Dracula Technologies ने घरातील LED प्रकाशातून वीज निर्माण करणारी सोलर फिल्म विकसित केली
LAYER तंत्रज्ञान घरातील प्रकाशातून वीज निर्माण करणार
फ्रान्समधील Dracula Technologies या कंपनीने LAYER नावाची सोलर फिल्म विकसित केली आहे. ही फिल्म घरातील LED दिव्यांसह इतर प्रकाशस्रोतांमधून वीज निर्माण करू शकते. हे तंत्रज्ञान विशेषतः सेन्सर, रिमोट कंट्रोल आणि स्मार्ट उपकरणांसारख्या कमी वीज वापरणाऱ्या इलेक्ट्रॉनिक उपकरणांसाठी विकसित करण्यात आले आहे. त्यामुळे वारंवार बॅटरी बदलण्याची गरज कमी होऊ शकते.
पारंपरिक सोलर पॅनेलच्या तुलनेत LAYER तंत्रज्ञान वेगळ्या पद्धतीने काम करते. पारंपरिक सोलर पॅनेलमधून प्रभावीपणे वीज निर्माण करण्यासाठी सामान्यतः थेट सूर्यप्रकाशाची आवश्यकता असते. मात्र, LAYER घरातील कृत्रिम आणि नैसर्गिक प्रकाशातूनही ऊर्जा मिळवू शकते. ही पातळ फिल्म कमी वीज वापरणाऱ्या इलेक्ट्रॉनिक उपकरणांसाठी मर्यादित प्रमाणात वीज निर्माण करण्याच्या उद्देशाने तयार करण्यात आली आहे.
घरातील प्रकाशातून LAYER वीज कशी निर्माण करते?
सामान्यतः घरांच्या छतावर बसवलेल्या सोलर पॅनेलमधून प्रभावी वीज उत्पादनासाठी पुरेसा सूर्यप्रकाश आवश्यक असतो. Dracula Technologies चे LAYER तंत्रज्ञान मात्र कमी प्रकाशातही कार्य करू शकते.
खोलीतील LED दिव्यांचा प्रकाश किंवा खिडकीतून येणारा नैसर्गिक प्रकाश या दोन्ही स्रोतांमधून ही फिल्म ऊर्जा मिळवू शकते. यामध्ये Organic Photovoltaic (OPV) तंत्रज्ञानाचा वापर करण्यात आला आहे. या तंत्रज्ञानात विशेष सेंद्रिय पदार्थ प्रकाश शोषून घेतात आणि त्याचे विजेमध्ये रूपांतर करतात. त्यामुळे या फिल्मला थेट सूर्यप्रकाशात ठेवण्याची आवश्यकता नसते.
मात्र, या प्रक्रियेतून निर्माण होणाऱ्या विजेचे प्रमाण मर्यादित असते. ते आसपासच्या प्रकाशाची तीव्रता आणि फिल्मच्या आकारावर अवलंबून असते. त्यामुळे या तंत्रज्ञानाचा वापर फ्रिज, पंखे किंवा एअर कंडिशनर यांसारखी घरगुती उपकरणे चालवण्यासाठी करता येणार नाही. कमी वीज लागणाऱ्या छोट्या इलेक्ट्रॉनिक उपकरणांना ऊर्जा पुरवणे हा त्याचा मुख्य उद्देश आहे.
पातळ आणि लवचिक सोलर फिल्म तयार करण्यासाठी Inkjet Printing चा वापर
Dracula Technologies ही फ्रान्समधील कंपनी असून तिची स्थापना 2012 मध्ये झाली. अनेक वर्षांच्या संशोधनानंतर कंपनीने LAYER तंत्रज्ञान विकसित केले आहे.
पारंपरिक सोलर पॅनेलप्रमाणे या तंत्रज्ञानात जाड आणि कठीण संरचनेचा वापर केला जात नाही. त्याऐवजी कार्बन-आधारित सेंद्रिय पदार्थांचे थर असलेली पातळ आणि लवचिक फिल्म तयार केली जाते.
या थरांच्या निर्मितीसाठी कंपनी Inkjet Printing प्रक्रियेचा वापर करते. ही प्रक्रिया सामान्य प्रिंटरमधून छपाई करण्यासारखी आहे. मात्र, यात नेहमीच्या शाईऐवजी वीज निर्माण करणाऱ्या पदार्थांचा वापर केला जातो.
आवश्यकतेनुसार ही फिल्म वेगवेगळ्या आकारांमध्ये तयार करता येते. त्यामुळे लहान इलेक्ट्रॉनिक उपकरणांच्या रचनेनुसार तिचा वापर करता येऊ शकतो.
कंपनीच्या म्हणण्यानुसार, या फिल्मच्या उत्पादनासाठी दुर्मिळ आणि जड धातूंची आवश्यकता नसते. त्यामुळे लहान इलेक्ट्रॉनिक उपकरणांसाठी हा एक पर्यायी तंत्रज्ञानाचा प्रकार ठरतो.
जानेवारी 2026 मध्ये कंपनीने LAYER V2.0 सादर केले होते. कंपनीच्या दाव्यानुसार, नवीन आवृत्ती मागील मॉडेलपेक्षा सुमारे 30 टक्के चांगली कामगिरी करते.
रिमोट कंट्रोल आणि स्मार्ट सेन्सरमध्ये वापराची शक्यता
सध्या घरे आणि कार्यालयांमध्ये अनेक अशी उपकरणे वापरली जातात, जी सतत कार्यरत असतात; मात्र त्यांचा वीज वापर अत्यंत कमी असतो. यामध्ये तापमान मोजणारे सेन्सर, स्मार्ट थर्मोस्टॅट, काही रिमोट कंट्रोल आणि हवेची गुणवत्ता मोजणाऱ्या उपकरणांचा समावेश आहे.
यापैकी अनेक उपकरणे लहान बॅटरीवर चालतात. बॅटरीची ऊर्जा संपल्यानंतर ती बदलावी लागते. एक-दोन उपकरणांच्या बॅटरी बदलणे तुलनेने सोपे असते. मात्र, मोठ्या इमारतीमध्ये शेकडो सेन्सर बसवलेले असतील, तर त्यांच्या बॅटरी बदलण्याचे काम अधिक गुंतागुंतीचे होऊ शकते.
LAYER फिल्म अशाच उपकरणांसाठी विकसित करण्यात आली आहे. ही फिल्म उपकरणासोबत जोडल्यास आसपासच्या प्रकाशातून वीज मिळू शकते. त्यामुळे बॅटरी वारंवार बदलण्याची आवश्यकता कमी होऊ शकते.
दुकानांमध्ये वस्तूंच्या किमती दाखवण्यासाठी वापरले जाणारे इलेक्ट्रॉनिक शेल्फ लेबल आणि वस्तूंचा मागोवा घेण्यासाठी वापरली जाणारी छोटी ट्रॅकिंग उपकरणे हे देखील या तंत्रज्ञानाचे संभाव्य उपयोग आहेत.
LAYER Vault मधून ऊर्जा साठवण्याची सुविधा
या तंत्रज्ञानामुळे बॅटरीची गरज पूर्णपणे संपेल का, असा प्रश्न उपस्थित होतो. मात्र, सध्या तसे म्हणणे योग्य ठरणार नाही.
LAYER फिल्मला वीज निर्माण करण्यासाठी आसपास पुरेसा प्रकाश असणे आवश्यक आहे. दिवे बंद केल्यानंतर किंवा खोलीत अंधार झाल्यानंतर वीज निर्मिती थांबते. त्यामुळे सतत कार्यरत राहणाऱ्या उपकरणांसाठी अतिरिक्त ऊर्जा साठवण्याची व्यवस्था आवश्यक ठरू शकते.
ही गरज लक्षात घेऊन कंपनीने LAYER Vault वर काम केले आहे. या प्रणालीमध्ये प्रकाशातून निर्माण झालेली वीज साठवता येते. त्यामुळे प्रकाश उपलब्ध नसतानाही लहान उपकरणांना काही काळ ऊर्जा पुरवता येऊ शकते.
मात्र, एखादे उपकरण किती काळ कार्यरत राहू शकते हे त्याच्या वीज वापरावर आणि साठवलेल्या ऊर्जेच्या प्रमाणावर अवलंबून असेल.
कमी वीज वापरणाऱ्या इलेक्ट्रॉनिक उपकरणांवर लक्ष
घरे, रुग्णालये, कार्यालये आणि कारखान्यांमध्ये स्मार्ट सेन्सरचा वापर वाढत आहे. या उपकरणांच्या माध्यमातून तापमान, प्रकाश, हवेची गुणवत्ता आणि यंत्रांची स्थिती यासंबंधी माहिती मिळवली जाते.
अशा उपकरणांमध्ये वारंवार बॅटरी बदलण्याची गरज कमी झाल्यास देखभालीशी संबंधित खर्च आणि कामाचा भार कमी होऊ शकतो.
Dracula Technologies याच क्षेत्रात आपले तंत्रज्ञान विकसित करत आहे. कंपनीच्या सोलर फिल्ममुळे डिस्पोजेबल बॅटरीचा वापर कमी होण्याची शक्यता आहे. परिणामी, वापरानंतर फेकून दिल्या जाणाऱ्या बॅटरींची संख्याही कमी होऊ शकते.
सध्या LAYER तंत्रज्ञान मोठी घरगुती उपकरणे चालवण्यासाठी तयार करण्यात आलेले नाही. कमी वीज वापरणारे स्मार्ट गॅजेट्स आणि लहान इलेक्ट्रॉनिक उपकरणे हीच त्याची प्रमुख संभाव्य उपयोगक्षेत्रे आहेत.
आगामी काळात LAYER सारख्या सोलर फिल्मचा वापर किती वाढेल, हे तिची किंमत, टिकाऊपणा आणि वेगवेगळ्या प्रकाशस्थितींमध्ये मिळणाऱ्या कार्यक्षमतेवर अवलंबून असेल. विविध वापरांसाठी हे तंत्रज्ञान किती व्यावहारिक ठरते, यावर लहान इलेक्ट्रॉनिक उपकरणांमध्ये वारंवार बॅटरी बदलण्याची गरज कितपत कमी होईल हे निश्चित होईल.








