अमेरिकेचे राष्ट्राध्यक्ष Donald Trump यांनी इराणबाबत आक्रमक भूमिका घेत विद्यमान संघर्षात अमेरिका “कोणत्याही परिस्थितीत विजय मिळवेल” असे म्हटले आहे. त्यांनी इराणला स्पष्ट इशारा देत सांगितले की, इराणने करार करावा अन्यथा गंभीर परिणामांना सामोरे जावे लागेल. परिस्थिती नियंत्रणात ठेवण्यासाठी अमेरिकेकडे सर्व लष्करी आणि राजनैतिक पर्याय उपलब्ध असल्याचेही ट्रम्प यांनी म्हटले.
ट्रम्प यांनी हे वक्तव्य चीन दौऱ्यासाठी रवाना होण्यापूर्वी केले. या दौऱ्यात त्यांची चीनचे राष्ट्राध्यक्ष Xi Jinping यांच्यासोबत बैठक होणार आहे.
अमेरिका-इराण तणाव आणि लष्करी खर्च
अहवालांनुसार, इराणशी संबंधित तणाव आणि लष्करी हालचालींवर अमेरिकेने मोठा खर्च केला आहे. सुमारे 74 दिवसांच्या कालावधीत अमेरिकेचा खर्च 29 अब्ज डॉलरपर्यंत पोहोचला आहे. ही रक्कम प्रामुख्याने शस्त्रे आणि लष्करी उपकरणांवर खर्च करण्यात आली असून युद्धाशी संबंधित पायाभूत सुविधा आणि तळांच्या नुकसानीचा या आकड्यात समावेश नाही.
अमेरिकेचे संरक्षणमंत्री Pete Hegseth यांनी काँग्रेससमोर अतिरिक्त संरक्षण अर्थसंकल्पाची मागणी केली आहे. जागतिक लष्करी शक्ती कायम ठेवण्यासाठी अमेरिकेला अधिक गुंतवणूक करावी लागेल, असे त्यांनी म्हटले.
ऊर्जा बाजारावर परिणाम आणि तेलाच्या किंमतीत वाढ
अमेरिका-इराण तणावाचा थेट परिणाम जागतिक ऊर्जा बाजारावर दिसून आला आहे. कच्च्या तेलाच्या किंमतींमध्ये 3 टक्क्यांहून अधिक वाढ नोंदवली गेली आहे. ब्रेंट क्रूड आणि WTI या दोन्ही दरांमध्ये वाढ झाल्याने जागतिक बाजारांमध्ये अस्थिरता वाढली आहे.
पुरवठा संकट आणि किंमती नियंत्रणात ठेवण्यासाठी अमेरिकन सरकारने रणनीतिक पेट्रोलियम साठ्यातून 5.33 कोटी बॅरल तेल जारी करण्याचा निर्णय घेतला आहे.
होर्मुझ सामुद्रधुनी आणि प्रादेशिक तणाव
Strait of Hormuz संदर्भातही तणाव वाढला आहे. इराणच्या रिव्होल्यूशनरी गार्डने (IRGC) या भागाला 500 किलोमीटरपर्यंत विस्तारित “ऑपरेशन झोन” घोषित केले आहे. तज्ज्ञांच्या मते, हा निर्णय जागतिक तेलपुरवठ्यासाठी धोका निर्माण करू शकतो कारण हा मार्ग जगातील सर्वात महत्त्वाच्या तेल वाहतूक मार्गांपैकी एक मानला जातो.
इस्रायल आणि लेबनॉन सीमावर्ती भागातही तणाव वाढला असून अलीकडे हवाई हल्ले आणि प्रत्युत्तरात्मक कारवाया झाल्या आहेत.
पाकिस्तानच्या भूमिकेवर वाद
Pakistanच्या भूमिकेबाबत आंतरराष्ट्रीय स्तरावर चर्चा वाढली आहे. काही अहवालांमध्ये पाकिस्तानने इराणी लष्करी विमानांना आपल्या एअरबेसवर स्थान दिल्याचा दावा करण्यात आला आहे. मात्र, याबाबत अधिकृत पुष्टी झालेली नाही.
अमेरिकन नेत्यांनी, ज्यामध्ये सिनेटर Lindsey Graham यांचाही समावेश आहे, आरोप खरे ठरल्यास पाकिस्तानच्या भूमिकेचा पुनर्विचार करण्याची मागणी केली आहे. दुसरीकडे, ट्रम्प यांनी अमेरिका-इराण चर्चेमध्ये पाकिस्तान सकारात्मक भूमिका बजावत असल्याचे सांगत त्याच्या मध्यस्थी प्रयत्नांचे कौतुक केले.
चीन-अमेरिका चर्चा आणि राजनैतिक प्रयत्न
ट्रम्प यांच्या चीन दौऱ्यात इराण संकट हा प्रमुख मुद्दा राहण्याची शक्यता आहे. त्यांच्या आणि शी जिनपिंग यांच्या चर्चेत व्यापारासह इराण संघर्ष आणि होर्मुझ संकटावरही चर्चा होऊ शकते.
चीनने प्रादेशिक स्थिरता राखण्यासाठी राजनैतिक प्रयत्नांना गती देण्यावर भर दिला असून पाकिस्तानने मध्यस्थीची भूमिका वाढवावी असे म्हटले आहे.
मध्य पूर्वेतील वाढता तणाव आणि जागतिक परिणाम
इराणने इशारा दिला आहे की, त्याच्यावर पुन्हा हल्ला झाल्यास तो युरेनियम संवर्धन 90 टक्क्यांपर्यंत वाढवू शकतो. त्यामुळे अणुसंकट अधिक गंभीर होण्याची शक्यता व्यक्त केली जात आहे.
दरम्यान, इस्रायलने लेबनॉनच्या दक्षिण भागात अनेक हवाई हल्ले केले असून त्यामुळे प्रादेशिक तणाव आणखी वाढला आहे.
विश्लेषकांच्या मते, हा संपूर्ण घटनाक्रम केवळ लष्करी संघर्षापुरता मर्यादित नसून जागतिक ऊर्जा, व्यापार आणि राजनैतिक संतुलनावरही परिणाम करू शकतो. अमेरिका आणि चीन यांच्यातील आगामी चर्चा या संकटाची दिशा ठरवू शकतात.
आगामी काही दिवसांत आंतरराष्ट्रीय राजकारण आणि ऊर्जा बाजारांवर या परिस्थितीचे व्यापक परिणाम दिसून येऊ शकतात.
