પૃથ્વીથી એક લાઇટ-ડેના અંતરે પહોંચશે NASAનું વોયેજર 1

NASAનું વોયેજર 1 અવકાશયાન 18 નવેમ્બર 2026ના રોજ પૃથ્વીથી એક લાઇટ-ડેના અંતરે પહોંચશે. જાણો 49 વર્ષના મિશનની સફર, વૈજ્ઞાનિક ઉપલબ્ધિઓ અને NASA સામેના પડકારો વિશે.

અમેરિકાની અવકાશ સંસ્થા NASAનું વોયેજર 1 (Voyager 1) અવકાશયાન બુધવાર, 18 નવેમ્બર 2026ના રોજ એક ઐતિહાસિક સિદ્ધિ હાંસલ કરવા જઈ રહ્યું છે. લગભગ 49 વર્ષ પહેલાં અવકાશમાં મોકલવામાં આવેલું આ યાન પૃથ્વીથી એક લાઇટ-ડેના અંતરે પહોંચનારું પ્રથમ માનવસર્જિત અવકાશયાન બનશે. આ અંતરેથી મોકલવામાં આવતા રેડિયો સિગ્નલને પૃથ્વી સુધી પહોંચવામાં 24 કલાકનો સમય લાગશે. વૈજ્ઞાનિકો માટે આ મિશન આજે પણ અવકાશ સંબંધિત નવી માહિતી મેળવવાનું મહત્ત્વપૂર્ણ માધ્યમ છે.

NASAના વોયેજર 1 મિશન અવકાશ સંશોધનમાં વધુ એક મહત્ત્વપૂર્ણ સીમાચિહ્ન હાંસલ કરવાની તૈયારીમાં છે. વૈજ્ઞાનિકોના જણાવ્યા અનુસાર, 18 નવેમ્બર 2026ના રોજ આ અવકાશયાન પૃથ્વીથી આશરે 25.9 અબજ કિલોમીટરના અંતરે પહોંચશે. આટલું અંતર કાપનારું તે વિશ્વનું પ્રથમ માનવસર્જિત અવકાશયાન બનશે.

NASA અનુસાર, વોયેજર 1 ભારતીય સમય અનુસાર બપોરે લગભગ 3 વાગ્યે 46 મિનિટે એક લાઇટ-ડેનું અંતર પાર કરશે. અવકાશ વિજ્ઞાનમાં લાઇટ-ડેનો અર્થ પ્રકાશ 24 કલાકમાં કાપે તે અંતર થાય છે.

આનો સીધો અર્થ એ છે કે પૃથ્વી પરથી મોકલવામાં આવતા રેડિયો સિગ્નલને વોયેજર 1 સુધી પહોંચવામાં એક દિવસ લાગશે. એ જ રીતે, અવકાશયાન દ્વારા મોકલવામાં આવતી માહિતી પણ વૈજ્ઞાનિકો સુધી આશરે 24 કલાક બાદ પહોંચશે. જો વૈજ્ઞાનિકો યાનને કોઈ સૂચના મોકલે અને ત્યારબાદ તેનો જવાબ પ્રાપ્ત થાય, તો આ સમગ્ર પ્રક્રિયામાં ઓછામાં ઓછા 48 કલાક લાગી શકે છે.

આટલા વિશાળ અંતર છતાં વોયેજર 1 સાથે સંપર્ક જાળવી રાખવો વિજ્ઞાન અને એન્જિનિયરિંગની મોટી સિદ્ધિ છે. NASA આ માટે ડીપ સ્પેસ નેટવર્કનો ઉપયોગ કરે છે. આ નેટવર્કમાં સ્થાપિત શક્તિશાળી એન્ટેના અવકાશમાં અત્યંત દૂર રહેલા યાનોમાંથી આવતા નબળા રેડિયો સિગ્નલ પ્રાપ્ત કરવામાં મદદ કરે છે.

NASAએ વોયેજર 1ને 5 સપ્ટેમ્બર 1977ના રોજ લોન્ચ કર્યું હતું. શરૂઆતમાં આ મિશનનો હેતુ સૌરમંડળના બાહ્ય ગ્રહો, ખાસ કરીને ગુરુ અને શનિનો અભ્યાસ કરવાનો હતો.

પૃથ્વીથી એક લાઇટ-ડેના અંતરે પહોંચશે NASAનું વોયેજર 1

આ અવકાશયાને બંને ગ્રહો અને તેમના ચંદ્રોની તસવીરો તથા વૈજ્ઞાનિક આંકડા પૃથ્વી સુધી મોકલ્યા હતા. આ માહિતીના આધારે વૈજ્ઞાનિકોને ગ્રહોના વાતાવરણ, ચુંબકીય ક્ષેત્રો અને કુદરતી ઉપગ્રહો વિશે અનેક નવી વિગતો જાણવા મળી હતી.

પ્રારંભિક મિશન પૂર્ણ થયા બાદ પણ વોયેજર 1ની સફર ચાલુ રહી હતી. વર્ષ 2012માં તે સૂર્યમાંથી નીકળતા આવેશિત કણોના પ્રભાવ હેઠળના ક્ષેત્ર, જેને હેલિયોસ્ફિયર કહેવામાં આવે છે, તેની બાહ્ય સીમા પાર કરીને ઇન્ટરસ્ટેલર સ્પેસમાં પ્રવેશ્યું હતું.

ઇન્ટરસ્ટેલર સ્પેસ એટલે તારાઓની વચ્ચે આવેલો અવકાશી વિસ્તાર. અહીંની પરિસ્થિતિઓ આપણા સૌરમંડળની અંદરની પરિસ્થિતિઓથી અલગ હોય છે. વોયેજર 1 દ્વારા મળેલા આંકડાઓના આધારે વૈજ્ઞાનિકો આ ફેરફારોને વધુ સારી રીતે સમજી રહ્યા છે.

આ અવકાશયાનની એક વિશેષતા એ પણ છે કે તેને તૈયાર કરવા માટે ઉપયોગમાં લેવાયેલી ટેક્નોલોજી લગભગ પાંચ દાયકા જૂની છે. તેમ છતાં, તેના કેટલાક વૈજ્ઞાનિક ઉપકરણો આજે પણ ઉપયોગી માહિતી મોકલી રહ્યાં છે.

વોયેજર 1 મિશનની સૌથી મોટી વિશેષતા માત્ર તેણે કાપેલું અંતર નથી, પરંતુ આટલા લાંબા સમય સુધી વૈજ્ઞાનિક માહિતી ઉપલબ્ધ કરાવવાની તેની ક્ષમતા પણ છે. છેલ્લાં વર્ષોમાં અવકાશને સમજવા માટે નવી ટેક્નોલોજી અને સિદ્ધાંતો વિકસિત થયા છે. આવી સ્થિતિમાં વૈજ્ઞાનિકો જૂના આંકડાઓનું ફરીથી વિશ્લેષણ કરીને નવા પ્રશ્નોના જવાબ શોધી શકે છે.

અવકાશયાનમાંથી મળતી માહિતીનો ઉપયોગ સૌરમંડળની સીમાઓ, અવકાશમાં રહેલા કણો, ચુંબકીય ક્ષેત્રો અને બાહ્ય અવકાશની પરિસ્થિતિઓને સમજવા માટે કરવામાં આવી રહ્યો છે.

જોકે, વોયેજર 1ને સક્રિય રાખવાનું NASA માટે સતત મુશ્કેલ બની રહ્યું છે. યાનમાં વીજળી ઉત્પન્ન કરવા માટે રેડિયોઆઇસોટોપ થર્મોઇલેક્ટ્રિક જનરેટર લગાવવામાં આવ્યા છે. સમયની સાથે આ જનરેટરમાંથી ઉપલબ્ધ થતી ઊર્જા ઘટી રહી છે.

વીજળીની બચત કરવા માટે વૈજ્ઞાનિકોએ કેટલાક ઉપકરણો બંધ કરવા પડ્યા છે. આ ઉપરાંત, યાનની જૂની ઇલેક્ટ્રોનિક સિસ્ટમ અને સંચાર ઉપકરણોમાં ઊભી થતી ટેક્નિકલ સમસ્યાઓ પણ પડકાર બની રહી છે.

આ તમામ મુશ્કેલીઓ છતાં વૈજ્ઞાનિકો આ મિશનને શક્ય તેટલા લાંબા સમય સુધી કાર્યરત રાખવાનો પ્રયાસ કરી રહ્યા છે. વોયેજર 1ની મદદથી એવા અવકાશી વિસ્તારની માહિતી મળી રહી છે, જ્યાં હજુ સુધી બીજું કોઈ માનવસર્જિત અવકાશયાન પહોંચ્યું નથી.

વોયેજર 1ની આ સિદ્ધિ દર્શાવે છે કે દાયકાઓ પહેલાં વિકસાવવામાં આવેલી ટેક્નોલોજી પણ લાંબા સમય સુધી વૈજ્ઞાનિક સંશોધનમાં મહત્ત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવી શકે છે.

 

Leave a comment