ઇઝરાઇલે અમેરિકા અને ઇરાન વચ્ચે પ્રસ્તાવિત શાંતિ કરાર સ્વીકારવાનો ઇનકાર કર્યો છે, જેના કારણે પશ્ચિમ એશિયાની રાજનીતિમાં નવો વળાંક આવ્યો છે. ઇઝરાયલી સરકારે જણાવ્યું છે કે આ કરાર તેના સુરક્ષા હિતોને અનુરૂપ નથી અને દેશ પોતાની વ્યૂહરચનામાં કોઈ બાહ્ય દબાણ સ્વીકારશે નહીં.
ઇઝરાઇલના રક્ષા પ્રધાન Israel Katz એ સ્પષ્ટ કર્યું છે કે ઇઝરાયલી સેના દક્ષિણ લેબનાનમાંથી પાછી નહીં ખેંચાય અને લેબનાન, સિરિયા તથા ગાઝામાં સ્થાપિત સુરક્ષા વિસ્તારોમાં અનિશ્ચિત સમય સુધી તૈનાત રહેશે. તેમના નિવેદન બાદ વિસ્તારમાં તણાવ વધુ વધ્યો છે.
ઇઝરાઇલના રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા પ્રધાન Itamar Ben-Gvir એ અમેરિકા-ઇરાન કરાર અંગે પ્રતિક્રિયા આપતાં કહ્યું કે ઇઝરાઇલ એક સ્વતંત્ર રાષ્ટ્ર છે અને કોઈ બાહ્ય કરારને આપમેળે સ્વીકારવા માટે બાધ્ય નથી.
તેમણે જણાવ્યું કે ઇઝરાઇલ “કોઈનો ગુલામ નથી” અને અમેરિકાના રાષ્ટ્રપતિ દ્વારા સમર્થિત આ કરાર ઇઝરાઇલ પર લાગુ નહીં પડે. આ નિવેદન બાદ રાજદ્વારી વર્તુળોમાં ચર્ચા તેજ બની છે.
સૂત્રોના જણાવ્યા અનુસાર અમેરિકા અને ઇરાન વચ્ચેના સંભવિત શાંતિ કરાર પર 19 જૂને સ્વિટ્ઝરલેન્ડના જિનીવામાં હસ્તાક્ષર થઈ શકે છે. પાકિસ્તાનના પ્રધાનમંત્રી Shehbaz Sharif એ આ કરારની પ્રથમ સત્તાવાર જાહેરાત કરતાં તેને પ્રાદેશિક શાંતિ તરફનું ઐતિહાસિક પગલું ગણાવ્યું છે.
જો બેઠક સફળ રહેશે તો તે છેલ્લા ઘણા દાયકાઓમાં અમેરિકા અને ઇરાન વચ્ચેની પ્રથમ ઉચ્ચસ્તરીય ચર્ચા બનશે, જે પ્રાદેશિક રાજદ્વારીમાં પરિવર્તન લાવી શકે છે.
ઇરાને કરાર પર હસ્તાક્ષર પહેલાં ત્રણ મુખ્ય શરતો મૂકી છે. ઇરાનના ઉપ વિદેશ પ્રધાન કાઝેમ ગરીબાબાદીના જણાવ્યા અનુસાર અમેરિકા પહેલા ત્રણ પગલાં ભરે તે જરૂરી છે.
ઇરાને જણાવ્યું છે કે આ શરતો પૂર્ણ થયા વિના કોઈપણ કરાર તરફ આગળ વધવું શક્ય નથી.
સંયુક્ત આરબ અમીરાત (UAE) અને કુવૈતે પ્રસ્તાવિત કરારનું સ્વાગત કર્યું છે. બંને દેશોએ તેને પ્રાદેશિક સ્થિરતા માટે સકારાત્મક પગલું ગણાવ્યું છે.
UAE એ જણાવ્યું કે આ કરાર સુરક્ષા, આર્થિક વિકાસ અને શાંતિ માટે મહત્વપૂર્ણ બની શકે છે, જ્યારે કુવૈતે પાકિસ્તાન અને કતરની મધ્યસ્થી ભૂમિકાની પ્રશંસા કરી છે.
અમેરિકાના રાષ્ટ્રપતિ Donald Trump એ જણાવ્યું કે આ કરાર “વિશ્વમાં શાંતિ તરફનું મોટું પગલું” બની શકે છે. તેમણે ઇઝરાયલી હુમલાઓને કારણે પ્રક્રિયામાં વિલંબ થયો હોવાનું પણ કહ્યું.
તેમણે દાવો કર્યો કે કરાર બાદ હોર્મુઝ જળમાર્ગમાં સુરક્ષા સ્થિતિ ધીમે ધીમે સુધરશે, જોકે નિષ્ણાતોના જણાવ્યા અનુસાર તેમાં અનેક અઠવાડિયા અથવા મહિના લાગી શકે છે.
Israel Katz એ ફરી જણાવ્યું કે સેના સુરક્ષા વિસ્તારોમાંથી પાછી નહીં ખેંચાય. તેમના અનુસાર આ વિસ્તારોમાં સૈન્ય તૈનાતી ઇઝરાઇલની સુરક્ષા માટે જરૂરી છે.
તેમણે ઉમેર્યું કે આ વિસ્તારોમાં રહેલા સંભવિત આતંકી માળખાઓને સંપૂર્ણપણે નષ્ટ કરવામાં આવશે અને સ્થાનિક સુરક્ષાને પ્રાથમિકતા આપવામાં આવશે.
ઇરાન, ઇજિપ્ત, ઇરાક અને તુર્કિયેના વિદેશ પ્રધાનોએ ટેલિફોન પર વાતચીત કરીને પ્રાદેશિક સ્થિરતા અંગે ચર્ચા કરી છે. તમામ પક્ષોએ રાજદ્વારી ઉકેલ અને યુદ્ધવિરામને સમર્થન આપ્યું છે.
તેમ છતાં ઇઝરાઇલના કડક વલણને કારણે પરિસ્થિતિ હજુ અનિશ્ચિત છે.
ભારતના પ્રધાનમંત્રી Narendra Modi એ પણ કરારના પ્રયાસોનું સ્વાગત કર્યું છે. ભારતે જણાવ્યું છે કે જો આ કરાર અમલમાં આવશે તો તે પ્રદેશમાં શાંતિ, વેપાર અને સમુદ્રી માર્ગોની સુરક્ષાને પ્રોત્સાહન આપશે.
