વૈશ્વિક ટ્રેડ વૉરના પરિપ્રેક્ષ્યમાં ભારતે અમેરિકા અને યુરોપિયન યુનિયન સાથે વેપાર સંબંધિત સમજૂતીઓ પૂર્ણ કરી છે. આ વિકાસક્રમ દરમિયાન ભારતે બંને આર્થિક શક્તિઓ સાથે સંતુલન સાધતાં પોતાના વેપાર હિતોને આગળ વધાર્યા છે.
ભારત અને અમેરિકા વચ્ચેની ટ્રેડ ડીલ એક જ દિવસમાં નક્કી થઈ નહોતી. એશિયા સોસાયટી પોલિસી ઇન્સ્ટિટ્યૂટમાં દક્ષિણ એશિયા વિષયોની નિષ્ણાત ફરવા આમેરના જણાવ્યા અનુસાર, બંને દેશો વચ્ચે વેપાર વાટાઘાટો લાંબા સમયથી ચાલી રહી હતી અને અનેક રાઉન્ડની ચર્ચા થઈ હતી. અંતિમ સહમતિ સુધી પહોંચવામાં સમય લાગ્યો હતો. આ પ્રક્રિયામાં યુરોપિયન યુનિયન સાથે ભારતની સમજૂતીને મહત્વપૂર્ણ પરિબળ તરીકે જોવામાં આવી છે.
ભારત અને યુરોપિયન યુનિયન વચ્ચે તાજેતરમાં થયેલી વેપાર સમજૂતી બાદ અમેરિકા સાથેની વાટાઘાટોમાં ગતિ આવી હોવાનું નિષ્ણાતો જણાવે છે. આ સમજૂતી બાદ અમેરિકાએ ભારત સાથેની ટ્રેડ ડીલને ઝડપી રીતે અંતિમ સ્વરૂપ આપ્યું.
ફરવા આમેરના અનુસાર, ભારત-યુરોપિયન યુનિયન ફ્રી ટ્રેડ એગ્રીમેન્ટ બાદ તરત જ ભારત-અમેરિકા ટ્રેડ ડીલ અમલમાં આવવી સમયની દ્રષ્ટિએ મહત્વપૂર્ણ છે. આ ઘટનાક્રમ દર્શાવે છે કે વૈશ્વિક આર્થિક શક્તિઓ ભારત સાથેના વેપાર સંબંધોને પ્રાથમિકતા આપી રહી છે.
આ સમગ્ર પરિપ્રેક્ષ્યમાં રશિયા સાથે ભારતની નીતિ પણ ચર્ચામાં રહી છે. ફરવા આમેરના જણાવ્યા મુજબ, ભારતે તેલ આયાતમાં ફેરફાર કરીને રશિયા પાસેથી ખરીદીમાં ઘટાડો કર્યો છે, પરંતુ સંબંધો સંપૂર્ણ રીતે સમાપ્ત કર્યા નથી. આ અભિગમ ભારતની મલ્ટી-એલાઇનમેન્ટ નીતિને પ્રતિબિંબિત કરે છે.
આંતરરાષ્ટ્રીય વેપાર નિષ્ણાત વેંડી કટલરના કહેવા મુજબ, આ ટ્રેડ ડીલ બાદ દક્ષિણ એશિયામાં ભારતની સ્થિતિ વધુ સ્પષ્ટ બનશે. તેમના અનુસાર, અમેરિકા સાથેની સમજૂતીથી ભારતની પ્રાદેશિક અને વૈશ્વિક સપ્લાય ચેનમાં ભૂમિકા વિસ્તરી શકે છે.
ભારત-અમેરિકા ટ્રેડ ડીલથી ટેકનોલોજી, મેન્યુફેક્ચરિંગ, ડિફેન્સ અને સપ્લાય ચેન ક્ષેત્રોમાં સહકાર વધ્યો છે. આ વિકાસ બંને દેશો વચ્ચેના આર્થિક સંબંધોને વિસ્તૃત કરે છે.
નીતિ આયોગના સભ્ય અરવિંદ વિરમાણીએ જણાવ્યું કે આત્મનિર્ભર ભારતનો અર્થ અલગ થવું નથી. તેમના જણાવ્યા મુજબ, ભારત-અમેરિકા ટ્રેડ ડીલ સ્પર્ધાત્મક એકીકરણ માટે મહત્વપૂર્ણ છે.
વિરમાણીએ કહ્યું કે આ સમજૂતી ભારતના નિકાસ, રોકાણ અને દીર્ઘકાળીન આર્થિક વૃદ્ધિ સાથે જોડાયેલી છે. તેમણે ઉમેર્યું કે ભારતીય કંપનીઓને અમેરિકી બજારમાં વધુ પ્રવેશ મળશે અને વિદેશી રોકાણમાં વધારો થવાની શક્યતા છે.
તેમણે જણાવ્યું કે ભારત પહેલેથી જ ઓસ્ટ્રેલિયા, બ્રિટન અને યુરોપિયન યુનિયન સાથે વેપાર સમજૂતીઓ કરી ચૂક્યું છે અને અન્ય દેશો સાથેની વાટાઘાટો અદ્યતન તબક્કામાં છે. આ સમજૂતીઓનો ઉદ્દેશ વિવિધ ઉત્પાદનો પર ટેરિફ ઘટાડવાનો અથવા સમાપ્ત કરવાનો છે.
નીતિ આયોગના સભ્યએ સેમિકન્ડક્ટર અને રેર અર્થ મિનરલ્સ પર સરકારના વિશેષ ધ્યાનનો પણ ઉલ્લેખ કર્યો અને તેમને વ્યૂહાત્મક આર્થિક સંસાધન તરીકે વર્ણવ્યા.
