भारतको बैंकिङ क्षेत्रमा भएको ठूलो सीमापार कारोबारअन्तर्गत क्यानडाली लगानीकर्ता प्रेम वात्सको कम्पनी फेयरफ्याक्स फाइनान्सियल होल्डिङ्सले आईडीबीआई बैंकमा ६०.७२ प्रतिशत नियन्त्रणकारी हिस्सेदारी प्राप्त गर्ने भएको छ।
भारत सरकारले फेयरफ्याक्स फाइनान्सियल होल्डिङ्सलाई आईडीबीआई बैंकमा ६०.७२ प्रतिशत हिस्सेदारी खरिद गर्न स्वीकृति दिएको छ। करिब ५२,८७८ करोड भारतीय रुपैयाँ (५.५६ अर्ब अमेरिकी डलर) को यो कारोबार भारतीय वित्तीय क्षेत्रमा भएका ठूला विदेशी लगानीका कारोबारमध्ये एक हुनेछ। यस लगानीको नेतृत्व भारतीय मूलका क्यानडाली अर्बपति प्रेम वात्सले गरेका छन्। दीर्घकालीन लगानी रणनीतिका कारण उनलाई ‘क्यानडाका वारेन बफेट’ पनि भनिन्छ।
प्रेम वात्स फेयरफ्याक्स फाइनान्सियल होल्डिङ्सका संस्थापक, अध्यक्ष तथा प्रमुख कार्यकारी अधिकृत हुन्। उनको जन्म ५ अगस्ट १९५० मा हैदराबादमा भएको थियो। उनले भारतीय प्रविधि संस्थान (आईआईटी) मद्रासबाट केमिकल इन्जिनियरिङ अध्ययन गरेका थिए। त्यसपछि उनले क्यानडाको युनिभर्सिटी अफ वेस्टर्न ओन्टारियोबाट एमबीए उपाधि हासिल गरे।
उनले सन् १९८५ मा फेयरफ्याक्स स्थापना गरेका थिए। कम्पनीले बीमा, लगानी तथा वित्तीय सेवा क्षेत्रमा काम गर्छ। वात्स दीर्घकालीन सम्भावना भएका कम्पनीमा लगानी गर्ने लगानीकर्ताका रूपमा परिचित छन्। उनको लगानी रणनीति र धैर्यपूर्ण दृष्टिकोणका कारण उनको तुलना अमेरिकी लगानीकर्ता वारेन बफेटसँग गरिन्छ। भारतमा लगानी तथा सामाजिक योगदानका लागि उनलाई सन् २०२० मा पद्मश्रीबाट सम्मानित गरिएको थियो।
भारतको केन्द्रीय मन्त्रिपरिषद्को आर्थिक मामिला समितिले (सीसीईए) १४ अक्टोबर २०२६ मा आईडीबीआई बैंकको रणनीतिक बिक्रीलाई स्वीकृति दिएको थियो। प्रस्तावअनुसार केन्द्र सरकारले आफ्नो ३०.४८ प्रतिशत र भारतीय जीवन बीमा निगम (एलआईसी) ले आफ्नो ३०.२४ प्रतिशत हिस्सेदारी बिक्री गर्नेछन्। यसबाट कुल ६०.७२ प्रतिशत हिस्सेदारी फेयरफ्याक्सको सहायक कम्पनीको स्वामित्वमा जानेछ।
सम्पूर्ण कारोबारको मूल्य करिब ५२,८७८.०८ करोड भारतीय रुपैयाँ निर्धारण गरिएको छ। प्रतिशेयर मूल्य ८१ रुपैयाँ छ। कारोबारपछि केन्द्र सरकारसँग १५ प्रतिशत र एलआईसीसँग १९ प्रतिशत हिस्सेदारी बाँकी रहनेछ। यसअनुसार दुवैको संयुक्त हिस्सेदारी ३४ प्रतिशत हुनेछ।
फेयरफ्याक्सको बोलकबोल प्रतिशेयर ७५.९९ रुपैयाँको निर्धारित मूल्याङ्कनभन्दा बढी रहेको छ। यद्यपि, मन्त्रिपरिषद्को स्वीकृतिले अधिग्रहणका सबै प्रक्रिया पूरा भएको जनाउँदैन। कारोबारका लागि नियामकीय स्वीकृति तथा अन्य आवश्यक औपचारिकता पूरा गर्नुपर्नेछ। यो प्रक्रिया मार्च २०२७ सम्ममा पूरा हुने सम्भावना व्यक्त गरिएको छ।
पछिल्ला केही वर्षमा आईडीबीआई बैंकको वित्तीय अवस्थामा सुधार आएको छ। सरकारी तथ्याङ्कअनुसार, सेप्टेम्बर २०१८ मा बैंकको कुल निष्क्रिय कर्जा (एनपीए) अनुपात ३१.७८ प्रतिशत थियो। मार्च २०२६ सम्ममा यो घटेर २.३२ प्रतिशतमा झरेको थियो।
प्रेम वात्सका लागि यो लगानीले भारतीय बैंकिङ बजारमा फेयरफ्याक्सको उपस्थिति विस्तार गर्ने अवसर प्रदान गर्न सक्छ। बैंकको विद्यमान ग्राहक आधार, शाखा सञ्जाल तथा वित्तीय सेवा संरचनाको उपयोग गरी कारोबार विस्तार गर्ने सम्भावना छ।
फेयरफ्याक्सको रणनीति आईडीबीआई बैंकमा हिस्सेदारी खरिदमा मात्र सीमित नहुन सक्छ। कम्पनीले भारतमा आफ्ना वित्तीय सेवा व्यवसायलाई साझा संरचनामा एकीकृत गर्ने सम्भावनाबारे काम गरिरहेको छ।
विभिन्न रिपोर्टअनुसार, यस योजनामा डिजिट लाइफ इन्स्योरेन्स, डिजिट जनरल इन्स्योरेन्स र आईआईएफएल क्यापिटलका सम्पत्ति वा व्यवसायलाई आईडीबीआई बैंकसँग जोड्ने सम्भावना समावेश छ। यद्यपि, यस्तो कुनै पनि कदम सम्बन्धित नियामकको स्वीकृति तथा लागू नियमहरूको अधीनमा हुनेछ।
