आयातोल्ला अली खामेनेई यांच्या निधनानंतर त्यांच्या पुत्र मोजतबा हुसेनी खामेनेई यांची इराणचे नवीन सर्वोच्च नेता (Supreme Leader) म्हणून निवड करण्यात आली आहे. हा निर्णय प्रभावशाली धार्मिक संस्था असेंब्ली ऑफ एक्सपर्ट्स (Assembly of Experts) यांनी घेतला आहे.
इराणच्या इतिहासात तिसऱ्यांदा एखाद्या नेत्याला सर्वोच्च पदावर नियुक्त करण्यात आले आहे. मोजतबा खामेनेई यांनी आपल्या वडिलांच्या जागी पदभार स्वीकारला असून देशातील सर्वात शक्तिशाली राजकीय आणि धार्मिक जबाबदारी आता त्यांच्या हाती आली आहे.
अहवालांनुसार, आयातोल्ला अली खामेनेई यांच्या निधनानंतर काही दिवसांतच हा निर्णय घेण्यात आला. ८८ सदस्यीय असेंब्ली ऑफ एक्सपर्ट्सने निर्णायक मतदानाद्वारे मोजतबा खामेनेई यांना नवीन सर्वोच्च नेता घोषित केले.
असेंब्ली ऑफ एक्सपर्ट्सने निवड केली
इराणच्या राजकीय व्यवस्थेत असेंब्ली ऑफ एक्सपर्ट्सची भूमिका महत्त्वपूर्ण मानली जाते. या संस्थेला देशाच्या सर्वोच्च नेत्याची निवड करण्याचा आणि त्यांचे पर्यवेक्षण करण्याचा अधिकार आहे.
या असेंब्लीमध्ये ८८ सदस्य असून ते धार्मिक विद्वान आणि वरिष्ठ इस्लामी तज्ज्ञ आहेत. या सदस्यांनी विचारविनिमयानंतर मोजतबा खामेनेई यांना इराणचे तिसरे सर्वोच्च नेता बनवण्याचा निर्णय घेतला.
या घोषणेनंतर इराणच्या राजकारणात नवीन अध्याय सुरू झाला आहे. हा निर्णय अशा वेळी घेण्यात आला आहे जेव्हा पश्चिम आशियातील परिस्थिती आधीपासूनच तणावपूर्ण आहे.
सेना आणि IRGCची निष्ठा
मोजतबा खामेनेई यांच्या नावाची घोषणा होताच इराणच्या लष्करी आणि राजकीय संरचनेने त्वरित प्रतिक्रिया दिली. इराणची नियमित सेना आणि इस्लामिक रिवोल्यूशनरी गार्ड कॉर्प्स (IRGC) यांनी नव्या नेत्याप्रती निष्ठेची शपथ घेतली.
IRGCने आपल्या निवेदनात म्हटले आहे की ते नव्या सर्वोच्च नेत्यांच्या आदेशांचे पालन करण्यास आणि देशाच्या संरक्षणासाठी आवश्यक ते सर्व बलिदान देण्यास तयार आहेत.
लष्करी नेतृत्वानेही स्पष्ट केले की मोजतबा खामेनेई यांच्या नेतृत्वाखाली देशाची सुरक्षा आणि स्थिरता कायम ठेवण्यासाठी ते वचनबद्ध आहेत. IRGC ही इराणमधील प्रभावशाली लष्करी आणि राजकीय शक्तींमध्ये गणली जाते.
राजकीय नेतृत्वाचा पाठिंबा
लष्करी संस्थांव्यतिरिक्त इराणच्या राजकीय नेतृत्वानेही नव्या सर्वोच्च नेत्याला समर्थन दर्शवले आहे. संसद अध्यक्षांसह अनेक वरिष्ठ नेत्यांनी मोजतबा खामेनेई यांच्या निवडीला धार्मिक आणि राष्ट्रीय कर्तव्य म्हटले आहे.
अधिकाऱ्यांनी सांगितले की सध्याच्या जागतिक आणि प्रादेशिक परिस्थितीत देशाला मजबूत नेतृत्वाची आवश्यकता आहे. अनेक नेत्यांनी राष्ट्रीय एकतेची आवश्यकता अधोरेखित करत सर्व संस्थांनी देशाच्या हितासाठी एकत्र काम करण्याचे आवाहन केले.
पडद्यामागील प्रभावी भूमिका
मोजतबा खामेनेई यांना दीर्घकाळापासून इराणच्या सत्ताकेंद्रातील प्रभावी व्यक्ती म्हणून पाहिले जाते. ते सार्वजनिकपणे कमी दिसत असले तरी राजकीय वर्तुळात त्यांना प्रभावशाली मानले जात होते.
ते अनेक वर्षे आपल्या वडिलांच्या कार्यालयाशी संबंधित होते आणि अनेक महत्त्वाच्या निर्णयांमध्ये त्यांच्या भूमिकेची चर्चा होत होती. विश्लेषक त्यांना अनेकदा “पॉवर ब्रोकर” आणि “गेटकीपर” असे संबोधत होते कारण निर्णयप्रक्रिया आणि सत्तेपर्यंत पोहोचण्यावर त्यांचा प्रभाव मानला जात होता.
इस्लामिक रिवोल्यूशनरी गार्ड कॉर्प्ससोबत त्यांचे जवळचे संबंध असल्याचीही चर्चा होत राहिली असून त्यामुळे त्यांची राजकीय ताकद वाढल्याचे मानले जाते.
इराण-इराक युद्धाचा अनुभव
मोजतबा खामेनेई यांचे जीवन केवळ धार्मिक आणि राजकीय कार्यांपुरते मर्यादित नव्हते. त्यांनी अल्पवयात इराण-इराक युद्धात सहभाग घेतला होता.
१९८० ते १९८८ या काळात चाललेल्या या युद्धाच्या शेवटच्या वर्षांत त्यांनी इस्लामिक रिवोल्यूशनरी गार्ड कॉर्प्सच्या हबीब इब्न मजाहिर बटालियनमध्ये सेवा दिली होती. त्या वेळी त्यांचे वय सुमारे १७ ते १८ वर्षे असल्याचे सांगितले जाते.
युद्धादरम्यान अनेक कमांडर पुढे आले जे नंतर इराणच्या लष्करी व्यवस्थेत महत्त्वाच्या पदांवर पोहोचले. या अनुभवामुळे मोजतबा खामेनेई यांना लष्करी बाबींचे ज्ञान मिळाले आणि सुरक्षा व्यवस्थेशी त्यांचे संबंध दृढ झाले.
धार्मिक शिक्षण आणि पद
युद्धानंतर मोजतबा खामेनेई यांनी धार्मिक शिक्षणावर लक्ष केंद्रित केले. ते इराणमधील प्रमुख धार्मिक शहर क़ोम येथे गेले आणि तेथे शिया इस्लामी अध्ययन केले.
येथे त्यांनी अनेक कंझर्व्हेटिव्ह धार्मिक विद्वानांकडून शिक्षण घेतले आणि दीर्घकाळ धार्मिक अभ्यास केला.
सध्या त्यांची धार्मिक पदवी हुज्जतुल इस्लाम (Hojjat-ol-Islam) अशी मानली जाते, जी मध्यम स्तरावरील धर्मगुरूची श्रेणी मानली जाते. जरी हे सर्वोच्च धार्मिक पद नसले तरी इराणच्या धार्मिक व्यवस्थेत या पदाला महत्त्वाचे स्थान आहे.
