दिल्लीतील जंतर-मंतर आणि परिसरात पेपर लीकच्या निषेधार्थ सुरू असलेल्या आंदोलनादरम्यान बुधवारी उशिरा सायंकाळी परिस्थिती तणावपूर्ण झाली. पोलिस आणि आंदोलनकर्त्यांमध्ये झालेल्या झटापट, दगडफेक आणि धक्काबुक्कीनंतर सुरक्षा व्यवस्था कडक करण्यात आली. पोलिसांच्या म्हणण्यानुसार, काही उपद्रवींनी सुरक्षाकर्मचाऱ्यांवर दगड आणि बाटल्या फेकल्या. तर आंदोलनाशी संबंधित नेत्यांनी आंदोलन शांततापूर्ण पद्धतीने सुरू ठेवण्याची भूमिका पुन्हा मांडत हिंसेपासून दूर राहण्याचे आवाहन केले. या घटनेत अनेक पोलिस कर्मचारी जखमी झाले, जमाव पांगवण्यासाठी अश्रुधुराचा वापर करण्यात आला आणि राजधानीतील विविध भागांत अतिरिक्त सुरक्षा दल तैनात करण्यात आले.
पोलिसांच्या माहितीनुसार, बुधवारी रात्री सुमारे 8.30 वाजता कनॉट प्लेस येथील टॉलस्टॉय मार्गाजवळ आंदोलनादरम्यान परिस्थिती अचानक बिघडली. काही लोकांनी पोलिसांवर दगड आणि बाटल्या फेकल्याचा पोलिसांचा दावा आहे. त्यानंतर जमावावर नियंत्रण मिळवण्यासाठी पोलिसांनी अश्रुधुराचे गोळे सोडले. सोशल मीडियावर समोर आलेल्या अनेक व्हिडिओंमध्ये आंदोलनकर्ते आणि पोलिस यांच्यात धक्काबुक्की झाल्याचे दिसते. काही व्हिडिओंमध्ये आंदोलनकर्त्यांच्या हातात काठ्या दिसत असल्याचेही आढळते. मात्र, या व्हिडिओंची स्वतंत्रपणे पुष्टी झालेली नाही.
दिल्ली पोलिसांच्या माहितीनुसार, या झटापटीत कनॉट प्लेसचे एसीपी विवेक भगत जखमी झाले. यापूर्वी दिवसभरात पंजाबी बागचे एसीपी जय प्रकाश हेही आंदोलनकर्त्यांशी झालेल्या झटापटीत जखमी झाले होते. जय प्रकाश यांनी सांगितले की, त्यांच्या कपाळावर दगड लागल्याने त्यांना दुखापत झाली आणि उपचारासाठी रुग्णालयात दाखल करण्यात आले. डॉक्टरांनी त्यांच्या कपाळाला किरकोळ फ्रॅक्चर झाल्याची पुष्टी केली आहे. इतर जखमी पोलिस कर्मचाऱ्यांवरही रुग्णालयात उपचार करण्यात आले.
पेपर लीक आणि शिक्षण व्यवस्थेशी संबंधित मुद्द्यांवर कॉकरोच जनता पार्टी (CJP) चे समर्थक 20 जूनपासून जंतर-मंतर येथे आंदोलन करत आहेत. केंद्रीय शिक्षणमंत्री धर्मेंद्र प्रधान यांच्या राजीनाम्याची तसेच परीक्षा प्रणालीत व्यापक सुधारणा करण्याची त्यांची प्रमुख मागणी आहे. 20 जुलै रोजी संसद मोर्चादरम्यानही आंदोलनकर्ते आणि पोलिस यांच्यात झटापट झाली होती. त्यानंतर राजधानीतील सुरक्षा व्यवस्था अधिक कडक करण्यात आली.
आंदोलनाशी संबंधित प्रमुख नेत्यांनी हिंसेच्या घटनांबाबत चिंता व्यक्त करत समर्थकांना शांततापूर्ण मार्गाने आंदोलन सुरू ठेवण्याचे आवाहन केले. सोनम वांगचुक यांच्या वतीने जारी करण्यात आलेल्या संदेशातही संयम बाळगण्याचे आणि कोणत्याही प्रकारच्या हिंसेपासून दूर राहण्याचे आवाहन करण्यात आले. आयोजकांनी स्पष्ट केले की, त्यांच्या प्रमुख मागण्यांवर सरकारकडून ठोस पावले उचलली जाईपर्यंत आंदोलन सुरू राहील.
केंद्रीय आरोग्यमंत्री जे. पी. नड्डा यांनी सांगितले की, सरकार आंदोलनकर्त्यांनी पाठविलेल्या पत्राला उत्तर देईल आणि चर्चेसाठी तयार आहे. सरकारने आंदोलनकर्त्यांची भूमिका ऐकली असून संवादाच्या माध्यमातून तोडगा काढण्याची इच्छा असल्याचे त्यांनी म्हटले. दुसरीकडे, केंद्रीय शिक्षणमंत्री धर्मेंद्र प्रधान यांनीही सरकार शिक्षण आणि परीक्षा प्रणालीशी संबंधित सर्व मुद्द्यांवर चर्चेसाठी तयार असल्याचे सांगितले आणि युवकांच्या चिंता संवादातून सोडविल्या जातील, असे नमूद केले.
आंदोलनादरम्यान झालेल्या कथित मारहाणीशी संबंधित याचिकेवरील सुनावणीदरम्यान दिल्ली उच्च न्यायालयाने सरकारला संबंधित ठिकाणांवरील सीसीटीव्ही फुटेज सुरक्षित ठेवण्याचे निर्देश दिले. निष्पक्ष चौकशीसाठी उपलब्ध डिजिटल पुरावे सुरक्षित राहणे आवश्यक असल्याचे न्यायालयाने म्हटले. पुढील सुनावणीत पोलिस आणि सरकारकडून सविस्तर अहवाल सादर केला जाऊ शकतो.
घटनेनंतर गृह मंत्रालयाच्या निर्देशानुसार राजधानीत अतिरिक्त सुरक्षा दल तैनात करण्यात आले. केंद्रीय राखीव पोलिस दलाच्या (CRPF) अतिरिक्त कंपन्या दिल्लीत बोलावण्यात आल्या. जंतर-मंतर, संसद मार्ग, कनॉट प्लेस आणि आसपासच्या संवेदनशील भागांतील सुरक्षा वाढविण्यात आली असून पोलिसांकडून सातत्याने फ्लॅग मार्च करून परिस्थितीवर लक्ष ठेवले जात आहे.
सुरक्षेच्या कारणास्तव गुरुवारी सकाळी दिल्ली मेट्रोची 16 स्थानके तात्पुरती बंद करण्यात आली. परिस्थिती सामान्य झाल्यानंतर त्यांपैकी बहुतेक स्थानके पुन्हा सुरू करण्यात आली. दिल्ली मेट्रोने प्रवाशांना प्रवासापूर्वी सेवा अद्यतन तपासण्याचे आवाहन केले. काही प्रमुख स्थानकांवरील इंटरचेंज सुविधा नियमितपणे सुरू राहिल्या.
दिल्ली पोलिसांनी हिंसा, सरकारी मालमत्तेचे नुकसान आणि सुरक्षाकर्मचाऱ्यांवरील हल्ल्याच्या आरोपांप्रकरणी स्वतंत्र गुन्हे नोंदवले आहेत. व्हायरल व्हिडिओ आणि सीसीटीव्ही फुटेजच्या आधारे संशयितांची ओळख पटविण्याचे काम सुरू असल्याचे पोलिसांनी सांगितले. चौकशीदरम्यान उपलब्ध सर्व डिजिटल पुराव्यांचे परीक्षण करून हिंसेसाठी जबाबदार व्यक्तींविरुद्ध कायदेशीर कारवाई करण्यात येईल, असे अधिकाऱ्यांनी म्हटले.
पेपर लीक आणि परीक्षा प्रणालीशी संबंधित हे आंदोलन आता राष्ट्रीय स्तरावर चर्चेचा विषय बनले आहे. विविध राजकीय पक्ष, विद्यार्थी संघटना आणि सामाजिक कार्यकर्ते या मुद्द्यावर आपापली भूमिका मांडत आहेत. तज्ज्ञांच्या मते, शिक्षण व्यवस्थेतील पारदर्शकता, परीक्षा सुरक्षा आणि भरती प्रक्रियेत सुधारणा याबाबत व्यापक संवादाची आवश्यकता आहे. सरकार आणि आंदोलनकर्त्यांमधील संभाव्य चर्चा पुढील घडामोडींची दिशा ठरवू शकते.
