वैज्ञानिकांनी प्रथमच समुद्राच्या तळाखालील सबडक्शन झोन तुटण्याची प्रक्रिया प्रत्यक्ष पाहिल्याचे एका अभ्यासातून समोर आले आहे. या संशोधनानुसार प्लेट एकसंध स्वरूपात न तुटता हळूहळू तुकड्यांमध्ये विखुरते, ज्यामुळे भूकंप समजण्यास मदत होऊ शकते.
वॉशिंग्टनमध्ये समोर आलेल्या या निष्कर्षानुसार, जुआन डी फुका प्लेट नॉर्थ अमेरिकन प्लेटखाली सरकत असताना ती हळूहळू तुकड्यांमध्ये विभागली जात असल्याचे आढळले आहे. संबंधित अभ्यास जर्नल Science Advances मध्ये प्रकाशित झाला आहे. त्यात नमूद केले आहे की प्लेट एक ठोस घटक म्हणून न वागता लहान भागांमध्ये तुटत खाली सरकते.
सबडक्शन झोन हे असे प्रदेश असतात जिथे एक टेक्टोनिक प्लेट दुसऱ्याखाली सरकते आणि याच प्रक्रियेमुळे मोठे भूकंप, ज्वालामुखी उद्रेक आणि पृथ्वीच्या पृष्ठभागाचे पुनर्चक्रण होते. पूर्वी ही प्रक्रिया अचानक थांबते असे मानले जात होते, परंतु नव्या संशोधनानुसार ती टप्प्याटप्प्याने घडते.
कॅनडातील वॅनकूवर आयलंडजवळील कॅस्केडिया प्रदेशात प्लेट वेगवेगळ्या भागांमध्ये तुटून सूक्ष्म प्लेट्स तयार होत असल्याचे निरीक्षण करण्यात आले. सबडक्शन झोन “समाप्त” होण्याची प्रक्रिया इतक्या स्पष्टपणे प्रथमच नोंदवली गेली आहे.
ही माहिती 2021 मध्ये केलेल्या “कॅस्केडिया सिस्मिक इमेजिंग एक्सपेरिमेंट”मधून मिळाली. या प्रयोगात सिस्मिक रिफ्लेक्शन तंत्राचा वापर करण्यात आला, ज्यामध्ये समुद्रतळात ध्वनी तरंग पाठवून त्यांच्या परावर्तनाच्या आधारे आतील संरचनेचे नकाशे तयार केले गेले.
या डेटामध्ये प्लेटच्या आत मोठे फ्रॅक्चर आणि फॉल्ट लाईन्स आढळल्या, जिथे प्लेटचे भाग अनेक किलोमीटरपर्यंत खाली सरकलेले दिसले. वैज्ञानिकांच्या मते प्लेट पूर्णपणे विभक्त झालेली नाही, परंतु ती त्या दिशेने वेगाने सरकत आहे.
या शोधामुळे तात्काळ भूकंपाचा धोका कमी होणार नाही. कॅस्केडिया प्रदेश अद्याप मोठे भूकंप आणि त्सुनामी निर्माण करण्यास सक्षम आहे. मात्र, या अभ्यासामुळे भूकंपीय ऊर्जा कशी पसरते आणि कालांतराने जोखीम कशी बदलू शकते हे समजण्यास मदत होईल.
वैज्ञानिकांच्या मते अशीच प्रक्रिया पृथ्वीच्या इतर भागांतही घडू शकते. यामुळे जुन्या टेक्टोनिक प्लेट्सचे अवशेष समजून घेणे आणि भविष्यातील भूकंप मॉडेल अधिक अचूक बनवणे शक्य होईल.
