पश्चिम बंगाल, आसाम, तमिळनाडू आणि पुद्दुचेरी या चार राज्यांतील सहा विधानसभा मतदारसंघांमध्ये मंगळवारी पोटनिवडणुकीसाठी मतदान होत आहे. मतदानादरम्यान पश्चिम बंगालमधील नंदीग्राम आणि रेजीनगर या दोन महत्त्वाच्या मतदारसंघांत राजकीय तणाव आणि आरोप-प्रत्यारोप समोर आले आहेत. मुर्शिदाबादमध्ये आम जनता उन्नयन पार्टीचे (AJUP) प्रमुख आणि आमदार हुमायूं कबीर यांना पोलिसांनी त्यांच्या पक्षाच्या कार्यालयातून ताब्यात घेतले. त्यांना ताब्यात घेण्याचे कारण पोलिसांनी अद्याप स्पष्ट केलेले नाही.
नंदीग्राममधील काँग्रेसचे उमेदवार मिलन प्रधान यांनी त्यांच्या मतदान प्रतिनिधींना कथितरीत्या जबरदस्तीने हटवले जात असल्याचा, धमकावले जात असल्याचा आणि त्यांची कागदपत्रे हिसकावून घेतल्याचा आरोप केला आहे. या आरोपांच्या पार्श्वभूमीवर भाजपने नंदीग्राममध्ये मागील निवडणुकीच्या तुलनेत यावेळी विजयाचे मताधिक्य सुमारे पाचपट वाढण्याचा दावा केला आहे.
रेजीनगर विधानसभा मतदारसंघातील निवडणूक सुरू असताना AJUPचे प्रमुख हुमायूं कबीर यांना पोलिसांनी मुर्शिदाबाद येथील त्यांच्या पक्षाच्या कार्यालयातून ताब्यात घेतले. त्यांना कोणत्या प्रकरणात किंवा कोणत्या कारणामुळे ताब्यात घेण्यात आले, हे पोलिसांनी अद्याप सांगितलेले नाही.
हुमायूं कबीर यांचे पुत्र गोलाम नबी आझाद हे रेजीनगरमधून निवडणूक लढवत आहेत. कबीर यांनी मतदान प्रक्रियेवरही प्रश्न उपस्थित केले आहेत. त्यांच्या आरोपानुसार, परिसरात मतदान योग्य पद्धतीने होत नाही आणि पोलिस सर्वसामान्य मतदारांना त्रास देत आहेत.
गेल्या काही काळापासून मुस्लिम मतदारांना कथितरीत्या त्रास दिला जात असल्याचा दावाही त्यांनी केला. या आरोपांची स्वतंत्रपणे पुष्टी झालेली नाही.
नंदीग्रामचे काँग्रेस उमेदवार मिलन प्रधान यांनी मतदानादरम्यान आरोप केले आहेत. प्रत्येक मतदाराला कोणत्याही दबावाशिवाय मतदान करण्याचा अधिकार असला पाहिजे, मात्र मतदारसंघात कथितरीत्या भीती आणि दबावाचे वातावरण निर्माण केले जात असल्याचे त्यांनी म्हटले.
प्रधान यांच्या म्हणण्यानुसार, त्यांच्या मतदान प्रतिनिधींना मतदानापूर्वीच कथितरीत्या जबरदस्तीने हटवण्यात आले आणि धमकावण्यात आले. काही प्रतिनिधींची आवश्यक कागदपत्रे हिसकावून घेतल्याचाही त्यांनी आरोप केला.
या घटनांना निवडणूक प्रक्रियेसाठी गंभीर ठरवत काँग्रेस उमेदवाराने निष्पक्ष मतदानाची मागणी केली आहे. या आरोपांवर संबंधित प्रशासन आणि पोलिसांकडून सविस्तर प्रतिक्रिया अद्याप आलेली नाही.
पोटनिवडणुकीच्या पार्श्वभूमीवर भाजपने नंदीग्राममध्ये मोठ्या विजयाचा दावा केला आहे. पक्षाचे प्रदेशाध्यक्ष सामिक भट्टाचार्य यांनी यावेळी नंदीग्राममध्ये मागील विजयाच्या तुलनेत सुमारे पाचपट मोठ्या मताधिक्याने भाजप विजयी होऊ शकतो, असे म्हटले आहे.
भाजप नेत्यांच्या दाव्यानुसार, मतदारसंघात पक्षाला पाठिंबा मजबूत आहे. रेजीनगरबाबतही भाजपचे म्हणणे आहे की यावेळचा निकाल राजकीय समीकरणांमधील बदलाचे संकेत देऊ शकतो.
पश्चिम बंगाल सरकारमधील मंत्री दिलीप घोष यांनीही नंदीग्राममध्ये भाजपची स्थिती मजबूत असल्याचा दावा केला. नंदीग्राम हा आधीपासून भाजपच्या प्रभावातील मतदारसंघ असून यावेळी विजयाचे मताधिक्य आणखी वाढू शकते, असे त्यांनी म्हटले.
रेजीनगर विधानसभा मतदारसंघात यावेळी बहुकोनी लढत आहे. येथे भाजप, काँग्रेस, TMCच्या वेगवेगळ्या राजकीय गटांचे उमेदवार, CPI(M) आणि हुमायूं कबीर यांच्या AJUPचे उमेदवार निवडणूक रिंगणात आहेत.
रेजीनगर हा मुस्लिमबहुल मतदारसंघ आहे. भाजपचे उमेदवार शंकराव सरकार यांच्याव्यतिरिक्त प्रमुख पक्षांचे अनेक उमेदवार मुस्लिम समुदायातून आहेत. काँग्रेसने मोहम्मद अब्दुल्लाहिल काफी, TMCने रबीउल आलम चौधरी, तर AJUPने हुमायूं कबीर यांचे पुत्र गोलाम नबी आझाद यांना उमेदवारी दिली आहे.
या मतदारसंघात मुस्लिम मतदारांची भूमिका महत्त्वाची मानली जात आहे. त्यामुळे भाजप आणि विरोधी पक्षांमधील निवडणूक रणनीतीची लढत महत्त्वाची ठरली आहे.
नंदीग्राम पोटनिवडणुकीत मतदानाच्या ठीक एक दिवस आधी निवडणूक आयोगाने स्थानिक पोलीस ठाण्याच्या प्रभारी अधिकाऱ्याची बदली केली. विद्यमान अधिकारी अजय कुमार मिश्रा यांना हटवून देबाशीष सरकार यांची नवीन प्रभारी म्हणून नियुक्ती करण्यात आली.
विरोधी पक्षांच्या तक्रारीनंतर हा बदल करण्यात आला. तत्कालीन पोलीस ठाणे प्रभारी सत्ताधारी पक्षाच्या जवळचे असल्याचा आरोप विरोधकांनी केला होता. निष्पक्ष निवडणूक घेण्याच्या दिशेने निवडणूक आयोगाने हे पाऊल उचलल्याचे मानले गेले. मात्र, पोलीस अधिकाऱ्याच्या बदलीच्या निर्णयाबाबत आणि त्यासंदर्भातील आरोपांवर संबंधित पक्षांचे वेगवेगळे दावे आहेत.
या पोटनिवडणुकीतील पश्चिम बंगालच्या राजकारणातील एक महत्त्वाचा मुद्दा म्हणजे दीर्घ काळानंतर ममता बॅनर्जी या मुख्यमंत्री, आमदार किंवा कोणत्याही मतदारसंघातील उमेदवार नाहीत.
मे 2026 मध्ये झालेल्या विधानसभा निवडणुकीत TMC सत्तेबाहेर गेली आणि ममता बॅनर्जी यांनाही निवडणुकीत पराभवाचा सामना करावा लागला. नंदीग्राममधून ममता बॅनर्जी पोटनिवडणूक लढवू शकतात, अशा सुरुवातीच्या चर्चा होत्या. मात्र, तसे झाले नाही.
TMCने नामनिर्देशित केलेल्या उमेदवार संचिता प्रधान यांनी नंतर उमेदवारी मागे घेतली. त्यानंतर ममता बॅनर्जी यांनी काँग्रेसचे उमेदवार मिलन प्रधान यांना पाठिंबा देण्याची भूमिका घेतली.
नंदीग्राम हा पश्चिम बंगालच्या राजकारणातील प्रमुख केंद्र राहिला आहे. 2007 मधील जमीन अधिग्रहणविरोधी आंदोलन हा या भागाच्या राजकारणातील निर्णायक टप्पा मानला जातो. या आंदोलनाने ममता बॅनर्जी आणि TMCला राज्याच्या सत्तेपर्यंत पोहोचवण्यात महत्त्वाची भूमिका बजावली.
2021 मध्ये ममता बॅनर्जी यांनी नंदीग्राममधून निवडणूक लढवली होती. मात्र, भाजपचे शुभेंदू अधिकारी यांनी त्यांचा पराभव केला. त्यानंतर नंदीग्राम हा TMC आणि भाजपमधील राजकीय संघर्षाचे प्रतीक बनला.
2026 च्या विधानसभा निवडणुकीत शुभेंदू अधिकारी यांनी नंदीग्रामसोबत भवानीपूरमधूनही निवडणूक लढवली आणि दोन्ही मतदारसंघांत विजय मिळवला. भवानीपूरमध्ये त्यांनी ममता बॅनर्जी यांचा 15,105 मतांच्या फरकाने पराभव केला.
नंदीग्राम पोटनिवडणुकीत भाजपने शुभेंदू अधिकारी यांचे माजी सहकारी चंद्रनाथ रथ यांच्या आईला उमेदवारी दिली आहे. चंद्रनाथ रथ यांची 6 मे 2026 रोजी हत्या करण्यात आली होती. या घटनेनंतर नंदीग्रामची निवडणूक अधिक संवेदनशील राजकीय मुद्दा बनली आहे.
काँग्रेस आणि भाजप दोन्ही पक्ष या मतदारसंघात आपल्या विजयाबाबत आश्वस्त असल्याचे दिसत आहे. TMCची प्रत्यक्ष निवडणूक उपस्थिती कमकुवत असली तरी ममता बॅनर्जी यांचा काँग्रेस उमेदवाराला पाठिंबा या लढतीला वेगळी राजकीय दिशा देत आहे.
पश्चिम बंगालमधील दोन्ही मतदारसंघांत मतदानादरम्यान समोर आलेल्या आरोपांमुळे निवडणूक प्रक्रियेच्या निष्पक्षतेबाबत चर्चा सुरू झाली आहे. काँग्रेसने आपल्या मतदान प्रतिनिधींना कथितरीत्या धमकावल्याचा आरोप केला आहे, तर हुमायूं कबीर यांनी पोलिसांवर पक्षपात आणि मतदारांना त्रास दिल्याचे आरोप केले आहेत.
दुसरीकडे, भाजपने या राजकीय आरोपांच्या पार्श्वभूमीवर नंदीग्राम आणि रेजीनगर या दोन्ही मतदारसंघांत चांगली कामगिरी करण्याचा दावा केला आहे. मतदानाची प्रत्यक्ष टक्केवारी किती राहते आणि मतदारांचा कल कोणत्या पक्षाच्या बाजूने राहतो, याकडे लक्ष आहे. निवडणूक निकालांमधून नंदीग्राम आणि रेजीनगरमधील विद्यमान राजकीय समीकरणांमध्ये किती बदल झाला आहे, हे स्पष्ट होईल.
