અમેરિકાએ ઈરાનના અનેક સૈન્ય અને વ્યૂહાત્મક ઠેકાણાઓ પર નવી હવાઈ કાર્યવાહી કરી હોવાનું જણાવ્યું છે, જેના પગલે વિસ્તારમાં તણાવ વધુ વધ્યો છે. અમેરિકાના રાષ્ટ્રપતિ Donald Trumpએ ચેતવણી આપી છે કે અમેરિકા પર ફરી કોઈ હુમલો કરવામાં આવશે તો તેનો જવાબ "20 ગણો વધુ બળ" સાથે આપવામાં આવશે.
અમેરિકન સેન્ટ્રલ કમાન્ડ (CENTCOM)ના જણાવ્યા અનુસાર, અમેરિકાએ બુશેહર, ચાબહાર, બંદર અબ્બાસ, સીરિક અને કોનારક સહિત ઈરાનના અનેક મહત્વપૂર્ણ વિસ્તારોમાં સૈન્ય અને વ્યૂહાત્મક ઠેકાણાઓને નિશાન બનાવ્યા. CENTCOMએ જણાવ્યું કે આ અભિયાનનો હેતુ હોર્મુઝ જળમાર્ગ વિસ્તારમાં ઈરાનની સૈન્ય ક્ષમતા અને ઓપરેશનલ પ્રભાવને નબળો બનાવવાનો હતો.
અમેરિકી સેનાએ જણાવ્યું કે તાજેતરના અભિયાન દરમિયાન ઈરાનના આશરે 90 સૈન્ય ઠેકાણાઓને નિશાન બનાવવામાં આવ્યા. આ લક્ષ્યોમાં એર ડિફેન્સ સિસ્ટમ, મિસાઇલ લોન્ચ સાઇટ્સ, ડ્રોન સ્ટોરેજ, નૌકાદળના મથકો, તટીય દેખરેખ કેન્દ્રો અને સૈન્ય લોજિસ્ટિક્સ સુવિધાઓનો સમાવેશ થાય છે. CENTCOMના જણાવ્યા મુજબ આ કાર્યવાહી હોર્મુઝ વિસ્તારમાં જહાજરાનીની સુરક્ષા સુનિશ્ચિત કરવા અને પ્રાદેશિક સ્થિરતા જાળવવાના હેતુથી કરવામાં આવી હતી. અમેરિકાનો આરોપ છે કે તાજેતરના અઠવાડિયામાં ઈરાન સમર્થિત પ્રવૃત્તિઓને કારણે આંતરરાષ્ટ્રીય સમુદ્રી વેપાર પ્રભાવિત થયો છે.
એર ફોર્સ વનમાં પત્રકારો સાથેની વાતચીત દરમિયાન રાષ્ટ્રપતિ ટ્રમ્પે જણાવ્યું કે ઈરાને સંપર્ક કરીને સમજૂતી કરવાની ઇચ્છા વ્યક્ત કરી હતી, પરંતુ તેમને વિશ્વાસ નથી કે તેહરાન કોઈપણ સમજૂતીનું પ્રામાણિકતાથી પાલન કરશે. તેમણે જણાવ્યું કે અમેરિકા પોતાની સુરક્ષા અને સહયોગી દેશોની રક્ષા માટે દરેક જરૂરી પગલું ભરશે. ટ્રમ્પે વધુમાં કહ્યું કે જો અમેરિકન હિતો પર હુમલો થશે તો તેનો જવાબ અગાઉ કરતાં વધુ કડક હશે.
ઈરાનની રેવોલ્યુશનરી ગાર્ડ (IRGC)એ દાવો કર્યો કે તેણે બહેરીન અને કુવૈતમાં આવેલા અમેરિકન સૈન્ય ઠેકાણાઓને મિસાઇલ અને ડ્રોન દ્વારા નિશાન બનાવ્યા. ઈરાનના જણાવ્યા અનુસાર આ કાર્યવાહી અમેરિકન હુમલાના જવાબરૂપે કરવામાં આવી હતી. જોકે બહેરીન અને કુવૈતના અધિકારીઓએ માત્ર એર ડિફેન્સ સિસ્ટમ સક્રિય કરવામાં આવી હોવાનું અને ચેતવણી સાયરન વાગ્યા હોવાનું પુષ્ટિ કરી છે. બંને દેશોએ સત્તાવાર રીતે હુમલાઓ પાછળ કોણ હતું અથવા કેટલું નુકસાન થયું તે અંગે કોઈ સ્પષ્ટતા કરી નથી.
અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે વધતા તણાવની અસર વૈશ્વિક ઊર્જા બજારમાં પણ જોવા મળી. આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં કાચા તેલના ભાવમાં અંદાજે 1 ટકા વધારો નોંધાયો. બ્રેન્ટ ક્રૂડનો ભાવ પ્રતિ બેરલ લગભગ 78.80 ડોલર અને WTI ક્રૂડનો ભાવ પ્રતિ બેરલ લગભગ 74.26 ડોલર સુધી પહોંચ્યો. નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે જો હોર્મુઝ જળમાર્ગમાં તણાવ વધુ વધશે તો વૈશ્વિક ઊર્જા પુરવઠો પ્રભાવિત થઈ શકે છે, જેના કારણે તેલના ભાવમાં વધુ વધારો થઈ શકે છે.
હોર્મુઝ જળમાર્ગ વિશ્વના સૌથી મહત્વપૂર્ણ સમુદ્રી વેપાર માર્ગોમાંનો એક છે, જ્યાંથી વૈશ્વિક કાચા તેલનો મોટો હિસ્સો પસાર થાય છે. આ વિસ્તારમાં વધતા સૈન્ય તણાવને કારણે આંતરરાષ્ટ્રીય શિપિંગ કંપનીઓ અને ઊર્જા બજારમાં ચિંતા વધી છે. અહેવાલો અનુસાર સુરક્ષા જોખમ વધવાના કારણે કેટલાક તેલ ટેન્કરોએ પોતાની નિર્ધારિત મુસાફરીમાં ફેરફાર કર્યો છે. તેના કારણે વૈશ્વિક પુરવઠા શ્રેણી પર પણ અસર થવાની શક્યતા વ્યક્ત કરવામાં આવી રહી છે.
અમેરિકન હુમલાઓ બાદ બહેરીનમાં એર રેડ સાયરન વાગાડવામાં આવ્યા અને લોકોને સુરક્ષિત સ્થળોએ જવાની અપીલ કરવામાં આવી. ખાડી ક્ષેત્રના અનેક દેશોએ પોતાની સુરક્ષા વ્યવસ્થાને હાઈ એલર્ટ પર રાખી છે. બહેરીનમાં અમેરિકી નૌસેનાના ફિફ્થ ફ્લીટનું મુખ્ય મથક આવેલું હોવાથી સંભવિત જવાબી કાર્યવાહી અંગે સતર્કતા વધારવામાં આવી છે. કુવૈતમાં પણ એર ડિફેન્સ સિસ્ટમ સક્રિય કરવામાં આવી.
ઈરાને એક વિડિયો જાહેર કરીને દાવો કર્યો કે તાજેતરના અમેરિકા-ઇઝરાયેલ હુમલાઓમાં પૂર્વ સર્વોચ્ચ નેતા Ali Khameneiના સત્તાવાર પરિસરના કેટલાક ભાગોને નુકસાન પહોંચ્યું છે. જોકે આ દાવાની સ્વતંત્ર રીતે પુષ્ટિ થઈ શકી નથી.
ઈરાની અધિકારીઓનું કહેવું છે કે આવા હુમલાઓ દ્વારા દેશના રાજકીય અને ધાર્મિક પ્રતીકોને નિશાન બનાવવામાં આવી રહ્યા છે, જ્યારે અમેરિકાએ આ અંગે કોઈ સત્તાવાર ટિપ્પણી કરી નથી.
મધ્ય પૂર્વમાં વધતા તણાવની અસર માત્ર પ્રાદેશિક સુરક્ષા સુધી મર્યાદિત નથી. ભારત સહિત અનેક દેશો પોતાની ઊર્જા જરૂરિયાતો માટે ખાડી વિસ્તાર પર નિર્ભર છે. જો હોર્મુઝ જળમાર્ગમાં અવરજવર પ્રભાવિત થશે તો તેલ આયાત, શિપિંગ ખર્ચ અને વૈશ્વિક મોંઘવારી પર અસર પડી શકે છે. નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે લાંબા સમય સુધી ચાલતા સૈન્ય તણાવથી વૈશ્વિક વેપાર, ઊર્જા બજાર અને નાણાકીય બજારોમાં અસ્થિરતા વધી શકે છે.
અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે સતત વધી રહેલા સૈન્ય ટકરાવે સમગ્ર મધ્ય પૂર્વને ફરી સંવેદનશીલ સ્થિતિમાં મૂકી દીધો છે. બંને પક્ષોના નિવેદનો અને જવાબી કાર્યવાહીથી તણાવ ઘટવાને બદલે વધતો દેખાઈ રહ્યો છે. આવનારા દિવસોમાં રાજદ્વારી પ્રયાસો, પ્રાદેશિક સુરક્ષા વ્યવસ્થા અને આંતરરાષ્ટ્રીય સમુદાયની પ્રતિક્રિયા આ પરિસ્થિતિની દિશા નક્કી કરવામાં મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવી શકે છે.
