અમેરિકા મધ્ય પૂર્વમાં પોતાની સૈન્ય હાજરી વધારવાની તૈયારી કરી રહ્યું છે. અમેરિકી સૈન્ય લગભગ 9,000 વધારાના સૈનિકોને યુદ્ધજહાજો દ્વારા ક્ષેત્રમાં મોકલી રહ્યું છે, જેમાં યુએસએસ થિયોડોર રૂઝવેલ્ટ એરક્રાફ્ટ કેરિયર સ્ટ્રાઈક ગ્રુપ અને યુએસએસ મેકિન આઇલેન્ડ એમ્ફિબિયસ રેડીનેસ ગ્રુપ સામેલ છે. આ તૈનાતી એવા સમયે થઈ રહી છે જ્યારે અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે તણાવ યથાવત છે અને રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે 3 નવેમ્બરે યોજાનારી અમેરિકી મધ્યાવધિ ચૂંટણી બાદ ઈરાનમાં ફરી બોમ્બમારો વધારવાની સંભાવનાને નકારી નથી.
અમેરિકી અધિકારીઓના જણાવ્યા અનુસાર નવી તૈનાતી બાદ ઓક્ટોબરના અંત સુધી મધ્ય પૂર્વમાં અમેરિકાના ત્રણ એરક્રાફ્ટ કેરિયર સ્ટ્રાઈક ગ્રુપ હાજર હોઈ શકે છે. હાલમાં યુએસએસ જ્યોર્જ એચ. ડબ્લ્યુ. બુશ અને યુએસએસ જ્યોર્જ વોશિંગ્ટન ક્ષેત્રમાં તૈનાત છે. તેમની સાથે યુએસએસ બોક્સર એમ્ફિબિયસ રેડીનેસ ગ્રુપ પણ હાજર છે.
નવી તૈનાતીમાં યુએસએસ થિયોડોર રૂઝવેલ્ટ સાથે તેનું કેરિયર સ્ટ્રાઈક ગ્રુપ અને યુએસએસ મેકિન આઇલેન્ડ એમ્ફિબિયસ રેડીનેસ ગ્રુપ સામેલ છે. બંને ગ્રુપમાં કુલ મળીને 7,000થી વધુ નાવિકો અને લગભગ 2,000 મરીન સામેલ છે. તેના કારણે મધ્ય પૂર્વમાં અમેરિકી નૌસેના અને મરીન કર્મચારીઓની સંખ્યા 20,000થી વધુ થઈ શકે છે.
અમેરિકી નૌસેના માટે આ તૈનાતી એટલા માટે પણ મહત્વપૂર્ણ છે કારણ કે ક્ષેત્રમાં એકસાથે ત્રણ કેરિયર સ્ટ્રાઈક ગ્રુપની હાજરી અસામાન્ય રીતે મોટી સૈન્ય હાજરી હશે. આ પહેલાં એપ્રિલ 2026માં પણ મધ્ય પૂર્વમાં ત્રણ અમેરિકી કેરિયર સ્ટ્રાઈક ગ્રુપ હાજર હતા.
યુએસએસ થિયોડોર રૂઝવેલ્ટ એકલું રવાના થઈ રહ્યું નથી. તેની સાથે તેનું કેરિયર સ્ટ્રાઈક ગ્રુપ પણ તૈનાત કરવામાં આવી રહ્યું છે. બીજી તરફ, યુએસએસ મેકિન આઇલેન્ડ એમ્ફિબિયસ રેડીનેસ ગ્રુપમાં યુએસએસ જ્હોન પી. મુર્થા અને યુએસએસ એન્કરેજ જેવા યુદ્ધજહાજો સામેલ છે.
આ પ્રકારની તૈનાતીથી અમેરિકાને ક્ષેત્રમાં વધારાની નૌસૈનિક, હવાઈ અને મરીન ક્ષમતા મળી શકે છે. જોકે અમેરિકી અધિકારીઓએ આ સૈન્ય જમાવટને કોઈ ચોક્કસ હુમલાની જાહેરાત તરીકે રજૂ કરી નથી. ઉપલબ્ધ અહેવાલો અનુસાર ટ્રમ્પ વહીવટીતંત્ર ઈરાન વિરુદ્ધ આગળની સૈન્ય કાર્યવાહી અંગેના વિકલ્પ પર વિચાર કરી રહ્યું છે.
રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે ટાઇમ મેગેઝિનને આપેલા ઇન્ટરવ્યૂમાં જણાવ્યું હતું કે 3 નવેમ્બરની મધ્યાવધિ ચૂંટણી બાદ ઈરાનમાં અમેરિકી બોમ્બમારો વધારવો શક્ય છે. જોકે તેમણે સંભવિત સૈન્ય વ્યૂહરચના અથવા કોઈ ચોક્કસ લક્ષ્ય અંગે માહિતી આપવાનો ઇનકાર કર્યો હતો.
ટ્રમ્પે ઈરાનના તાજેતરના યુદ્ધવિરામ પ્રસ્તાવને પણ નકારી દીધો છે. તેમના જણાવ્યા અનુસાર ઈરાને હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ ફરી ખોલવાની ઓફર કરી હતી, પરંતુ સમગ્ર પ્રસ્તાવ અમેરિકા માટે પૂરતો નહોતો.
ઈરાન અને અમેરિકા વચ્ચેના તણાવમાં હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ મુખ્ય મુદ્દો બન્યો છે. આ જળમાર્ગ વૈશ્વિક ઊર્જા પુરવઠા માટે મહત્વપૂર્ણ છે. તેની આસપાસ ચાલી રહેલા તણાવની અસર તેલ બજારો પર પણ જોવા મળી રહી છે. 1 ઓક્ટોબરે અમેરિકી સૈન્ય તૈનાતીના અહેવાલો વચ્ચે બ્રેન્ટ ક્રૂડની કિંમત 4 ટકાથી વધુ વધીને 102 ડોલર પ્રતિ બેરલથી ઉપર પહોંચી ગઈ હતી.
ઈરાન તરફથી અમેરિકાની સામે સાત દિવસમાં તણાવ ઘટાડવા અને યુદ્ધવિરામ તરફ આગળ વધવાનો પ્રસ્તાવ મૂકવામાં આવ્યો હતો. પ્રસ્તાવમાં હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ ફરી ખોલવા અને પરમાણુ કાર્યક્રમ સાથે જોડાયેલા મુદ્દાઓ પર વાતચીત શરૂ કરવાની વાત સામેલ હતી.
ઈરાનના વિદેશ મંત્રી અબ્બાસ અરાઘચીના જણાવ્યા અનુસાર ઈરાન એક કરાર હેઠળ હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ ખોલવા માટે તૈયાર છે. તેના બદલામાં તેહરાન વિદેશોમાં જમા પોતાની સંપત્તિઓ અને નાણાં પર લાગેલી રોક હટાવવા તથા પોતાના તેલના વેચાણની મંજૂરી ઈચ્છે છે.
અહેવાલો અનુસાર આ પ્રસ્તાવ જૂનમાં થયેલા તે સમજૂતીપત્ર સાથે જોડાયેલો છે, જેના દ્વારા બંને પક્ષો વચ્ચે અસ્થાયી રીતે તણાવ ઘટાડવાનો પ્રયાસ કરવામાં આવ્યો હતો. ત્યારબાદ વળતા હુમલાઓ વચ્ચે આ વ્યવસ્થા તૂટી ગઈ હતી.
સપ્ટેમ્બરના અંતમાં ઈરાને જણાવ્યું હતું કે તેને અમેરિકાની તરફથી તેના સાત દિવસના પ્રસ્તાવ પર પ્રતિસાદ મળ્યો હતો. કતારે બંને પક્ષો વચ્ચે મધ્યસ્થી કરી છે. વાતચીતમાં પ્રસ્તાવના મૂળ મુદ્દાઓ ઉપરાંત વિવિધ પગલાં કયા ક્રમમાં અમલમાં મૂકવા તે મુદ્દે પણ મતભેદ સામે આવ્યા હતા.
આ દરમિયાન અમેરિકી સૈન્ય તૈનાતી વધી રહી છે. એક તરફ રાજદ્વારી પ્રયાસો ચાલુ છે, જ્યારે બીજી તરફ અમેરિકા વધારાના સૈનિકો, યુદ્ધજહાજો અને એરક્રાફ્ટ કેરિયર્સને ક્ષેત્રમાં મોકલી રહ્યું છે.
અમેરિકાના જણાવ્યા અનુસાર ઈરાનને પરમાણુ હથિયાર હાંસલ કરવાથી રોકવું તેના સૈન્ય અભિયાનના મુખ્ય ઉદ્દેશોમાં સામેલ છે. ટ્રમ્પે પણ ઈરાનના પરમાણુ કાર્યક્રમને લઈને પોતાની નીતિને સતત પ્રાથમિકતા આપી છે. બીજી તરફ ઈરાન પરમાણુ મુદ્દે વાતચીત માટે તૈયાર હોવાની વાત કરતું રહ્યું છે, પરંતુ પોતાની શરતો અને અધિકારો અંગે તેનું વલણ પણ સ્પષ્ટ છે.
આ સ્થિતિમાં અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે નવી સૈન્ય તૈનાતી અને રાજદ્વારી પ્રયાસો એકસાથે આગળ વધી રહ્યા છે. જો ઓક્ટોબરના અંત સુધી ત્રણ અમેરિકી એરક્રાફ્ટ કેરિયર સ્ટ્રાઈક ગ્રુપ ખરેખર ક્ષેત્રમાં હાજર રહે છે, તો મધ્ય પૂર્વમાં અમેરિકી સૈન્ય ક્ષમતામાં વધારો થશે. જોકે, તેનાથી અમેરિકા ચોક્કસપણે નવો હુમલો કરવા જઈ રહ્યું છે એવો નિષ્કર્ષ કાઢવો હાલ વહેલો હશે.
અમેરિકા-ઈરાન તણાવની અસર સૈન્ય અને રાજદ્વારી સ્તર સુધી મર્યાદિત નથી. હોર્મુઝ સ્ટ્રેટમાં કોઈ મોટા વિક્ષેપથી વૈશ્વિક તેલ પુરવઠાને અસર થવાની આશંકા રહે છે. તાજેતરની સૈન્ય ગતિવિધિઓ વચ્ચે કાચા તેલની કિંમતોમાં વધારો આ વ્યાપક ચિંતાને દર્શાવે છે.
હાલ અમેરિકા વધારાની સૈન્ય ક્ષમતા મધ્ય પૂર્વમાં મોકલી રહ્યું છે, જ્યારે ઈરાન તરફથી વાતચીત અને તણાવ ઘટાડવાના પ્રસ્તાવો સામે આવ્યા છે. રાષ્ટ્રપતિ ટ્રમ્પ દ્વારા ચૂંટણી બાદ સંભવિત સૈન્ય કાર્યવાહી અંગેના સંકેતો અને ત્રણ એરક્રાફ્ટ કેરિયરની સંભવિત હાજરીને કારણે આગામી અઠવાડિયામાં અમેરિકા-ઈરાન તણાવ પર વૈશ્વિક સ્તરે નજર રહેશે.
