યુનિવર્સિટી ગ્રાન્ટ્સ કમિશન (યુજીસી)એ દેશના અનેક રાજ્યોમાં કાર્યરત નકલી યુનિવર્સિટીઓ અંગે ચેતવણી જાહેર કરી છે. કમિશને સ્પષ્ટ કર્યું છે કે આવા સંસ્થાઓ દ્વારા આપવામાં આવતી ડિગ્રી માન્ય ગણાશે નહીં. વિદ્યાર્થીઓને પ્રવેશ લેતા પહેલાં યુનિવર્સિટીની માન્યતા તપાસવાની સલાહ આપવામાં આવી છે જેથી તેમના કારકિર્દી પર પ્રતિકૂલ અસર ન પડે.
યુજીસીએ દેશભરમાં નકલી યુનિવર્સિટીઓની ઓળખ કરી વિદ્યાર્થીઓને સતર્ક રહેવા જણાવ્યું છે, ખાસ કરીને દિલ્હી, ઉત્તર પ્રદેશ, કેરળ, મહારાષ્ટ્ર, પુડુચેરી, પશ્ચિમ બંગાળ અને આંધ્ર પ્રદેશમાં. યુજીસીના જણાવ્યા મુજબ, આ સંસ્થાઓ કાનૂની માન્યતા વિના ડિગ્રી આપી રહી છે, જે રોજગાર અથવા ઉચ્ચ શિક્ષણ માટે માન્ય નથી. આ યાદી વિદ્યાર્થીઓ, વાલીઓ અને શિક્ષણ ક્ષેત્ર સાથે સંકળાયેલા લોકો માટે જાહેર કરવામાં આવી છે જેથી તેઓ પ્રવેશ પહેલાં યોગ્ય યુનિવર્સિટીની પસંદગી કરી શકે અને ભવિષ્યના જોખમોથી બચી શકે.
યુજીસી અધિનિયમ 1956 મુજબ, માત્ર તે જ સંસ્થાઓને ડિગ્રી આપવાનો અધિકાર છે, જેને કેન્દ્ર અથવા રાજ્ય સરકાર દ્વારા સ્થાપિત કરવામાં આવી હોય અથવા જેને ‘ડીમ્ડ ટુ બી યુનિવર્સિટી’નો દરજ્જો પ્રાપ્ત થયો હોય. તેમજ સંસદના વિશેષ અધિનિયમ હેઠળ માન્યતા પ્રાપ્ત સંસ્થાઓ જ માન્ય ડિગ્રી આપી શકે છે.
તે છતાં, અનેક નકલી સંસ્થાઓ પોતાને યુનિવર્સિટી તરીકે રજૂ કરી વિદ્યાર્થીઓને આકર્ષિત કરી રહી છે. આવા સંસ્થાઓમાં પ્રવેશ લેનારા વિદ્યાર્થીઓને ભવિષ્યમાં નોકરી, સરકારી પરીક્ષાઓ અને આગળના અભ્યાસમાં મુશ્કેલીઓનો સામનો કરવો પડી શકે છે.
યુજીસીની યાદી મુજબ, દિલ્હી અને ઉત્તર પ્રદેશમાં સૌથી વધુ નકલી યુનિવર્સિટીઓ મળી આવી છે. દિલ્હીમાં ઓલ ઇન્ડિયા ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ઓફ પબ્લિક એન્ડ ફિઝિકલ હેલ્થ સાયન્સ, યુનાઇટેડ નેશનલ યુનિવર્સિટી અને વિશ્વકર્મા ઓપન યુનિવર્સિટી જેવી સંસ્થાઓ માન્યતા વિના કાર્યરત હોવાનું જણાવાયું છે.
ઉત્તર પ્રદેશમાં ગાંધી હિન્દી વિદ્યાપીઠ પ્રયાગ, ભારતીય શિક્ષા પરિષદ લખનૌ અને મહામાયા ટેકનિકલ યુનિવર્સિટી નોઇડા જેવી સંસ્થાઓ યાદીમાં સમાવેશ પામી છે. ઉપરાંત કેરળ, મહારાષ્ટ્ર, પુડુચેરી, પશ્ચિમ બંગાળ અને આંધ્ર પ્રદેશમાં પણ અનેક સંસ્થાઓને નકલી જાહેર કરવામાં આવી છે.
વિદ્યાર્થીઓએ કોઈપણ યુનિવર્સિટીમાં પ્રવેશ લેતા પહેલાં તેની માન્યતા અવશ્ય તપાસવી જોઈએ. યુજીસીની સત્તાવાર વેબસાઇટ પર માન્યતા પ્રાપ્ત યુનિવર્સિટીઓની સંપૂર્ણ યાદી ઉપલબ્ધ છે, જેના આધારે યોગ્ય નિર્ણય લઈ શકાય છે.
તે ઉપરાંત, સંસ્થાની સત્તાવાર માન્યતા, સ્થાપના અધિનિયમ અને સરકારી મંજૂરી અંગેની માહિતી પણ તપાસવી જરૂરી છે. તપાસ કર્યા વિના પ્રવેશ લેતાં સમય, નાણાં અને કારકિર્દી પર અસર પડી શકે છે.
