कॉकरोच जनता पार्टी (CJP)चे संस्थापक अभिजीत दीपके यांनी सध्या संघटनेचे राजकीय पक्षात रूपांतर करण्याची कोणतीही योजना नसल्याचे सांगितले. सप्टेंबरपासून ‘क्या बोलती पब्लिक’ अभियान सुरू करून देशातील विविध राज्यांमध्ये जनतेच्या समस्या आणि अपेक्षा जाणून घेण्याची तयारी संघटनेने केली आहे.
अभिजीत दीपके यांच्या मते, CJPला राजकीय पक्ष बनवण्याच्या मुद्द्यावर कोअर कमिटीत चर्चा झाली आहे; मात्र सध्या संघटनेला निवडणूक राजकारणात उतरवणे घाईचे ठरेल. देशातील अनेक मोठे राजकीय पक्षही आपले अस्तित्व आणि राजकीय प्रभाव कायम ठेवण्यासाठी संघर्ष करत असल्याचे त्यांनी म्हटले.
लोकशाहीकडे केवळ निवडणूक लढवणे आणि सरकार स्थापन करण्याची प्रक्रिया म्हणून पाहता येणार नाही, असे दीपके यांनी सांगितले. त्यांच्या मते, जनता, नागरी संघटना, माध्यमे, न्यायपालिका आणि विविध दबावगटांचीही लोकशाही व्यवस्थेत भूमिका आहे. त्यामुळे CJP सध्या जनआंदोलन आणि जनतेशी थेट संवादावर लक्ष केंद्रित करू इच्छित आहे.
CJPला कोणत्याही राजकीय पक्षाने संघटनेत सहभागी होण्यासाठी किंवा पाठिंबा देण्यासाठी प्रस्ताव दिला आहे का, या प्रश्नावर दीपके यांनी असे कोणतेही औपचारिक प्रस्ताव मिळाले नसल्याचे सांगितले. विविध राजकीय पक्षांशी संबंधित लोक आंदोलनाच्या यशाबद्दल त्यांचे अभिनंदन करण्यासाठी भेटल्याचे त्यांनी म्हटले.
CJPची विश्वासार्हता कायम ठेवण्यासाठी संघटना राजकीय पक्षांपासून स्वतंत्र राहणे आवश्यक असल्याचे दीपके यांनी सांगितले.
काँग्रेसशी संपर्काबाबत दीपके यांनी सांगितले की, काँग्रेस नेते पवन खेडा त्यांना भेटले होते. खेडा हे काँग्रेस आणि राहुल गांधी यांच्या वतीने आंदोलनाशी संबंधित मुद्दे समजून घेण्यासाठी आणि समर्थन व्यक्त करण्यासाठी आले होते, असे दीपके यांनी सांगितले.
राहुल गांधी यांच्याशी अद्याप त्यांची चर्चा झालेली नसल्याचे त्यांनी स्पष्ट केले. भविष्यात भेटीची संधी मिळाल्यास आपण त्यांना भेटण्यास तयार असल्याचे त्यांनी सांगितले. भाजपशी संबंधित लोकांना भेटायचे असल्यास त्यांच्याशीही चर्चा करण्यास आपण तयार असल्याचे त्यांनी म्हटले.
एखाद्या राजकीय पक्षाच्या नेत्याशी भेट झाली म्हणजे राजकीय आघाडी किंवा समर्थन असा अर्थ काढू नये, असे दीपके यांनी सांगितले. CJP आपल्या मुद्द्यांची आणि आंदोलनाची स्वतंत्रता कायम ठेवू इच्छित असल्याचे त्यांनी स्पष्ट केले.
दीपके यांची आम आदमी पक्षाच्या सुरुवातीच्या काळाशी तसेच आरएसएस किंवा भाजपच्या दृष्टिकोनाशी तुलना केली जात असल्याचे त्यांनी सांगितले. या तुलनेवर प्रतिक्रिया देताना त्यांनी काही लोक आपल्याला आम आदमी पक्षाशी, तर काही जण आरएसएस-भाजपशी जोडत असल्याचे म्हटले आणि टीकाकारांनी आधी आपल्याला कोणाची बी-टीम म्हणायचे ते ठरवावे, असे सांगितले.
त्यांच्या मते, CJP कोणत्याही राजकीय पक्षाच्या विचारधारेनुसार किंवा रणनीतीनुसार काम करत नाही. जनतेचे मुद्दे मांडणे आणि सरकारकडून उत्तरदायित्वाची मागणी करणे हे संघटनेचे उद्दिष्ट असल्याचे त्यांनी सांगितले.
CJPच्या कोअर कमिटीत काही जवळच्या व्यक्ती किंवा मित्रांना महत्त्वाच्या जबाबदाऱ्या दिल्याचा आरोप दीपके यांच्यावर करण्यात आला होता. हा आरोप त्यांनी फेटाळला.
कोअर कमिटीत आपापल्या क्षेत्रात काम केलेल्या लोकांना स्थान देण्यात आल्याचे त्यांनी सांगितले. संघटनेच्या टीममध्ये कायदेशीर बाबी आणि पत्रकारितेशी संबंधित व्यक्ती, पेपर लीकच्या मुद्द्यावर काम करणारे लोक, धोरण आणि अर्थसंकल्पाशी संबंधित व्यक्ती तसेच शेतकरी आंदोलनात सक्रिय राहिलेले लोक असल्याचे त्यांनी सांगितले.
यातील अनेक व्यक्तींना आपण यापूर्वी वैयक्तिकरित्या ओळखतही नव्हतो, असे दीपके यांनी म्हटले. केवळ मित्रांना पदे द्यायची असती तर शाळेतील आणि बालपणीच्या मित्रांनाही टीममध्ये सहभागी करता आले असते, असे त्यांनी सांगितले.
आंदोलनानंतर दीपके यांच्या वर्तनात अहंकार आल्याचा आरोपही करण्यात आला होता. त्यांनी हा आरोप फेटाळला. आंदोलनाच्या विरोधात प्रदर्शन करणाऱ्या लोकांशीही त्यांच्या टीमने चर्चा केल्याचे त्यांनी सांगितले.
टीमच्या सदस्यांनी विरोध करणाऱ्या लोकांशी अनेक तास चर्चा केली. या लोकांची मागणी त्यांनाही कोअर कमिटीत सहभागी करून घेण्याची होती; मात्र प्रत्येक व्यक्तीला सर्वोच्च टीमचा भाग बनवणे शक्य नसल्याचे दीपके यांनी सांगितले.
संघटनेचा विस्तार झाल्यानंतर भविष्यात अधिक लोकांना जबाबदाऱ्या दिल्या जाऊ शकतात, असे त्यांनी म्हटले. मात्र दबाव किंवा मजबुरीमुळे कोणालाही कोअर कमिटीत सहभागी केले जाणार नसल्याचे त्यांनी स्पष्ट केले.
निवडणूक प्रक्रिया आणि ईव्हीएमबाबत दीपके यांनी 2024च्या सार्वत्रिक निवडणुकीनंतर मतदार यादीशी संबंधित प्रश्न गंभीर झाल्याचे म्हटले. पूर्वी मतदार सरकार निवडत होता; आता सरकारच मतदार कोण असेल हे ठरवण्याच्या स्थितीत येत असल्याचे आपल्याला वाटत असल्याचे त्यांनी सांगितले.
पश्चिम बंगालमध्ये कथितरित्या मतदार यादीशी संबंधित वादाचा उल्लेख करताना त्यांनी मोठ्या संख्येने वास्तविक मतदारांबाबत प्रश्न उपस्थित झाल्याचा दावा केला. लोकशाहीसमोरील समस्या केवळ इलेक्ट्रॉनिक मतदान यंत्रापुरती मर्यादित नसून मतदार यादीतील कोणत्याही प्रकारची गडबडही गंभीर धोका निर्माण करू शकते, असे त्यांनी म्हटले.
मात्र, निवडणूक प्रक्रिया आणि मतदार यादीशी संबंधित अशा दाव्यांकडे संबंधित अधिकृत नोंदी आणि निवडणूक संस्थांच्या स्पष्टीकरणांच्या संदर्भात पाहणे आवश्यक असल्याचे नमूद करण्यात आले आहे.
CJPच्या आगामी योजनांमध्ये ‘क्या बोलती पब्लिक’ अभियानाचा समावेश आहे. दीपके यांच्या मते, सप्टेंबरपासून संघटना देशातील विविध राज्यांमध्ये जाऊन लोकांशी थेट संवाद साधेल.
या अभियानाद्वारे स्थानिक नागरिकांच्या समस्या, त्यांच्या प्राथमिकता आणि सरकारकडून असलेल्या अपेक्षा जाणून घेण्याचा प्रयत्न केला जाईल. या संवादातून समोर येणारे मुद्दे एकत्र करून मॉडेल अजेंडा तयार करण्याची योजना असल्याचे दीपके यांनी सांगितले.
या अजेंड्यात रोजगार, शिक्षण, आरोग्य, सार्वजनिक पायाभूत सुविधा आणि इतर सामाजिक-आर्थिक मुद्द्यांना प्राधान्य दिले जाऊ शकते, असे त्यांनी म्हटले.
धार्मिक ध्रुवीकरणाच्या राजकारणाबाबत दीपके यांनी देशातील राजकीय चर्चेचा केंद्रबिंदू बदलण्याची गरज असल्याचे सांगितले. निवडणुकांमध्ये धर्माधारित वक्तव्यांऐवजी शिक्षण, रोजगार, आरोग्य आणि सार्वजनिक पायाभूत सुविधांबाबत राजकीय पक्षांकडून स्पष्ट योजनांवर प्रश्न विचारले जावेत, असे त्यांनी म्हटले.
सत्तेत आल्यानंतर देशासाठी काय करणार, हे नेत्यांनी स्पष्ट करावे, असे दीपके यांनी सांगितले. कृत्रिम बुद्धिमत्ता आणि तांत्रिक बदलांचा उल्लेख करताना त्यांनी आर्टिफिशियल इंटेलिजन्समुळे काही नोकऱ्यांवर परिणाम होऊ शकतो, परंतु त्यातून नव्या संधीही निर्माण होऊ शकतात, असे म्हटले.
भविष्यात अमेरिका परतणार का, या प्रश्नावर दीपके यांनी आपण भारतातच राहणार असल्याचे सांगितले. सध्या भारतात राहून CJPच्या कामाला पूर्णवेळ देणार असल्याचे त्यांनी स्पष्ट केले.
युवा आंदोलनाच्या भूमिकेलाही त्यांनी महत्त्व दिले. आंदोलनाचे सर्वात मोठे यश एखाद्या व्यक्तीचा राजीनामा नसून तरुणांमधील भीती दूर होणे आहे, असे दीपके यांनी सांगितले. लोकशाहीमध्ये नागरिकांनी सरकारला प्रश्न विचारण्यास आणि उत्तरदायित्वाची मागणी करण्यास घाबरू नये, असे त्यांनी म्हटले.
दीपके यांनी समर्थकांना आंदोलन यशस्वी करण्यामध्ये जनतेची भूमिका सर्वाधिक महत्त्वाची असल्याचे सांगितले. समर्थनासाठी त्यांनी लोकांचे आभार मानले; मात्र कोणत्याही व्यक्तीला एका रात्रीत नायक बनवू नये, असे त्यांनी म्हटले.
लोकशाहीमध्ये एखाद्या व्यक्तीला देश, संविधान किंवा लोकशाही संस्थांपेक्षा मोठे बनवता येणार नाही, असे दीपके यांनी सांगितले. त्यांच्या मते, आंदोलनाची ताकद व्यक्तीमध्ये नसून जनतेच्या सहभागात आणि संस्थात्मक उत्तरदायित्वात आहे.
सरकार कथितरित्या आश्वासनांपासून मागे हटल्यास CJP पुन्हा आंदोलनाचा मार्ग स्वीकारू शकते, असे दीपके यांनी सांगितले. सरकारांनी विद्यार्थी आणि तरुणांचा संताप संपला आहे असे समजू नये, असे त्यांनी म्हटले.
मूळ समस्यांचे निराकरण झाले नाही तर तरुण पुन्हा रस्त्यावर उतरू शकतात, असे दीपके यांनी सांगितले. सध्या आंदोलनासोबतच देशभरातील जनतेशी संवाद वाढवण्याचे संघटनेचे उद्दिष्ट असल्याचे त्यांनी स्पष्ट केले.
मतदानाचे वय 18 वरून 16 वर्षे करण्याबाबतच्या प्रश्नावर दीपके यांनी CJPच्या अजेंड्यात सध्या असा कोणताही प्रस्ताव नसल्याचे स्पष्ट केले. संघटना सध्या या विषयावर विचार करत नसल्याचे त्यांनी सांगितले.
परराष्ट्र धोरणाबाबत भारताने राष्ट्रीय हित लक्षात घेऊन निर्णय घ्यावेत, असे दीपके यांनी म्हटले. अमेरिका आणि भारतातील व्यापार व टॅरिफसंदर्भातील चर्चा तसेच रशियाकडून तेल खरेदीच्या मुद्द्याचा उल्लेख करताना त्यांनी अमेरिकेकडून आपल्या हितांसाठी भारतावर दबाव टाकला जात असल्याचा दावा केला.
दीपके यांनी भारतीय माध्यमांच्या एका मोठ्या वर्गाच्या कार्यपद्धतीवरही प्रश्न उपस्थित केले. बहुतांश माध्यम संस्थांनी आपापला प्रोपगंडा निश्चित केला असल्याचा आरोप त्यांनी केला.
स्वतंत्र पत्रकारिता आणि निष्पक्ष माहिती लोकशाहीसाठी आवश्यक असल्याचे दीपके यांनी सांगितले.
