पंजाबमध्ये पुढील वर्षी होणाऱ्या विधानसभा निवडणुकीच्या पार्श्वभूमीवर काँग्रेस आणि भाजपमधील राजकीय आरोप-प्रत्यारोप तीव्र झाले आहेत. बुधवारी, ४ नोव्हेंबर २०२६ रोजी राहुल गांधी यांनी संगरूर येथे निवडणूक प्रचारासाठी सभा घेतली. त्याच दिवशी भाजपने चंदीगडमध्ये १९८४ मधील शीखविरोधी दंगलींच्या मुद्द्यावर 'जख्म 84 दे' या एकदिवसीय संमेलनाचे आयोजन केले. या कार्यक्रमात भाजपचे खासदार आणि माजी केंद्रीय मंत्री रविशंकर प्रसाद यांनी काँग्रेसवर निशाणा साधत माजी पंतप्रधान राजीव गांधी यांच्या जुन्या विधानाचा उल्लेख केला. तसेच राहुल गांधी आणि गांधी कुटुंबीयांनी या प्रकरणी देशाची माफी मागावी, अशी मागणी केली.
चंदीगडमध्ये भाजपच्या वतीने आयोजित करण्यात आलेल्या 'जख्म 84 दे' या संमेलनात रविशंकर प्रसाद यांनी १९८४ मधील शीखविरोधी हिंसाचाराचा मुद्दा उपस्थित केला.
ते म्हणाले की, या घटनेला ४२ वर्षे उलटून गेली असली, तरी पीडित कुटुंबांचे दुःख अद्याप संपलेले नाही. या हिंसाचारात अनेकांनी आपल्या कुटुंबातील सदस्य गमावले होते. या प्रकरणातील आपल्या जबाबदारीबाबत काँग्रेसने उत्तर द्यायला हवे, असे त्यांनी सांगितले.
रविशंकर प्रसाद यांनी राहुल गांधी यांना सवाल केला की, त्यांचे वडील आणि माजी पंतप्रधान राजीव गांधी यांनी नोव्हेंबर १९८४ मध्ये केलेल्या विधानाबाबत त्यांची भूमिका काय आहे? तसेच गांधी कुटुंबीयांनी देशासमोर माफी मागावी, अशी मागणी त्यांनी केली.
पंजाबमध्ये निवडणूक प्रचारासाठी सभा घेणाऱ्या राहुल गांधी यांनी १९८४ मधील हिंसाचारातील पीडित कुटुंबांच्या प्रश्नांचीही उत्तरे द्यावीत, असे प्रसाद म्हणाले.
आपल्या भाषणात रविशंकर प्रसाद यांनी राजीव गांधी यांच्या १९ नोव्हेंबर १९८४ रोजी झालेल्या भाषणाचा उल्लेख केला. या भाषणात राजीव गांधी यांनी 'मोठे झाड पडते तेव्हा धरती हादरते' असे विधान केले होते.
तत्कालीन पंतप्रधान इंदिरा गांधी यांच्या हत्येनंतर दिल्लीसह अनेक भागांत झालेल्या शीखविरोधी हिंसाचाराच्या संदर्भात हे विधान दीर्घकाळापासून वादाचा विषय राहिले आहे.
रविशंकर प्रसाद यांनी आरोप केला की, त्यावेळी करण्यात आलेले हे विधान हिंसाचाराचे समर्थन करणारे होते. या विधानाबाबत काँग्रेस नेतृत्वाने आपली भूमिका स्पष्ट करावी, अशी मागणीही त्यांनी केली.
अटल बिहारी वाजपेयी यांच्या सरकारच्या काळात माहिती आणि प्रसारण मंत्री असताना राजीव गांधी यांच्या भाषणाचे ध्वनिमुद्रण पुन्हा सार्वजनिक अभिलेखांमध्ये उपलब्ध करून देण्याचा प्रयत्न केल्याचेही प्रसाद यांनी सांगितले.
भाजपच्या मते, या विधानासह त्यानंतर घडलेल्या घटनांकडे दुर्लक्ष करता कामा नये.
संमेलनात रविशंकर प्रसाद यांनी १९८४ मधील प्रकरणांच्या तपासात आणि कायदेशीर कारवाईत झालेल्या विलंबावरूनही काँग्रेसवर आरोप केले.
सज्जन कुमार, जगदीश टायटलर आणि कमलनाथ यांसारख्या नेत्यांची नावे घेत त्यांनी काँग्रेसने दीर्घकाळ आपल्या नेत्यांना राजकीय संरक्षण देण्याचा प्रयत्न केल्याचा आरोप केला.
मात्र, या नेत्यांशी संबंधित प्रकरणांची कायदेशीर स्थिती वेगवेगळी राहिली आहे. त्यामुळे एखाद्यावर करण्यात आलेले आरोप आणि न्यायालयाने सिद्ध केलेला गुन्हा यांतील फरक लक्षात घेणे आवश्यक आहे.
काँग्रेसच्या सरकारांनी तपासासाठी अनेक आयोग स्थापन केले, मात्र पीडित कुटुंबांना न्याय मिळण्यासाठी अनेक वर्षे लागली, असे प्रसाद म्हणाले.
केंद्रातील मोदी सरकारच्या कार्यकाळात विशेष तपास पथकाची (SIT) स्थापना आणि जुन्या प्रकरणांच्या फेरतपासणीचाही त्यांनी उल्लेख केला. तसेच १९८४ मधील पीडितांच्या वतीने कायदेशीर लढा देणारे ज्येष्ठ अधिवक्ता एचएस फूलका यांच्या प्रयत्नांचे त्यांनी कौतुक केले.
बुधवारी राहुल गांधी पंजाबमधील संगरूर येथे पोहोचले होते. २०२७ च्या विधानसभा निवडणुका लक्षात घेऊन काँग्रेसने आपल्या राजकीय प्रचाराला पुढे नेले.
संगरूर येथील सभेत काँग्रेसने पंजाबशी संबंधित मुद्दे, राज्य सरकारची जबाबदारी आणि नागरिकांच्या समस्यांवर भर दिला.
दुसरीकडे, त्याच दिवशी भाजपने चंदीगडमध्ये १९८४ मधील दंगलींच्या मुद्द्यावर संमेलन आयोजित केले. या दोन्ही राजकीय कार्यक्रमांमुळे पंजाबमध्ये विधानसभा निवडणुकीपूर्वी वेगवेगळ्या मुद्द्यांवर राजकीय चर्चा सुरू झाली आहे.
रविशंकर प्रसाद यांनी काँग्रेसच्या कार्यक्रमांच्या तारखांवरही प्रश्न उपस्थित केले. नोव्हेंबर महिना शीखविरोधी हिंसाचारातील पीडित कुटुंबांसाठी दुःखद आठवणींशी जोडलेला आहे. अशा वेळी काँग्रेसने आपल्या जुन्या राजकीय निर्णयांबाबत आणि विधानांबाबत उत्तरे द्यावीत, असे ते म्हणाले.
भाजपच्या 'जख्म 84 दे' संमेलनाची सुरुवात अरदासने झाली. त्यानंतर १९८४ मधील घटनांशी संबंधित छायाचित्रांचे प्रदर्शन आयोजित करण्यात आले.
या प्रदर्शनात दिल्लीतील त्रिलोकपुरी परिसरातील जाळण्यात आलेली घरे, कनॉट प्लेसमधील आगीच्या भक्ष्यस्थानी पडलेली दुकाने आणि हिंसाचारामुळे आपली घरे सोडावी लागलेल्या कुटुंबांची छायाचित्रे प्रदर्शित करण्यात आली.
पंजाब भाजपचे अध्यक्ष केवल सिंह ढिल्लों यांनी सांगितले की, १९८४ मधील हिंसाचाराला ४० वर्षांहून अधिक काळ उलटला असला, तरी आपल्या प्रियजनांना गमावलेल्या कुटुंबांसाठी त्या आठवणी विसरणे आजही सोपे नाही. पीडितांना न्याय मिळवून देण्याचा प्रश्न अद्याप कायम असल्याचे त्यांनी सांगितले.
ढिल्लों यांनी काँग्रेस नेते राहुल गांधी यांच्यावरही निशाणा साधला. राहुल गांधी पंजाबमध्ये न्यायाबाबत बोलतात, मात्र त्यांनी आपल्या कुटुंबाच्या राजकीय वारशाशी संबंधित प्रश्नांचीही उत्तरे द्यायला हवीत, असे ते म्हणाले.
भाजपचे राष्ट्रीय प्रवक्ते आरपी सिंह यांनीही संमेलनात पीडित कुटुंबांचा मुद्दा उपस्थित केला. त्यांच्या न्यायाच्या मागणीसाठी पक्ष सातत्याने प्रयत्न करत राहील, असे त्यांनी सांगितले.
पंजाबमध्ये विधानसभा निवडणुकीच्या पार्श्वभूमीवर राजकीय हालचालींना वेग आला आहे. काँग्रेस निवडणुकीच्या तयारीत व्यस्त असताना भाजप १९८४ मधील हिंसाचार आणि त्याच्याशी संबंधित प्रकरणांवरून काँग्रेसला प्रश्न विचारत आहे.
रविशंकर प्रसाद यांच्या विधानांवर राहुल गांधी किंवा काँग्रेसकडून कोणतीही ताजी प्रतिक्रिया समोर आल्याची माहिती अद्याप उपलब्ध नाही.
