અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે તણાવ વધતા વૈશ્વિક ઊર્જા બજારમાં અસર જોવા મળી રહી છે. અમેરિકાના રાષ્ટ્રપતિ Donald Trumpએ ઈરાન મુદ્દે ફરી કડક વલણ અપનાવતા કહ્યું છે કે “ઈરાનના કટ્ટરપંથી નેતાઓ અંતે ઝુકશે.” ટ્રમ્પના જણાવ્યા અનુસાર અમેરિકા ત્યાં સુધી દબાણ જાળવી રાખશે જ્યાં સુધી તેહરાન કોઈ ઠોસ સમજૂતી માટે સંમત ન થાય. Fox Newsને આપેલા નિવેદનમાં તેમણે કહ્યું હતું કે, “હું તેઓ સાથે ત્યાં સુધી વ્યવહાર કરીશ જ્યાં સુધી તેઓ સમજૂતી ન કરે.”
આ નિવેદન એવા સમયે આવ્યું છે જ્યારે અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે પરમાણુ કાર્યક્રમ, પ્રાદેશિક સુરક્ષા અને પ્રતિબંધોમાં રાહત જેવા મુદ્દાઓ પર ચાલી રહેલી ચર્ચાઓ સતત નિષ્ફળ થતી દેખાઈ રહી છે.
ઈરાનના રાષ્ટ્રપતિ Masoud Pezeshkianએ સંકેત આપ્યો છે કે તેમનો દેશ પ્રાદેશિક તણાવ ઘટાડવા માટે વિવિધ વિકલ્પો પર વિચાર કરી રહ્યો છે. તેમાં “માન અને મજબૂતી સાથેની વાતચીત”નો વિકલ્પ પણ સામેલ છે. જોકે બંને દેશો વચ્ચે વિશ્વાસના અભાવ અને લાંબા સમયથી ચાલતા વિવાદોને કારણે ચર્ચાઓ વધુ જટિલ બની રહી છે.
વિશેષજ્ઞોના જણાવ્યા મુજબ Strait of Hormuzની સુરક્ષા, ઈરાનનો પરમાણુ કાર્યક્રમ અને અમેરિકી પ્રતિબંધો હજુ પણ સૌથી મોટા વિવાદના મુદ્દા છે.
અમેરિકા-ઈરાન તણાવનો સીધો પ્રભાવ વૈશ્વિક ઊર્જા બજારમાં જોવા મળી રહ્યો છે. બ્રેન્ટ ક્રૂડ ઓઈલની કિંમતો પ્રતિ બેરલ 104 ડોલરથી ઉપર પહોંચી ગઈ છે, જ્યારે અમેરિકી WTI ક્રૂડ લગભગ 98 ડોલર પ્રતિ બેરલની આસપાસ ટ્રેડ થઈ રહ્યું છે.
વિશ્લેષકોનું માનવું છે કે જો તણાવ વધુ વધશે તો Strait of Hormuz મારફતે થતી તેલ સપ્લાયમાં અવરોધ ઊભો થઈ શકે છે, જેના કારણે વૈશ્વિક સ્તરે ઊર્જા સંકટ વધુ ગંભીર બની શકે છે.
વધતી કિંમતોને નિયંત્રિત કરવા માટે અમેરિકાએ તેના સ્ટ્રેટેજિક પેટ્રોલિયમ રિઝર્વમાંથી 5.33 કરોડ બેરલ કાચા તેલ છોડવાનો નિર્ણય કર્યો છે. આ જથ્થો ઊર્જા કંપનીઓને લોન સ્વરૂપે આપવામાં આવશે જેથી બજારમાં સપ્લાય સ્થિર રાખી શકાય.
આ નિર્ણય એવા સમયે લેવામાં આવ્યો છે જ્યારે વૈશ્વિક બજાર પહેલેથી જ યુદ્ધ અને સપ્લાય સંકટના દબાણ હેઠળ છે.
Australiaએ ઈરાન પર નવા પ્રતિબંધો લાગુ કરતા 7 વ્યક્તિઓ અને 4 સંસ્થાઓને નિશાન બનાવ્યા છે. તેમના પર નાણાકીય અને પ્રવાસ સંબંધિત પ્રતિબંધો લાદવામાં આવ્યા છે.
ઓસ્ટ્રેલિયાના વિદેશ મંત્રીના જણાવ્યા અનુસાર ઈરાન પર માનવાધિકાર ઉલ્લંઘન, વિરોધ પ્રદર્શનના દમન અને પ્રાદેશિક અસ્થિરતા ફેલાવવાના આરોપો છે. સાથે જ ઈરાનના શેડો બેંકિંગ નેટવર્કને પણ પ્રતિબંધોની જદમાં લાવવામાં આવ્યું છે.
ટ્રમ્પે ઈરાનના નેતૃત્વને “બેઇમાન” ગણાવતા આરોપ મૂક્યો કે તેહરાન વારંવાર ચર્ચાની શરતો બદલે છે. તેમણે કહ્યું કે ઈરાન જાણપૂર્વક પ્રક્રિયાને લાંબી ખેંચે છે અને સમય બગાડે છે.
આ સાથે ટ્રમ્પે ઈરાનના શાંતિ પ્રસ્તાવને “કચરો” ગણાવી કહ્યું કે અમેરિકા હવે માત્ર “પૂર્ણ જીત” ઇચ્છે છે.
આંતરરાષ્ટ્રીય મીડિયા અહેવાલો મુજબ ટ્રમ્પ પ્રશાસન ઈરાન વિરુદ્ધ સંભવિત સૈન્ય કાર્યવાહી અંગે પણ વિચાર કરી રહ્યું છે. જોકે આ મુદ્દે પ્રશાસનની અંદર મતભેદો હોવાનું જણાવાયું છે. કેટલાક અધિકારીઓ ચર્ચાના પક્ષમાં છે જ્યારે કેટલાક કડક સૈન્ય કાર્યવાહીનું સમર્થન કરી રહ્યા છે.
ઈરાન અને પશ્ચિમી દેશો વચ્ચેના તણાવનું મુખ્ય કેન્દ્ર Strait of Hormuz બની રહ્યું છે, જે વૈશ્વિક તેલ પુરવઠાનો મહત્વપૂર્ણ માર્ગ છે. ઈરાને ચેતવણી આપી છે કે કોઈપણ વિદેશી સૈન્ય પ્રવૃત્તિનો કડક જવાબ આપવામાં આવશે.
Israel અને Hezbollah વચ્ચે વધતા સંઘર્ષને કારણે પણ પ્રાદેશિક સુરક્ષા સ્થિતિ વધુ સંવેદનશીલ બની છે.
