ब्रिटानिया इन्डस्ट्रिजको होल ह्विट ब्रेडसम्बन्धी विज्ञापनलाई लिएर केन्द्रीय उपभोक्ता संरक्षण प्राधिकरण (CCPA) ले कम्पनीमाथि एक लाख रुपैयाँ जरिवाना लगाएको छ। कम्पनीले आफ्नो ब्रेडलाई ‘100% Whole Wheat Bread’ भनेर प्रचार गरेको थियो। तर जाँचका क्रममा उक्त ब्रेडमा गहुँको पीठो करिब 62 देखि 62.5 प्रतिशत मात्र रहेको पाइएको थियो।
CCPA का अनुसार, प्याकेजिङ र विज्ञापनमा ब्रेडलाई 100 प्रतिशत होल ह्विट भनेर प्रस्तुत गर्दा उपभोक्ताले सम्पूर्ण ब्रेड गहुँको पीठोबाट बनेको बुझ्न सक्ने अवस्था थियो। तर उत्पादनमा पानी, यीस्ट, ब्रान र अन्य सामग्री पनि समावेश रहेको पाइएको थियो। प्राधिकरणले दाबीलाई भ्रामक विज्ञापन मानेर कम्पनीमाथि एक लाख रुपैयाँ जरिवाना लगाएको हो।
विज्ञापन र प्याकेजिङमा गरिएको दाबीलाई लिएर कारबाही
ब्रिटानिया इन्डस्ट्रिजविरुद्धको कारबाही ब्रेडको प्याकेजिङ तथा विज्ञापनमा गरिएको दाबीका सम्बन्धमा भएको हो। कम्पनीले आफ्नो एक ब्रेड उत्पादनलाई ‘100% Whole Wheat Bread’ नामबाट प्रचार गरिरहेको थियो। CCPA को जाँचमा त्यसमा गहुँको पीठो करिब 62 देखि 62.5 प्रतिशत रहेको देखिएको थियो। बाँकी हिस्सामा पानी, यीस्ट, ब्रान र अन्य सामग्री समावेश थिए।
प्राधिकरणका अनुसार, प्याकेटमा ठूलो अक्षरमा 100 प्रतिशत होल ह्विट लेखिँदा उपभोक्ताले सम्पूर्ण ब्रेड गहुँको पीठोबाट तयार भएको बुझ्न सक्ने सम्भावना हुन्छ। जबकि प्याकेजिङमा दिइएको सामग्रीसम्बन्धी विवरणले फरक अवस्था देखाएको थियो। यही अन्तरलाई आधार बनाएर CCPA ले विज्ञापनलाई भ्रामक मानेको हो।
22 अक्टोबरको आदेशमा विज्ञापन हटाउन निर्देशन
CCPA ले 22 अक्टोबर 2026 मा आदेश जारी गरेको थियो। मुख्य आयुक्त निधि खरेको अध्यक्षतामा रहेको प्राधिकरणले कम्पनीलाई विवादित विज्ञापन तत्काल बन्द गर्न निर्देशन दिएको छ। आदेशअनुसार ब्रिटानियाले प्रिन्ट मिडिया, इलेक्ट्रोनिक मिडिया र सामाजिक सञ्जालसहित सबै प्लेटफर्मबाट यस्ता विज्ञापन हटाउनुपर्नेछ।
कम्पनीले आदेश जारी भएको 15 दिनभित्र अनुपालन प्रतिवेदन पनि पेश गर्नुपर्नेछ। प्रतिवेदनमा प्राधिकरणको निर्देशन पालना गर्न उठाइएका कदमबारे जानकारी दिनुपर्नेछ। यस मामिलामा कुनै ग्राहकको उजुरीपछि जाँच सुरु भएको थिएन। CCPA ले विज्ञापन र उत्पादनको प्याकेजिङबीचको अन्तर देखेपछि स्वस्फूर्त रूपमा संज्ञान लिएको थियो।
ब्रिटानियाले विज्ञापनको बचाउमा दिएको तर्क
जाँचका क्रममा ब्रिटानियाले आफ्नो विज्ञापनको बचाउ गरेको थियो। कम्पनीका अनुसार ब्रेडमा प्रयोग गरिएको सम्पूर्ण पीठो गहुँबाट बनेको हो र त्यसमा मैदा मिसाइएको छैन। कम्पनीले विज्ञापनमा उल्लेख गरिएको 100 प्रतिशत दाबी सम्पूर्ण तयार उत्पादनका लागि नभई त्यसमा प्रयोग गरिएको पीठोका लागि भएको तर्क दिएको थियो।
ब्रिटानियाले प्याकेजिङमा सानो अक्षरमा दिइएको विवरणलाई पनि आधार बनाएको थियो, जसमा सम्पूर्ण पीठो होल ह्विट भएको उल्लेख गरिएको थियो।
तर CCPA कम्पनीको स्पष्टीकरणसँग सहमत भएन। प्राधिकरणका अनुसार प्याकेटमा ठूलो अक्षरमा गरिएको दाबीले उपभोक्तामा पार्ने प्रभावलाई सानो अक्षरमा दिइएको जानकारीले समाप्त गर्दैन।
खाद्य उत्पादनको विज्ञापनसम्बन्धी नियममा FSSAI को सन्दर्भ
CCPA ले आफ्नो आदेशमा खाद्य सुरक्षा एवं मानक प्राधिकरण (FSSAI) का नियमहरूको पनि उल्लेख गरेको छ। खाद्य सुरक्षा तथा मानकसम्बन्धी नियममा होल ह्विट ब्रेडको पहिचानका लागि गहुँको पीठोको निर्धारित मात्रासँग सम्बन्धित सर्तहरू रहेका छन्। यस मामिलामा 75 प्रतिशतको सीमासमेत छलफलको विषय बनेको थियो।
ब्रिटानियाको तर्क थियो कि पीठोको कुल मात्राका आधारमा उसको उत्पादनले उक्त सर्त पूरा गर्छ। तर प्राधिकरणले यसबाट सम्पूर्ण ब्रेडलाई 100 प्रतिशत होल ह्विट भनेर गरिएको दाबी सही नहुने स्पष्ट गरेको छ।
CCPA ले यस्तो विज्ञापनलाई उपभोक्ता संरक्षण ऐन, 2019 अन्तर्गत भ्रामक विज्ञापन तथा अनुचित व्यापारिक व्यवहार मानेको छ।
ब्रेडको बिक्रीमा प्रतिबन्ध लगाइएको छैन
CCPA को आदेशले ब्रेडको बिक्री नै बन्द हुने हो कि भन्ने प्रश्न उठ्न सक्छ। हालको आदेश मुख्य रूपमा भ्रामक विज्ञापन र प्रचारसम्बन्धी दाबीविरुद्ध केन्द्रित छ। यसमा सम्पूर्ण ब्रेड उत्पादनको बिक्रीमा प्रतिबन्ध लगाउने घोषणा गरिएको छैन।
कम्पनीले केही स्थानमा उत्पादनको नाम परिवर्तन गरी ‘Zero Maida Whole Wheat Bread’ बनाउने प्रक्रिया पनि सुरु गरेको थियो। यद्यपि, प्राधिकरणका अनुसार आंशिक परिवर्तनले यसअघि गरिएका भ्रामक विज्ञापनको जिम्मेवारी समाप्त गर्दैन।
