ભારત અને યુરોપીયન યુનિયન વચ્ચે થયેલા ફ્રી ટ્રેડ એગ્રીમેન્ટથી વૈશ્વિક વેપારના સંતુલનમાં ફેરફાર થયો છે. આ કરારના અમલથી ભારતને યુરોપીયન બજારમાં ઝીરો ડ્યુટી પ્રવેશ મળ્યો છે, જેના કારણે ભારતીય ટેક્સટાઇલ અને ગારમેન્ટ્સ ક્ષેત્રને સીધો લાભ થવાની સ્થિતિ સર્જાઈ છે. આ વિકાસથી યુરોપીયન બજારમાં અત્યાર સુધી મજબૂત હાજરી ધરાવતા દેશો, ખાસ કરીને બાંગ્લાદેશ અને તુર્કીની બજાર હિસ્સેદારી પર દબાણ વધવાની શક્યતા ઊભી થઈ છે.
ભારત અને યુરોપીયન યુનિયન વચ્ચેનો ફ્રી ટ્રેડ એગ્રીમેન્ટ વર્ષો સુધી ચાલેલી વાટાઘાટો બાદ અંતિમ સ્વરૂપે પહોંચ્યો છે. કરારનો હેતુ બંને પક્ષો વચ્ચેના વેપાર અવરોધો ઘટાડવાનો, ટેરિફ દૂર કરવાનો અને રોકાણ વધારવાનો છે. આ એગ્રીમેન્ટ અંતર્ગત અનેક ભારતીય ઉત્પાદનોને યુરોપીયન બજારમાં આયાત શુલ્ક વિના પ્રવેશ મળશે.
અગાઉ ભારતીય નિકાસકારોને યુરોપમાં ઉત્પાદનો વેચવા માટે વિવિધ શુલ્ક અને નિયમનકારી અવરોધોનો સામનો કરવો પડતો હતો, જેના કારણે ભારતીય માલની કિંમત વધી જતી હતી. ફ્રી ટ્રેડ એગ્રીમેન્ટ લાગુ થવાથી આ અવરોધોમાં નોંધપાત્ર ઘટાડો થવાની અપેક્ષા છે.
એગ્રીમેન્ટના અમલ બાદ ભારતીય ટેક્સટાઇલ અને ગારમેન્ટ્સ ઉત્પાદનો યુરોપીયન બજારમાં આયાત શુલ્ક વિના ઉપલબ્ધ થઈ શકશે. પરિણામે ભારતીય કપડા, રેડીમેડ ગારમેન્ટ્સ અને ફેબ્રિક્સની કિંમતો અગાઉની તુલનામાં ઓછી રહેશે. ઉત્પાદન ક્ષમતા, ગુણવત્તા અને ભાવની દૃષ્ટિએ ભારત બાંગ્લાદેશ, તુર્કી અને વિયેતનામ જેવા દેશો સામે વધુ સ્પર્ધાત્મક સ્થિતિમાં આવી શકે છે.
યુરોપીયન યુનિયનમાં ભારતની નિકાસ હિસ્સેદારી અત્યાર સુધી મર્યાદિત રહી છે, પરંતુ ઝીરો ડ્યુટી પ્રવેશ મળ્યા બાદ તેમાં વધારો થવાની શક્યતા વ્યક્ત કરવામાં આવી છે.
બાંગ્લાદેશની અર્થવ્યવસ્થા મોટા ભાગે રેડીમેડ ગારમેન્ટ્સ ક્ષેત્ર પર આધારિત છે અને તેના કુલ નિકાસમાં આ ક્ષેત્રનો હિસ્સો 80 ટકા કરતા વધુ છે. યુરોપીયન યુનિયન બાંગ્લાદેશ માટે મુખ્ય નિકાસ બજાર રહ્યું છે. ભારતને યુરોપમાં શુલ્ક મુક્ત પ્રવેશ મળવાથી બાંગ્લાદેશની બજાર હિસ્સેદારી પર સીધી અસર પડવાની શક્યતા છે.
આ જ રીતે તુર્કી માટે પણ પડકારો વધવાની સ્થિતિ સર્જાઈ છે. તુર્કી યુરોપ માટે નજીકના અને ઝડપી સપ્લાયર તરીકે ઓળખાતું આવ્યું છે, પરંતુ ભારતની વિશાળ ઉત્પાદન ક્ષમતા, મજબૂત સપ્લાય ચેઇન અને ઝીરો ડ્યુટી પ્રવેશ તેના માટે સ્પર્ધાત્મક દબાણ ઊભું કરી શકે છે.
ફ્રી ટ્રેડ એગ્રીમેન્ટ ભારતીય ટેક્સટાઇલ ઉદ્યોગ માટે નિકાસ વધારવાની સાથે સાથે ગુણવત્તા આધારિત સપ્લાયર તરીકે પોતાની સ્થિતિ મજબૂત કરવાની તક પૂરું પાડે છે. આ કરારથી વિદેશી રોકાણમાં વધારો, ટેકનોલોજી અપગ્રેડ અને ઉત્પાદન ક્ષમતા વધવાની સંભાવનાઓ વ્યક્ત કરવામાં આવી છે, જેના પરિણામે રોજગારના નવા અવસરો સર્જાઈ શકે છે.
યુરોપીયન બજારમાં પર્યાવરણીય ધોરણો, શ્રમ કાયદા અને ટ્રેસેબિલિટી સંબંધિત માપદંડો પર ભાર વધતો જઈ રહ્યો છે. ફ્રી ટ્રેડ એગ્રીમેન્ટ બાદ ભારતીય કંપનીઓને આ ધોરણોને અનુરૂપ બનવા માટે વધુ પ્રોત્સાહન મળશે, જેના કારણે યુરોપીયન બજારમાં ભારતની દીર્ઘકાલીન સ્થિતિ મજબૂત થવાની શક્યતા છે.
