लद्दाखका इन्जिनियर, शिक्षा सुधारक तथा नवप्रवर्तन विशेषज्ञ सोनम वाङ्चुक फेरि चर्चामा आएका छन्। चलचित्र ‘3 इडियट्स’का चर्चित पात्र फुन्सुख वाङ्डुको प्रेरणास्रोत मानिने वाङ्चुक हाल शिक्षा प्रणालीमा सुधार तथा कथित परीक्षा अनियमिततासम्बन्धी मुद्दा उठाउँदै दिल्लीको जन्तर–मन्तरमा अनिश्चितकालीन भोक हड्तालमा छन्।
लद्दाख निवासी वाङ्चुकले वर्षौंदेखि शिक्षा सुधार र नवप्रवर्तनको क्षेत्रमा काम गर्दै आएका छन्। उनी रटाइमा आधारित शिक्षाभन्दा व्यावहारिक ज्ञान, सिर्जनात्मक सोच तथा स्थानीय आवश्यकतालाई प्राथमिकता दिने शिक्षा प्रणालीका पक्षधर हुन्।
सोनम वाङ्चुकले सन् १९८८ मा आफ्ना सहकर्मीहरूसँग मिलेर स्टुडेन्ट्स एजुकेशनल एन्ड कल्चरल मुभमेन्ट अफ लद्दाख (SECMOL) को स्थापना गरेका थिए। यस पहलको उद्देश्य परम्परागत शिक्षा प्रणालीमा पछि परेका विद्यार्थीलाई गुणस्तरीय शिक्षा उपलब्ध गराउनु थियो।
उनले लद्दाखका दुर्गम क्षेत्रमा शिक्षाको गुणस्तर सुधारका लागि विभिन्न प्रयोग गरेका छन्। उनका अनुसार प्रत्येक विद्यार्थीमा क्षमता हुन्छ र शिक्षा प्रणालीको उद्देश्य त्यस क्षमताको विकास गर्नु हुनुपर्छ।
शिक्षा क्षेत्रबाहेक वाङ्चुक वातावरण संरक्षणसम्बन्धी आफ्ना नवप्रवर्तनका लागि पनि परिचित छन्। उनले ‘आइस स्तूप’ प्रविधिको विकास गरेका छन्, जसअन्तर्गत जाडोयाममा पानीलाई कृत्रिम हिम संरचनाको रूपमा संकलन गरी गर्मीयाममा सिँचाइका लागि प्रयोग गरिन्छ।
उनको यस नवप्रवर्तनले अन्तर्राष्ट्रिय स्तरमा पनि प्रशंसा पाएको छ र उनले राष्ट्रिय तथा अन्तर्राष्ट्रिय स्तरका विभिन्न सम्मान प्राप्त गरेका छन्।
हाल वाङ्चुक दिल्लीको जन्तर–मन्तरमा जारी अनिश्चितकालीन भोक हड्तालका कारण चर्चामा छन्। उनले शिक्षा प्रणालीमा जवाफदेहिता, कथित परीक्षा अनियमितता तथा शिक्षा सुधारका मुद्दा उठाउँदै केन्द्रीय शिक्षा मन्त्रीको राजीनामाको मागको समर्थन गरिरहेका छन्। प्रतिवेदनहरूका अनुसार उनको भोक हड्ताल १७औँ दिनमा प्रवेश गरिसकेको छ र उनको स्वास्थ्य अवस्था खस्किएको जानकारी पनि सार्वजनिक भएको छ।
वाङ्चुकका अनुसार देशको भविष्यका लागि अझ पारदर्शी र प्रभावकारी शिक्षा प्रणाली आवश्यक छ। यही उद्देश्यका साथ उनले लामो समयदेखि शिक्षा सुधार तथा विद्यार्थी हितसँग सम्बन्धित मुद्दाहरू उठाउँदै आएका छन्।
