चार राज्ये आणि केंद्रशासित प्रदेश पुदुच्चेरीतील सहा विधानसभा आणि लोकसभा मतदारसंघांच्या पोटनिवडणुकांसाठी 9 ऑक्टोबर 2026 रोजी मतमोजणी सुरू झाली. सुरुवातीच्या कलांनुसार, तामिळनाडूमधील मदुरंतकम आणि धारापुरम विधानसभा मतदारसंघांत तमिळगा वेत्री कळघम (TVK) चे उमेदवार आघाडीवर आहेत. पश्चिम बंगालमधील नंदीग्राम आणि रेजीनगर तसेच आसाममधील नगाव लोकसभा मतदारसंघाच्या निकालांकडेही राजकीय पक्षांचे लक्ष लागले आहे.
या पोटनिवडणुकांमध्ये पश्चिम बंगालमधील दोन विधानसभा मतदारसंघ, तामिळनाडूमधील दोन विधानसभा मतदारसंघ, पुदुच्चेरीतील एक विधानसभा मतदारसंघ आणि आसाममधील एका लोकसभा मतदारसंघाचा समावेश आहे. या सहाही मतदारसंघांत 6 ऑक्टोबर रोजी मतदान झाले होते. पक्षांतरामुळे रिक्त झालेल्या जागा आणि दोन मतदारसंघांत विजय मिळवल्यानंतर एका जागेचा राजीनामा दिल्यामुळे रिक्त झालेल्या जागांसाठी या पोटनिवडणुका घेण्यात आल्या.
तामिळनाडूमधील मदुरंतकम आणि धारापुरम विधानसभा मतदारसंघांच्या सुरुवातीच्या मतमोजणी कलांनुसार, TVK चे उमेदवार मरगथम कुमारवेल आणि पी. सत्याभामा आघाडीवर आहेत. या दोन्ही उमेदवारांनी यापूर्वी AIADMK च्या तिकिटावर विधानसभा निवडणूक जिंकली होती. त्यानंतर त्यांनी पक्षाचा राजीनामा देऊन TVK मध्ये प्रवेश केला.
पोटनिवडणुकीत TVK ने दोन्ही उमेदवारांना पुन्हा उमेदवारी दिली आहे. या जागांचे निकाल पक्षासाठी महत्त्वाचे ठरणार आहेत. मात्र, सुरुवातीच्या कलांवरून विजयाचा निष्कर्ष काढता येणार नाही. पुढील फेऱ्यांमध्ये मतांचे अंतर बदलू शकते. सर्व फेऱ्यांची मतमोजणी पूर्ण झाल्यानंतरच अंतिम स्थिती स्पष्ट होईल.
पश्चिम बंगालमधील नंदीग्राम आणि रेजीनगर विधानसभा मतदारसंघांतील पोटनिवडणुका राजकीयदृष्ट्या महत्त्वाच्या आहेत. या दोन्ही मतदारसंघांत उमेदवारांची निवड, पक्षांना मिळणारा पाठिंबा आणि मतदान प्रक्रियेवरून वादही समोर आले आहेत.
नंदीग्राममध्ये तृणमूल काँग्रेसच्या (TMC) उमेदवार संचिता प्रधान डे यांनी उमेदवारी मागे घेतली होती. त्यानंतर मुख्यमंत्री ममता बॅनर्जी यांनी काँग्रेसचे उमेदवार मिलन प्रधान यांना पाठिंबा दिला. उपलब्ध माहितीनुसार, 2007 मधील नंदीग्राम आंदोलनाशी संबंधित एका प्रकरणात मिलन प्रधान यांना अटक करण्यात आली होती. त्यानंतर निवडणूक लढवण्यासाठी त्यांना जामीन मिळाला.
भारतीय जनता पक्षाने (BJP) या मतदारसंघातून हसीरानी रथ यांना उमेदवारी दिली आहे. त्यामुळे नंदीग्राममधील लढत केवळ निवडणुकीपुरती मर्यादित नसून, या भागातील पूर्वीच्या राजकीय घडामोडी आणि स्थानिक मतदारांच्या भूमिकेशीही संबंधित आहे.
2021 च्या विधानसभा निवडणुकीत शुभेंदू अधिकारी यांनी नंदीग्राममधून ममता बॅनर्जी यांचा पराभव केला होता. 2026 च्या विधानसभा निवडणुकीतही शुभेंदू अधिकारी यांनी या मतदारसंघातून विजय मिळवला. मात्र, त्यानंतर भवानीपूरची जागा कायम ठेवण्यासाठी त्यांनी नंदीग्रामची जागा सोडली. त्यामुळे या मतदारसंघात पोटनिवडणूक घ्यावी लागली.
रेजीनगर मतदारसंघात BJP, काँग्रेस, TMC शी संबंधित गट, CPI(M) आणि आम जनता उन्नयन पार्टी (AJUP) यांच्यासह अनेक राजकीय पक्ष निवडणूक रिंगणात आहेत. त्यामुळे येथे बहुकोनी लढत होत आहे. अशा निवडणुकीत विविध उमेदवारांमध्ये मतांचे विभाजन झाल्यास निकालावर परिणाम होऊ शकतो.
हुमायूं कबीर यांनी 2026 च्या विधानसभा निवडणुकीत रेजीनगर आणि नौदा या दोन्ही मतदारसंघांत विजय मिळवला होता. नौदा मतदारसंघ कायम ठेवून त्यांनी रेजीनगरची जागा सोडली. त्यामुळे येथे पोटनिवडणूक घेण्यात आली. AJUP ने रेजीनगरमधून त्यांचे पुत्र गोलाम नबी आझाद यांना उमेदवारी दिली आहे.
मुस्लिमबहुल असलेल्या या मतदारसंघात राजकीय पाठिंब्याच्या समीकरणांच्या दृष्टीनेही ही निवडणूक महत्त्वाची आहे. BJP ने विकास, रोजगार आणि दळणवळणाच्या सुविधांसारख्या मुद्द्यांवर मतदारांपर्यंत पोहोचण्याचा प्रयत्न केला आहे. दुसरीकडे, AJUP च्या उपस्थितीमुळे काँग्रेस आणि TMC यांच्या निवडणूक समीकरणांवर परिणाम होऊ शकतो.
पश्चिम बंगाल प्रदेश काँग्रेसचे अध्यक्ष शुभंकर सरकार यांनी निवडणूक प्रक्रियेवर प्रश्न उपस्थित करत नंदीग्राममध्ये अनेक मतदारांना मतदानाचा हक्क बजावता आला नसल्याचा आरोप केला. त्यांनी नंदीग्राम आणि रेजीनगरमध्ये फेरमतदानाच्या मागणीचाही उल्लेख केला. हे राजकीय आरोप असून, त्यांची पडताळणी करण्यासाठी संबंधित निवडणूक अधिकाऱ्यांची अधिकृत विधाने आणि निर्णय तपासणे आवश्यक आहे.
आसाममधील नगाव लोकसभा मतदारसंघात BJP चे देवाशीष शर्मा, काँग्रेसचे सिबामोनी बोरा आणि AIUDF चे प्रमुख बदरुद्दीन अजमल यांच्यात लढत आहे. देवाशीष शर्मा हे भारतीय प्रशासकीय सेवेतील (IAS) माजी अधिकारी आहेत.
मतमोजणीपूर्वी प्रशासनाने सुरक्षा व्यवस्था कडक केली होती. संवेदनशील भागांत अतिरिक्त दक्षता घेण्यासाठी आणि अनुचित घटना टाळण्यासाठी सुरक्षा दलांची तैनाती वाढवण्यात आल्याची माहिती देण्यात आली.
AIUDF चे प्रमुख बदरुद्दीन अजमल यांनी निकालाबाबत आपल्या पक्षाच्या विजयाचा विश्वास व्यक्त केला. त्यांनी निवडणूक आयोगाच्या भूमिकेवरही प्रश्न उपस्थित करत मुख्य निवडणूक आयुक्त ज्ञानेश कुमार यांच्या राजीनाम्याची मागणी केली. दुसरीकडे, काँग्रेसच्या नेत्यांनी निवडणूक प्रक्रियेबाबत विरोध नोंदवला आहे.
नगावमधील BJP, काँग्रेस आणि AIUDF यांच्यातील लढत स्थानिक राजकारणासह मतदारांच्या पाठिंब्याची व्यापक समीकरणे समजून घेण्याच्या दृष्टीने महत्त्वाची आहे. मात्र, कोणत्याही पक्षाच्या कामगिरीचे मूल्यमापन अंतिम मतमोजणीनंतरच करता येईल.
पुदुच्चेरीतील थट्टनचावेंडी विधानसभा मतदारसंघातही पोटनिवडणुकीची मतमोजणी सुरू आहे. मुख्यमंत्री एन. रंगासामी यांनी दोन विधानसभा मतदारसंघांत विजय मिळवल्यानंतर त्यापैकी एक जागा सोडल्यामुळे येथे पोटनिवडणूक घेण्यात आली.
तामिळनाडू आणि पुदुच्चेरीतील निकालांकडेही लक्ष आहे. या दोन्ही ठिकाणच्या निवडणूक निकालांवरून संबंधित राजकीय पक्षांच्या स्थानिक पाठिंब्याचे संकेत मिळू शकतात. मात्र, एका मतदारसंघाचा निकाल हा संपूर्ण राज्यातील किंवा केंद्रशासित प्रदेशातील राजकीय कलाचा निर्णायक पुरावा मानता येणार नाही.
या सहा मतदारसंघांत वेगवेगळ्या कारणांमुळे पोटनिवडणुका घेण्यात आल्या. तामिळनाडूमध्ये दोन आमदारांनी पक्ष बदलल्यानंतर आणि राजीनामा दिल्यानंतर जागा रिक्त झाल्या. पुदुच्चेरीमध्ये मुख्यमंत्र्यांनी दोन जागांवर विजय मिळवल्यामुळे एक जागा रिक्त झाली. पश्चिम बंगालमध्ये शुभेंदू अधिकारी आणि हुमायूं कबीर यांनी प्रत्येकी दोन मतदारसंघांत विजय मिळवल्यानंतर एकेक जागा सोडल्याने पोटनिवडणुकीची परिस्थिती निर्माण झाली. आसाममध्ये खासदार प्रद्युत बोरदोलोई यांनी विधानसभा निवडणूक जिंकल्यानंतर लोकसभा सदस्यत्वाचा राजीनामा दिला होता.
चार राज्ये आणि केंद्रशासित प्रदेश पुदुच्चेरीतील या सहा मतदारसंघांच्या पोटनिवडणुकांचे निकाल संबंधित राजकीय पक्षांसाठी महत्त्वाचे आहेत. तामिळनाडूमध्ये TVK चे उमेदवार सुरुवातीला आघाडीवर असणे, पश्चिम बंगालमधील नंदीग्राम आणि रेजीनगरमधील लढत तसेच आसाममधील नगाव लोकसभा मतदारसंघाचा निकाल हे या निवडणूक प्रक्रियेतील प्रमुख मुद्दे आहेत.
सुरुवातीच्या मतमोजणी कलांवरून कोणत्याही उमेदवाराचा विजय निश्चित मानता येणार नाही. मतमोजणी पूर्ण झाल्यानंतर आणि निवडणूक अधिकाऱ्यांनी अधिकृत निकाल जाहीर केल्यानंतरच कोणत्या उमेदवारांना विजय मिळाला, हे स्पष्ट होईल.
