પટના યુનિવર્સિટીમાં વિદ્યાર્થીઓનું આંદોલન સતત ઉગ્ર બની રહ્યું છે. વિવિધ માંગણીઓને લઈને અનિશ્ચિતકાળની ભૂખ હડતાળ પર બેઠેલા વિદ્યાર્થીઓએ ગુરુવારે યુનિવર્સિટીના અલગ-અલગ કાર્યાલયોમાં પહોંચીને કામકાજ અટકાવ્યું અને કર્મચારીઓને કાર્યાલય બંધ કરવા કહ્યું. વિરોધ દરમિયાન અનેક સ્થળોએ લાઇટો પણ બંધ કરવામાં આવી હતી. ત્યારબાદ યુનિવર્સિટી પરિસરમાં થોડા સમય માટે કામકાજ પ્રભાવિત રહ્યું અને વિદ્યાર્થીઓ તથા પ્રશાસન વચ્ચે તણાવની સ્થિતિ સર્જાઈ.
ઓલ ઈન્ડિયા સ્ટુડન્ટ્સ ફેડરેશન (AISF)ના બેનર હેઠળ વિદ્યાર્થીઓ છેલ્લા કેટલાક દિવસોથી આંદોલન કરી રહ્યા છે. વિદ્યાર્થીઓનું કહેવું છે કે યુનિવર્સિટી પ્રશાસન તેમની માંગણીઓને ગંભીરતાથી લઈ રહ્યું નથી. તેના વિરોધમાં વિદ્યાર્થીઓએ અગાઉ સેનેટ હોલની બહાર અનિશ્ચિતકાળની ભૂખ હડતાળ શરૂ કરી હતી. હવે આંદોલનના ચોથા દિવસે વિદ્યાર્થીઓએ યુનિવર્સિટી બંધ કરાવવાનો પ્રયાસ કર્યો. અગાઉ પણ વિદ્યાર્થી નેતાઓએ ચેતવણી આપી હતી કે તેમની માંગણીઓ પર ટૂંક સમયમાં નિર્ણય નહીં લેવાય તો આંદોલનને વધુ વ્યાપક બનાવવામાં આવશે.
વિદ્યાર્થીઓ તરફથી યુનિવર્સિટી પ્રશાસન પર સંવાદ નહીં કરવાનો આરોપ લગાવવામાં આવી રહ્યો છે. આંદોલનકારીઓનું કહેવું છે કે તેઓ લાંબા સમયથી પોતાની સમસ્યાઓ અને માંગણીઓ યુનિવર્સિટી પ્રશાસન સમક્ષ રજૂ કરતા આવ્યા છે, પરંતુ તેમને સંતોષકારક જવાબ મળ્યો નથી. આ કારણોસર વિદ્યાર્થીઓએ આંદોલનનો માર્ગ અપનાવ્યો છે. ભૂખ હડતાળ પર બેઠેલા વિદ્યાર્થીઓની તબિયત બગડવાની માહિતી પણ સામે આવી હતી, ત્યારબાદ યુનિવર્સિટી પ્રશાસનની તબીબી ટીમે તેમની આરોગ્ય તપાસ કરી હતી.
AISFની મુખ્ય માંગણીઓમાં પટના યુનિવર્સિટીની એલએલબી પ્રવેશ પરીક્ષાને લઈને ઊભા થયેલા સવાલોની નિષ્પક્ષ તપાસ અને જરૂર પડે તો પરીક્ષા રદ કરીને ફરી પારદર્શક રીતે પરીક્ષા યોજવાની માંગ સામેલ છે.
વિદ્યાર્થી નેતાઓનો આરોપ છે કે પરીક્ષા શરૂ થયાના થોડા સમય બાદ પ્રશ્નપત્ર વિવિધ વોટ્સએપ ગ્રુપોમાં પ્રસિદ્ધ થવા લાગ્યું હતું. વિદ્યાર્થીઓનું કહેવું છે કે જો પ્રશ્નપત્ર પરીક્ષા પહેલાં અથવા પરીક્ષા શરૂ થયાના તરત બાદ બહાર પહોંચ્યું હતું, તો સમગ્ર મામલાની નિષ્પક્ષ તપાસ થવી જોઈએ અને તમામ ઉમેદવારોના હિતમાં પારદર્શક રીતે આગળની કાર્યવાહી થવી જોઈએ. યુનિવર્સિટી પ્રશાસન તરફથી પ્રશ્નપત્ર બહાર આવવાની વાત સ્વીકારવામાં આવી હોવાનો દાવો પણ વિદ્યાર્થી નેતાઓએ કર્યો છે. જોકે પરીક્ષા ફરી યોજવાની માંગને લઈને બંને પક્ષો વચ્ચે મતભેદ યથાવત છે.
વિદ્યાર્થીઓની બીજી મોટી માંગ પીજી અભ્યાસક્રમોમાં વધારવામાં આવેલી ફી પરત લેવાની છે. આંદોલનકારી વિદ્યાર્થીઓનું કહેવું છે કે સતત ફીમાં વધારો થવાથી આર્થિક રીતે નબળા અને સામાન્ય પરિવારોમાંથી આવતા વિદ્યાર્થીઓ પર વધારાનો બોજ પડી રહ્યો છે. તેમનો તર્ક છે કે ઉચ્ચ શિક્ષણને વધુ સુલભ બનાવવાને બદલે ફીમાં વધારાથી અનેક વિદ્યાર્થીઓ સામે અભ્યાસ ચાલુ રાખવાનો પડકાર ઊભો થઈ શકે છે. યુનિવર્સિટી કર્મચારી સંગઠન સાથે જોડાયેલા લોકોએ પણ ફી વધારાને લઈને ચિંતા વ્યક્ત કરી છે અને કહ્યું છે કે તેની અસર ગરીબ વિદ્યાર્થીઓ પર પડી શકે છે.
AISFએ પટના યુનિવર્સિટીમાં MFAનો અભ્યાસ શરૂ કરવાની માંગ પણ ઉઠાવી છે. સંગઠનનું કહેવું છે કે અભ્યાસક્રમ સાથે જોડાયેલા વિદ્યાર્થીઓ માટે તેનો અભ્યાસ શરૂ થવો જરૂરી છે.
આ ઉપરાંત કેન્દ્રીય પુસ્તકાલયને 24 કલાક એટલે કે 24×7 ખુલ્લું રાખવાની માંગ પણ આંદોલનનો ભાગ છે. વિદ્યાર્થીઓનું કહેવું છે કે સ્પર્ધાત્મક પરીક્ષાઓ અને ઉચ્ચ શિક્ષણ સાથે જોડાયેલા વિદ્યાર્થીઓ માટે પુસ્તકાલય વધુ સમય સુધી ખુલ્લું રહેવું ઉપયોગી રહેશે.
વિદ્યાર્થી સંગઠને યુનિવર્સિટી પરિસરમાં લોકશાહી અધિકારોની સુરક્ષાની માંગ પણ કરી છે. આંદોલનકારી નેતાઓનો આરોપ છે કે વિદ્યાર્થીઓના અવાજને પૂરતું મહત્વ આપવામાં આવી રહ્યું નથી. તેમનું કહેવું છે કે યુનિવર્સિટીમાં વિદ્યાર્થીઓને પોતાની સમસ્યાઓ શાંતિપૂર્ણ રીતે ઉઠાવવાનો અને પ્રશાસન સાથે સંવાદ કરવાનો અધિકાર મળવો જોઈએ.
આ મુદ્દાને લઈને AISF નેતાઓએ કુલપતિ અને યુનિવર્સિટી પ્રશાસનના વલણ પર સવાલ ઉઠાવ્યા છે. કેટલાક વિદ્યાર્થી નેતાઓએ કુલપતિને તાત્કાલિક હટાવવાની માંગ પણ ઉઠાવી છે.
ભૂખ હડતાળની શરૂઆત સોમવારથી થઈ હતી. પટના યુનિવર્સિટીના સેનેટ હોલમાં ત્રણ વિદ્યાર્થી નેતાઓ બિટ્ટુ ભારદ્વાજ, પ્રિન્સ રાજ અને કિશલયને માળા પહેરાવીને આંદોલનની શરૂઆત કરવામાં આવી હતી. સંગઠન તરફથી સ્પષ્ટ કરવામાં આવ્યું હતું કે વિદ્યાર્થીઓની માંગણીઓ પર નક્કર કાર્યવાહી ન થાય ત્યાં સુધી અનિશ્ચિતકાળની ભૂખ હડતાળ ચાલુ રહેશે. આંદોલનને વિવિધ વિદ્યાર્થી નેતાઓ અને કેટલાક અન્ય લોકોનું સમર્થન પણ મળ્યું છે.
મંગળવારે ભૂખ હડતાળ બીજા દિવસે પણ ચાલુ રહી હતી. આ દરમિયાન અનશન પર બેઠેલા કેટલાક વિદ્યાર્થીઓની તબિયત બગડવાની વાત સામે આવી હતી. યુનિવર્સિટી પ્રશાસનની તબીબી ટીમે સ્થળ પર પહોંચીને તેમની આરોગ્ય તપાસ કરી હતી. તેમ છતાં વિદ્યાર્થી નેતાઓએ આંદોલન સમાપ્ત કરવાનો ઇનકાર કર્યો હતો. તેમનું કહેવું હતું કે માત્ર આશ્વાસનથી આંદોલન સમાપ્ત નહીં થાય અને માંગણીઓને લઈને લેખિત અથવા નક્કર કાર્યવાહી જરૂરી છે.
હવે ચોથા દિવસે વિદ્યાર્થીઓ દ્વારા યુનિવર્સિટી બંધ કરાવવાના પ્રયાસ અને કાર્યાલયોમાં કામકાજ અટકાવવાની કાર્યવાહીથી વિવાદ વધુ વધ્યો છે. વિદ્યાર્થીઓ કાર્યાલયોમાં પહોંચ્યા અને કર્મચારીઓને કામ બંધ કરવા કહ્યું. અનેક સ્થળોએ લાઇટો બંધ કરવામાં આવી હોવાની વાત પણ સામે આવી છે.
આંદોલનકારીઓનો હેતુ યુનિવર્સિટી પ્રશાસન પર દબાણ બનાવવાનો છે જેથી તેમની માંગણીઓ પર ઝડપથી નિર્ણય થઈ શકે. જોકે આ રીતે કાર્યાલયનું કામકાજ પ્રભાવિત થવાથી યુનિવર્સિટીની સામાન્ય વહીવટી પ્રવૃત્તિઓ પર અસર પડી છે.
પટના યુનિવર્સિટીમાં આ આંદોલન એવા સમયે ચાલી રહ્યું છે જ્યારે પરિસર અગાઉથી જ તણાવપૂર્ણ ઘટનાઓને કારણે ચર્ચામાં રહ્યું છે. 5 સપ્ટેમ્બરે યુનિવર્સિટીના ભૂગોળ વિભાગ પરિસરમાં એક ક્રૂડ બોમ્બ ફેંકવામાં આવ્યો હતો. આ ઘટનામાં કોઈ વ્યક્તિ ઘાયલ થયાની માહિતી નહોતી, પરંતુ પોલીસે અજાણ્યા લોકો સામે પ્રથમ માહિતી અહેવાલ નોંધાવી તપાસ શરૂ કરી હતી.
પોલીસ આસપાસ લાગેલા સીસીટીવી કેમેરાની મદદથી આરોપીઓની ઓળખ કરવામાં લાગી હતી. યુનિવર્સિટી પ્રશાસને પણ સુરક્ષાને લઈને કડકાઈની વાત કહી હતી.
આવા માહોલમાં વિદ્યાર્થીઓનું આંદોલન યુનિવર્સિટી પ્રશાસન માટે પડકાર બની રહ્યું છે. એક તરફ વિદ્યાર્થીઓની માંગણીઓમાં પરીક્ષા, ફી, અભ્યાસક્રમ, પુસ્તકાલય અને લોકશાહી અધિકારો સાથે જોડાયેલા મુદ્દાઓ સામેલ છે, જ્યારે બીજી તરફ પ્રશાસન સામે યુનિવર્સિટીની શૈક્ષણિક અને વહીવટી વ્યવસ્થા સામાન્ય રાખવાની જવાબદારી છે.
વિદ્યાર્થી નેતાઓએ સ્પષ્ટ કર્યું છે કે માંગણીઓ પૂરી ન થાય ત્યાં સુધી ભૂખ હડતાળ ચાલુ રાખવામાં આવશે. બીજી તરફ યુનિવર્સિટી પ્રશાસન તરફથી વિદ્યાર્થીઓની માંગણીઓ અંગે અંતિમ ઉકેલની સ્થિતિ હાલમાં સ્પષ્ટ થઈ નથી. આવી સ્થિતિમાં પટના યુનિવર્સિટીમાં ચાલી રહેલું વિદ્યાર્થી આંદોલન આગામી દિવસોમાં વધુ તેજ બની શકે છે. ખાસ કરીને એલએલબી પ્રવેશ પરીક્ષા, પીજી ફી વધારો અને અન્ય શૈક્ષણિક માંગણીઓ અંગે પ્રશાસન તરફથી કોઈ નક્કર નિર્ણય ન આવે તો વિદ્યાર્થીઓના આંદોલનનો વ્યાપ વધવાની શક્યતા યથાવત છે.
