देशाची राजधानी दिल्ली येथील राष्ट्रपती भवनात सोमवारी ‘राजाजी उत्सव’ आयोजित करण्यात आला. या कार्यक्रमादरम्यान राष्ट्रपती द्रौपदी मुर्मू यांनी ब्रिटिश वास्तुविशारद एडविन लुटियन्स यांच्या पुतळ्याच्या जागी स्वतंत्र भारताचे पहिले भारतीय गव्हर्नर जनरल सी. राजगोपालाचारी (राजाजी) यांच्या पुतळ्याचे अनावरण केले.
या निर्णयाकडे औपनिवेशिक प्रतीकांपासून दूर जाऊन राष्ट्रीय वारसा आणि स्वातंत्र्यसैनिकांच्या योगदानाला प्राधान्य देण्याच्या दिशेने उचललेले पाऊल म्हणून पाहिले जात आहे.
पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांनी या उपक्रमाला “अद्भुत पहल” असे संबोधले. त्यांनी सोशल मीडिया मंच एक्सवरील आपल्या पोस्टमध्ये म्हटले की ‘राजाजी उत्सव’ राष्ट्रनिर्मितीत राजाजी यांच्या बहुआयामी योगदानाला अधोरेखित करणारा प्रेरणादायी प्रयत्न आहे. पंतप्रधानांनी नागरिकांना या उत्सवात सहभागी होण्याचे आणि राजाजी यांच्या जीवनातून प्रेरणा घेण्याचे आवाहन केले. यापूर्वी 22 फेब्रुवारी रोजी त्यांच्या ‘मन की बात’ या रेडिओ कार्यक्रमात त्यांनी म्हटले होते की भारत गुलामगिरीची मानसिकता आणि औपनिवेशिक प्रतीके मागे टाकून आपल्या सांस्कृतिक मुळांना आणि राष्ट्रीय नायकांना सन्मान देत आहे.
आपल्या भाषणात त्यांनी ‘आझादी के अमृत महोत्सव’ दरम्यान दिलेल्या ‘पंच प्राण’ संकल्पांचा उल्लेख केला आणि त्यापैकी एक महत्त्वाचा संकल्प गुलामगिरीच्या मानसिकतेतून मुक्त होण्याचा असल्याचे सांगितले. राष्ट्रपती भवनातील हा बदल त्या दिशेने उचललेले पाऊल असल्याचे त्यांनी नमूद केले.
सी. राजगोपालाचारी, ज्यांना ‘राजाजी’ म्हणून ओळखले जाते, हे स्वतंत्र भारताचे पहिले आणि अंतिम भारतीय गव्हर्नर जनरल होते. त्यांनी 1948 ते 1950 या कालावधीत या पदाची जबाबदारी सांभाळली. ते स्वातंत्र्यसैनिक, विचारवंत, विधिज्ञ आणि लेखक होते. भारतीय राष्ट्रीय चळवळीत त्यांनी सक्रिय भूमिका बजावली आणि स्वतंत्र भारतात सुशासन व नैतिक राजकारणाचे समर्थन केले. सार्वजनिक जीवनातील त्यांचे आचरण, आत्मसंयम आणि स्वतंत्र विचार यांचा उल्लेख उदाहरण म्हणून केला जातो. त्यांनी सत्तेला विशेषाधिकार म्हणून नव्हे तर सेवेचे माध्यम मानले.
एडविन लुटियन्स हे ब्रिटिश काळात नवी दिल्लीचे वास्तुविशारद होते. त्यांनी राष्ट्रपती भवन, ज्याला पूर्वी वायसराय हाउस म्हणून ओळखले जात असे, तसेच इतर महत्त्वाच्या इमारतींची रचना केली होती. अलीकडील काळात औपनिवेशिक प्रतीकांचे पुनर्मूल्यांकन आणि राष्ट्रीय नायकांना प्राधान्य देण्याबाबत प्रवृत्ती वाढत असल्याचे नमूद करण्यात आले आहे.
