नेपाललगायत विश्व अर्थतन्त्रमा पश्चिम एसियामा जारी इरान–अमेरिका तनावको प्रभाव देखिन थालेको बेला भारतीय रुपैयाँमाथि निरन्तर दबाब बढिरहेको छ। अमेरिकी डलरको तुलनामा रुपैयाँ कमजोर बन्दै जाँदा नीति निर्माताहरूको चिन्ता बढेको छ। अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा अस्थिरता, भू–राजनीतिक तनाव र विश्वव्यापी अनिश्चितताले भारतको आर्थिक अवस्थामाथि थप दबाब सिर्जना गरेको छ।
भारतीय रिजर्भ बैंक (RBI) ले मुद्रा बजारमा स्थिरता कायम गर्न सन् २०१३ को वैश्विक आर्थिक अस्थिरताका बेला अपनाइएका रणनीतिहरू पुनः लागू गर्ने सम्भावनाबारे संकेत दिएको छ।
अर्थशास्त्रीहरूका अनुसार रुपैयाँ कमजोर हुनुका पछाडि अन्तर्राष्ट्रिय तथा घरेलु दुवै कारण जिम्मेवार छन्। कच्चा तेलको मूल्यमा उतारचढाव, विदेशी लगानीकर्ताको सतर्कता तथा उदीयमान बजारहरूबाट पूँजी बाहिरिनु मुख्य कारण मानिएको छ। आयातमा निर्भर भारतका लागि अमेरिकी डलर बलियो हुनु प्रत्यक्ष रूपमा रुपैयाँमाथि दबाब बढाउने कारक बनेको छ।
वैश्विक अनिश्चितताका कारण लगानीकर्ताहरू सुरक्षित सम्पत्तितर्फ आकर्षित भइरहेका छन्, जसले उदीयमान अर्थतन्त्रका मुद्राहरूमा थप दबाब सिर्जना गरेको छ।
सूत्रहरू र हालका आर्थिक संकेतअनुसार RBI ले रुपैयाँ स्थिर बनाउन सन् २०१३ को ‘ट्यापर ट्यान्ट्रम’ संकटका बेला अपनाइएका उपायहरू पुनः प्रयोग गर्ने विषयमा विचार गरिरहेको छ। त्यस समयमा अमेरिकी केन्द्रीय बैंक फेडरल रिजर्भले तरलता घटाउने संकेत दिएपछि विश्व बजारबाट ठूलो मात्रामा पूँजी बाहिरिएको थियो, जसका कारण भारतीय मुद्रामाथि गम्भीर दबाब परेको थियो।
‘ट्यापर ट्यान्ट्रम’ भन्नाले अमेरिकी फेडरल रिजर्भले बजारबाट अतिरिक्त तरलता फिर्ता लिन सुरु गर्ने अवस्थालाई जनाउँछ। यस्तो अवस्थामा विश्वव्यापी लगानीकर्ताहरू जोखिमयुक्त बजारबाट पूँजी निकालेर अमेरिका जस्ता सुरक्षित बजारतर्फ सर्ने गर्छन्। यसको प्रभावस्वरूप स्थानीय मुद्रा कमजोर हुने, शेयर बजारमा गिरावट आउने, डलरको माग बढ्ने तथा विदेशी लगानी घट्ने अवस्था देखिन्छ। भारतले सन् २०१३ मा यस्तै परिस्थितिको सामना गरेको थियो।
सन् २०१३ को संकटका बेला RBI ले बजारमा डलर बिक्री गरेर रुपैयाँलाई समर्थन दिएको थियो। साथै अल्पकालीन ब्याजदरमा कडाइ, विदेशी पूँजी प्रवाह बढाउन विशेष योजना तथा तरलता व्यवस्थापनसम्बन्धी कडा उपायहरू लागू गरिएको थियो। ती कदमहरूको उद्देश्य विदेशी मुद्रा बजारमा सन्तुलन कायम गर्नु र रुपैयाँको तीव्र अवमूल्यन रोक्नु रहेको थियो।
