયોગ કઈ રીતે કરવામાં આવી રહ્યો છે.
વિનોદ કુમારે સરકારને એ પણ સ્પષ્ટ કરવા કહ્યું છે કે જો કોઈ ચોક્કસ કંપની અથવા સિસ્ટમની પસંદગી કરવામાં આવી છે તો તેના પાછળનો ટેક્નિકલ અને નાણાકીય આધાર શું છે. ભાજપની માંગ છે કે તુલનાત્મક મશીનોની કિંમતો અને અન્ય રાજ્યો અથવા સંસ્થાઓમાં થયેલી ખરીદીની વિગતો પણ જાહેર કરવામાં આવે. તેનાથી એ સમજવામાં મદદ મળશે કે હિમાચલમાં પ્રસ્તાવિત ખરીદી બજારની પરિસ્થિતિ અને અન્ય સરકારી સંસ્થાઓમાં થયેલી ખરીદીના અનુરૂપ છે કે નહીં.
હાલમાં રોબોટિક સર્જરી નેટવર્કને લઈને ભાજપના સવાલોએ હિમાચલ પ્રદેશની આરોગ્ય પરિયોજનાઓમાં પારદર્શિતા અને સરકારી ખરીદીની પ્રક્રિયાને લઈને નવી ચર્ચા શરૂ કરી છે. ભાજપે તેને ભ્રષ્ટાચાર સાથે જોડીને સરકાર પાસે જવાબ માંગ્યો છે, જ્યારે આ પરિયોજનાના વાસ્તવિક સ્વરૂપ, ખરીદીની અંતિમ પ્રક્રિયા અને ખર્ચ અંગે સરકારની વિસ્તૃત પ્રતિક્રિયા સામે આવવાની બાકી છે. સરકાર તરફથી સત્તાવાર સ્પષ્ટીકરણ આવ્યા બાદ જ સ્પષ્ટ થશે કે રોબોટિક સર્જરી નેટવર્કની ખરીદી અને સ્થાપના કયા તબક્કે છે અને તેના માટે કઈ શરતોના આધારે પ્રક્રિયા આગળ વધારવામાં આવી રહી છે.
આગામી સમયમાં આ મુદ્દે રાજકીય નિવેદનબાજી વધુ તેજ થવાની શક્યતા છે. એક તરફ ભાજપ ખરીદી પ્રક્રિયાની પારદર્શિતા અને સરકારી ખર્ચની સંપૂર્ણ વિગતો માંગી રહ્યું છે, જ્યારે બીજી તરફ પ્રદેશમાં આધુનિક આરોગ્ય સુવિધાઓની જરૂરિયાત પણ સતત યથાવત છે. આવી સ્થિતિમાં રોબોટિક સર્જરી નેટવર્ક અંગે મુખ્ય સવાલ એ રહેશે કે સરકાર આ અત્યાધુનિક ટેક્નોલોજીને કેટલી પારદર્શક, અસરકારક અને દર્દી-કેન્દ્રિત વ્યવસ્થા સાથે અમલમાં મૂકે છે. હાલમાં ભાજપે સરકાર સમક્ષ ખરીદી પ્રક્રિયા સાથે જોડાયેલા અનેક સવાલો મૂક્યા છે અને હવે આ સવાલો પર સરકારના સત્તાવાર જવાબની રાહ જોવાઈ રહી છે.
