प्रयागराज कमिश्नरेटमध्ये पोलिस व्यवस्थेत पुन्हा एकदा बदल करण्यात आला आहे. पोलीस आयुक्त पीयूष मोर्डिया यांनी चार आयपीएस अधिकाऱ्यांच्या कार्यक्षेत्रात बदल करून त्यांना नवीन जबाबदाऱ्या सोपवल्या आहेत. या फेरबदलात नुकतेच आग्रा येथून प्रयागराजला बदली होऊन आलेले आयपीएस अधिकारी सोनम कुमार यांच्याकडे डीसीपी गंगानगरची जबाबदारी देण्यात आली आहे. आतापर्यंत डीसीपी गंगानगरची जबाबदारी सांभाळणारे कुलदीप सिंह गुनावत यांना डीसीपी क्राइम करण्यात आले आहे. डीसीपी क्राइम आणि सायबर क्राइमची जबाबदारी सांभाळणारे मनीष कुमार शांडिल्य यांच्याकडे डीसीपी ट्रॅफिक, लाइन्स आणि यूपी-112ची जबाबदारी सोपवण्यात आली आहे. वाराणसीहून प्रयागराजला आलेल्या आयपीएस अधिकारी श्रुती श्रीवास्तव यांची अपर पोलीस उपायुक्त नगर म्हणून नियुक्ती करण्यात आली आहे.
प्रयागराजमधील या प्रशासकीय बदलाचा परिणाम कमिश्नरेटच्या अनेक महत्त्वाच्या पोलीस शाखांवर होणार आहे. गंगानगर झोन हा जिल्ह्यातील महत्त्वाच्या पोलीस क्षेत्रांपैकी एक आहे, तर गुन्हे आणि सायबर गुन्ह्यांच्या देखरेखीसाठी स्वतंत्र जबाबदारी निश्चित करण्यात आली आहे. त्याचप्रमाणे वाहतूक, पोलीस लाइन्स आणि यूपी-112 या सेवांची जबाबदारीही एका अधिकाऱ्याच्या अधीन करण्यात आली आहे. प्रयागराज जिल्हा प्रशासनाच्या अधिकृत वेबसाइटवर डीसीपी गंगानगर, डीसीपी नगर, डीसीपी यमुनानगर, ट्रॅफिक आणि यूपी-112 तसेच गुन्ह्यांशी संबंधित पोलीस जबाबदाऱ्यांची रचना नमूद आहे.
आयपीएस सोनम कुमार हे 2016 बॅचचे अधिकारी आहेत. उत्तर प्रदेश पोलिसांच्या अधिकृत प्रोफाइलनुसार त्यांची सध्याची रँक एसपी अशी नोंद आहे आणि 19 सप्टेंबर 2026 पासून त्यांची प्रयागराज पोलीस कमिश्नरेटमध्ये डीसीपी पदावर नियुक्ती करण्यात आली आहे. यापूर्वी ते आग्रा पोलीस कमिश्नरेटमध्ये डीसीपी म्हणून कार्यरत होते. राज्यात 19 सप्टेंबर रोजी झालेल्या मोठ्या आयपीएस फेरबदलात सोनम कुमार यांची आग्राहून प्रयागराजला बदली झाल्याची माहिती समोर आली होती.
सोनम कुमार यांच्याकडे गंगानगर झोनची जबाबदारी आल्यानंतर या क्षेत्रातील कायदा-सुव्यवस्था, गुन्हे नियंत्रण, पोलिसिंग आणि स्थानिक पातळीवरील पोलीस अधिकाऱ्यांमधील समन्वय या त्यांच्या प्रमुख जबाबदाऱ्या असतील. स्थानिक वृत्तानुसार, सायबर गुन्ह्यांशी संबंधित प्रकरणांच्या देखरेखीची जबाबदारीही त्यांच्याकडे राहणार आहे. गंगानगर क्षेत्रात ग्रामीण आणि वेगाने विकसित होत असलेल्या शहरी भागांचा समावेश असल्याने येथे पोलिसिंगच्या गरजाही वेगवेगळ्या प्रकारच्या आहेत.
कुलदीप सिंह गुनावत यांना डीसीपी गंगानगर पदावरून हटवून डीसीपी क्राइमची जबाबदारी देण्यात आली आहे. उत्तर प्रदेश पोलिसांच्या अधिकृत प्रोफाइलनुसार कुलदीप सिंह गुनावत हे 2017 बॅचचे आयपीएस अधिकारी आहेत आणि सप्टेंबर 2026 पर्यंत प्रयागराज कमिश्नरेटमध्ये डीसीपी पदावर तैनात होते. अधिकृत नोंदीनुसार त्यांच्या प्रयागराजमधील नियुक्तीची सुरुवात 10 सप्टेंबर 2024 रोजी झाली होती.
डीसीपी क्राइम म्हणून कुलदीप सिंह गुनावत आता गुन्ह्यांशी संबंधित प्रकरणांच्या देखरेखीची जबाबदारी सांभाळतील. त्यांच्या अधीन क्राइम ब्रांच आणि गुन्ह्यांशी संबंधित पोलीस कारवाईचे निरीक्षण केले जाईल. स्थानिक वृत्तानुसार, क्राइमसोबत सायबर गुन्ह्यांशी संबंधित जबाबदारीही त्यांच्याकडे देण्यात आली आहे. त्यामुळे पारंपरिक गुन्ह्यांसोबतच डिजिटल माध्यमातून होणाऱ्या गुन्ह्यांवरील पोलीस देखरेख आणि तपास व्यवस्थाही त्यांच्या कार्यक्षेत्राचा भाग असेल.
प्रयागराज कमिश्नरेटमध्ये गुन्हे आणि निवडणुकीशी संबंधित जबाबदारीसाठी डीसीपी स्तरावरील स्वतंत्र व्यवस्था देखील नमूद आहे. जिल्हा प्रशासनाच्या अधिकृत वेबसाइटवर अपर पोलीस उपायुक्त अपराध एवं निर्वाचन या पदाचा उल्लेख आहे. नवीन व्यवस्थेत डीसीपी स्तरावर क्राइम शाखेची देखरेख आणि विविध पोलीस युनिट्समधील समन्वयासाठी जबाबदाऱ्यांचे वितरण करण्यात आले आहे.
मनीष कुमार शांडिल्य यांनाही नवीन जबाबदारी देण्यात आली आहे. आतापर्यंत डीसीपी क्राइम आणि सायबर क्राइमची जबाबदारी सांभाळणाऱ्या मनीष कुमार शांडिल्य यांची डीसीपी ट्रॅफिक म्हणून नियुक्ती करण्यात आली आहे. त्यांच्याकडे पोलीस लाइन्स आणि यूपी-112ची जबाबदारीही राहणार आहे. त्यामुळे वाहतूक व्यवस्थेसोबत आपत्कालीन प्रतिसाद यंत्रणा आणि पोलीस लाइन्सशी संबंधित प्रशासकीय कामकाजाची देखरेखही त्यांच्या कार्यक्षेत्रात येईल.
प्रयागराजसारख्या मोठ्या शहरात वाहतूक व्यवस्था ही पोलिसांसमोरील प्रमुख जबाबदाऱ्यांपैकी एक आहे. शहरातील प्रमुख बाजारपेठा, रेल्वे स्थानके, बस स्थानके, धार्मिक स्थळे, विद्यापीठे आणि इतर गर्दीच्या भागांमध्ये वाहतुकीचा दबाव असतो. याशिवाय कुंभ आणि मोठ्या धार्मिक आयोजनांच्या काळात प्रयागराजमधील वाहतूक व्यवस्थापनातील पोलिसांची भूमिका वाढते. डीसीपी ट्रॅफिक म्हणून मनीष कुमार शांडिल्य यांच्याकडे आता या व्यवस्थेच्या देखरेखीची जबाबदारी असेल.
यूपी-112ची जबाबदारीही याच कार्यक्षेत्रात समाविष्ट करण्यात आल्याने आपत्कालीन पोलीस प्रतिसाद व्यवस्थेवरही लक्ष द्यावे लागेल. एखाद्या घटनेची माहिती मिळाल्यानंतर पोलिसांचा प्रतिसाद, संबंधित पोलीस ठाणे आणि फील्ड युनिट्समधील समन्वय तसेच पोलीस रिस्पॉन्स सिस्टमची देखरेख हा या व्यवस्थेचा भाग आहे. प्रयागराजच्या अधिकृत पोलीस व्यवस्थेत ट्रॅफिक आणि यूपी-112साठी स्वतंत्र पदाचीही नोंद आहे.
या फेरबदलात आयपीएस श्रुती श्रीवास्तव यांच्याकडे अपर पोलीस उपायुक्त नगरची जबाबदारी देण्यात आली आहे. त्या नुकत्याच वाराणसीहून प्रयागराजला बदली होऊन आल्या आहेत. स्थानिक वृत्तानुसार, त्यांच्याकडे लाइन्स आणि गुन्ह्यांशी संबंधित जबाबदाऱ्याही देण्यात आल्या आहेत. त्यामुळे चार अधिकाऱ्यांच्या कार्यक्षेत्रातील बदलांद्वारे कमिश्नरेटमधील गंगानगर, क्राइम, वाहतूक आणि नगर क्षेत्राशी संबंधित कामकाजासाठी नवीन जबाबदाऱ्या निश्चित करण्यात आल्या आहेत.
हा बदल अशा वेळी झाला आहे, जेव्हा सप्टेंबरमध्ये उत्तर प्रदेश पोलीस विभागात मोठ्या स्तरावर आयपीएस अधिकाऱ्यांच्या बदल्या करण्यात आल्या होत्या. 19 सप्टेंबर रोजी राज्यात 35 आयपीएस अधिकाऱ्यांच्या बदल्या करण्यात आल्या होत्या. यात पोलीस कमिश्नरेट, जिल्हे आणि पोलिसांच्या विविध शाखांशी संबंधित अधिकारीांचा समावेश होता. त्याच फेरबदलात सोनम कुमार यांना आग्राहून प्रयागराजला डीसीपी पदावर पाठवण्यात आले होते.
या व्यापक फेरबदलात प्रयागराजचे डीसीपी नीरज कुमार पांडेय यांना पोलीस मुख्यालय प्रयागराज येथे एसपी करण्यात आले होते, तर सोनम कुमार यांच्याकडे प्रयागराज कमिश्नरेटमध्ये डीसीपीची जबाबदारी देण्यात आली होती. याशिवाय श्रुती श्रीवास्तव यांनाही प्रयागराज कमिश्नरेटमध्ये अपर पोलीस आयुक्त पदावर पाठवण्यात आल्याची माहिती समोर आली होती.
प्रयागराजमध्ये यापूर्वीही पोलीस प्रशासनाच्या पातळीवर अनेक बदल झाले आहेत. सप्टेंबरच्या सुरुवातीला कमिश्नरेटच्या चारही एसओजी टीम बरखास्त करण्यात आल्या होत्या आणि एकूण 44 पोलीस कर्मचाऱ्यांना या टीममधून हटवून संबंधित डीसीपींसमोर अहवाल देण्याचे निर्देश देण्यात आले होते. त्यानंतर आता आयपीएस अधिकाऱ्यांच्या कार्यक्षेत्रात हा बदल करण्यात आला आहे. मात्र, या दोन्ही निर्णयांना थेट जोडणारे कोणतेही कारण अधिकृतपणे समोर आलेले नाही.
नवीन व्यवस्थेत गंगानगर, क्राइम आणि ट्रॅफिक यांसारख्या महत्त्वाच्या क्षेत्रांची जबाबदारी वेगवेगळ्या अधिकाऱ्यांकडे सोपवण्यात आली आहे. पोलीस कमिश्नरेट व्यवस्थेत अशा प्रकारे जबाबदाऱ्यांचे विभाजन करण्यात आले आहे. प्रयागराज पोलिसांच्या अधिकृत व्यवस्थेनुसार जिल्ह्यात डीसीपी नगर, डीसीपी गंगानगर, डीसीपी यमुनानगर आणि इतर पोलीस अधिकाऱ्यांच्या स्तरावर क्षेत्रनिहाय जबाबदाऱ्या निश्चित आहेत. याशिवाय ट्रॅफिक आणि यूपी-112 तसेच गुन्ह्यांशी संबंधित पदेही स्वतंत्रपणे निश्चित आहेत. नवीन नियुक्तीनंतर या पदांवरील अधिकाऱ्यांमधील समन्वय कमिश्नरेटच्या पोलिसिंगमध्ये महत्त्वाचा राहणार आहे.
सध्या झालेला प्रमुख बदल असा आहे की सोनम कुमार यांच्याकडे गंगानगर, कुलदीप सिंह गुनावत यांच्याकडे क्राइम आणि मनीष कुमार शांडिल्य यांच्याकडे ट्रॅफिकची जबाबदारी देण्यात आली आहे. तर श्रुती श्रीवास्तव यांच्याकडे एडीसीपी नगरची जबाबदारी सोपवण्यात आली आहे. अधिकाऱ्यांच्या कार्यक्षेत्रातील हा बदल 29 सप्टेंबर 2026 रोजी समोर आला असून प्रयागराज कमिश्नरेटच्या अधिकृत व्यवस्थेत संबंधित पदांचे अस्तित्वही नमूद आहे.
