નવી દિલ્હીમાં મંગળવારે ક્વાડ દેશોના વિદેશ મંત્રીઓની બેઠક યોજાઈ રહી છે, જેમાં હિંદ-પ્રશાંત ક્ષેત્રની સુરક્ષા, પશ્ચિમ એશિયામાં ચાલી રહેલા સંઘર્ષોના આર્થિક પ્રભાવ, વૈશ્વિક સપ્લાય ચેઇન, ક્રિટિકલ મિનરલ્સ અને ઉભરતી પ્રૌદ્યોગિકીઓમાં સહકાર જેવા મુદ્દાઓ પર ચર્ચા થવાની શક્યતા છે. આ બેઠક એવા સમયે થઈ રહી છે જ્યારે વિશ્વ અનેક ભૂ-રાજનીતિક પડકારો અને આર્થિક અનિશ્ચિતતાઓનો સામનો કરી રહ્યું છે.
આ ઉચ્ચસ્તરીય બેઠકમાં ભારતના વિદેશ પ્રધાન ડૉ. એસ. જયશંકર સાથે અમેરિકાના વિદેશ પ્રધાન માર્કો રૂબિયો, ઓસ્ટ્રેલિયાના વિદેશ પ્રધાન પેની વોંગ અને જાપાનના વિદેશ પ્રધાન તોશિમિત્સુ મોટેગી ભાગ લેશે. ભારત હાલમાં ક્વાડ જૂથની અધ્યક્ષતા કરી રહ્યું છે અને તે જ ક્રમમાં આ મહત્વપૂર્ણ બેઠકનું યજમાનપદ સંભાળી રહ્યું છે.
હિંદ-પ્રશાંત ક્ષેત્રની સુરક્ષા બેઠકના મુખ્ય કેન્દ્રમાં રહેવાની શક્યતા છે. ભારત, અમેરિકા, જાપાન અને ઓસ્ટ્રેલિયા સામેલ ક્વાડ જૂથ છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં હિંદ-પ્રશાંત ક્ષેત્રમાં શાંતિ, સ્થિરતા અને મુક્ત સમુદ્રી માર્ગોને સુનિશ્ચિત કરવા માટે વ્યૂહાત્મક મંચ તરીકે ઉભર્યું છે. ચીનની વધતી સૈન્ય અને સમુદ્રી પ્રવૃત્તિઓની વચ્ચે આ જૂથ પ્રાદેશિક સંતુલન જાળવવામાં ભૂમિકા ભજવી રહ્યું છે.
વિશેષજ્ઞોના મતે, બેઠકમાં દક્ષિણ ચીન સમુદ્ર, સમુદ્રી સુરક્ષા, પ્રાદેશિક કનેક્ટિવિટી અને નિયમ આધારિત આંતરરાષ્ટ્રીય વ્યવસ્થાને મજબૂત બનાવવા જેવા મુદ્દાઓ પર ચર્ચા થઈ શકે છે. હિંદ-પ્રશાંત વિસ્તાર વૈશ્વિક વેપાર અને ઊર્જા પુરવઠાનું મહત્વપૂર્ણ કેન્દ્ર માનવામાં આવે છે, જેના કારણે અહીં સ્થિરતા જાળવવી સભ્ય દેશોની પ્રાથમિકતા માનવામાં આવે છે.
બેઠકમાં પશ્ચિમ એશિયામાં ચાલી રહેલા સંઘર્ષોના વૈશ્વિક આર્થિક પ્રભાવ પર પણ ધ્યાન કેન્દ્રિત થવાની શક્યતા છે. વિશેષજ્ઞોના જણાવ્યા અનુસાર, વિસ્તારમાં વધતા તણાવનો અસર તેલના ભાવ, વૈશ્વિક વેપાર માર્ગો અને સપ્લાય ચેઇન પર પડી શકે છે. ક્વાડ દેશો ઊર્જા સુરક્ષા અને આર્થિક સ્થિરતા જાળવવા માટે પરસ્પર સહકારને કેવી રીતે મજબૂત બનાવવો તે મુદ્દે વિચારવિમર્શ કરી શકે છે.
યુક્રેન યુદ્ધ અને પશ્ચિમ એશિયા સંકટને કારણે વિશ્વભરમાં મોંઘવારી, વેપાર ખર્ચ અને ઊર્જા પુરવઠા સંબંધિત ચિંતાઓ વધી છે. આવી સ્થિતિમાં ક્વાડ દેશો વચ્ચેનું વ્યૂહાત્મક સમન્વય વૈશ્વિક અર્થવ્યવસ્થા માટે મહત્વપૂર્ણ માનવામાં આવી રહ્યું છે.
બેઠકમાં ક્રિટિકલ મિનરલ્સની સપ્લાય ચેઇનને સુરક્ષિત અને વૈવિધ્યસભર બનાવવાના મુદ્દા પર પણ ચર્ચા થવાની સંભાવના છે. ઇલેક્ટ્રિક વાહનો, સેમીકન્ડક્ટર, રક્ષા ઉપકરણો અને સ્વચ્છ ઊર્જા ટેક્નોલોજી માટે જરૂરી ખનિજોની વૈશ્વિક માંગ ઝડપથી વધી રહી છે. વિશ્લેષકોના મતે, ચીન પરની નિર્ભરતા ઘટાડવા માટે ક્વાડ દેશો વૈકલ્પિક સપ્લાય નેટવર્ક વિકસાવવા દિશામાં સહકાર વધારવા અંગે ચર્ચા કરી શકે છે.
આ ઉપરાંત આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ, સાયબર સુરક્ષા, ડિજિટલ ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર અને ઉભરતી પ્રૌદ્યોગિકીઓમાં ભાગીદારી મજબૂત કરવા પર પણ વિચારણા થઈ શકે છે. ભારતના વિદેશ મંત્રાલય અનુસાર, બેઠકમાં ક્વાડની હાલની પહેલોની પ્રગતિની સમીક્ષા પણ કરવામાં આવશે. છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં જૂથે રસી વિતરણ, સમુદ્રી દેખરેખ, આપત્તિ વ્યવસ્થાપન, જલવાયુ પરિવર્તન અને આધારીક ઢાંચાના વિકાસ જેવા ક્ષેત્રોમાં સંયુક્ત પહેલો શરૂ કરી છે.
ક્વાડ દેશોનો ઉદ્દેશ માત્ર સુરક્ષા સહકાર સુધી મર્યાદિત નથી, પરંતુ આર્થિક વિકાસ, ટેક્નોલોજીક ભાગીદારી અને પ્રાદેશિક સ્થિરતાને પ્રોત્સાહન આપવાનો પણ છે. આ કારણસર આ મંચ વૈશ્વિક વ્યૂહાત્મક ચર્ચાઓનું મહત્વપૂર્ણ કેન્દ્ર બની રહ્યું છે.
