SpaceX को Falcon 9 रकेटको प्रयोग भइसकेको माथिल्लो भाग करिब 18 महिनासम्म अन्तरिक्षमा अनियन्त्रित रूपमा घुमेपछि चन्द्रमाको सतहमा ठोक्किएको छ। वैज्ञानिकहरूका अनुसार यो घटनाले भविष्यमा चन्द्रमामा हुने प्रभाव, स्पेस डेब्रिसको जोखिम र आगामी मानव मिसनहरूको सुरक्षासम्बन्धी अनुसन्धानका लागि महत्वपूर्ण अवसर प्रदान गर्नेछ।
१८ महिनासम्म अन्तरिक्षमा रहेपछि चन्द्रमामा ठोक्कियो रकेटको भाग
SpaceX को Falcon 9 रकेटको प्रयोग भइसकेको माथिल्लो भाग आफ्नो मिसनपछि करिब १८ महिनासम्म अन्तरिक्षमा अनियन्त्रित रूपमा घुमिरहेको थियो। वैज्ञानिकहरूको अनुमानअनुसार करिब ४,००० किलोग्राम तौल भएको उक्त भाग लगभग ८,६९० किलोमिटर प्रतिघण्टाको गतिमा चन्द्रमाको सतहमा ठोक्किएको हो। उक्त टक्करबाट उत्पन्न ऊर्जा करिब तीन टन TNT विस्फोट बराबर रहेको अनुमान गरिएको छ।
अनुसन्धानकर्ताहरूका अनुसार यस प्रभावबाट चन्द्रमाको सतहमा २० देखि ३० मिटर चौडा खाडल बनेको हुन सक्ने र ठूलो मात्रामा धुलो तथा भग्नावशेष माथितर्फ उछिट्टिएको हुन सक्ने अनुमान छ। यद्यपि, टक्कर चन्द्रमाको त्यस्तो भागमा भएको थियो जुन त्यस समयमा सूर्यको प्रकाशमा थियो। त्यसैले पृथ्वीबाट यसलाई प्रत्यक्ष रूपमा अवलोकन गर्न सम्भव थिएन।
Blue Ghost र Resilience मिसनपछि समाप्त भयो यात्रा
Falcon 9 को यो माथिल्लो भाग जनवरी २०२५ मा प्रक्षेपण गरिएको थियो। यसको जिम्मेवारी दुई निजी चन्द्र ल्यान्डर—Blue Ghost र Resilience—लाई तिनका निर्धारित मार्गमा पठाउनु थियो। मिसन पूरा गरेपछि यसको इन्धन समाप्त भयो र यसलाई नियन्त्रित रूपमा पृथ्वीको वायुमण्डलमा फिर्ता ल्याउन सकिएन।
Blue Ghost ले आफ्नो मिसन सफलतापूर्वक पूरा गरेको थियो भने Resilience चन्द्रमामा अवतरण गर्ने क्रममा दुर्घटनाग्रस्त भएको थियो। त्यसपछि Falcon 9 को माथिल्लो भाग लामो समयसम्म पृथ्वी र चन्द्रमाको कक्षाबीच घुमिरह्यो।
वैज्ञानिकहरूका अनुसार सूर्यका गतिविधि र गुरुत्वाकर्षण बलहरूको संयुक्त प्रभावले अन्ततः उक्त भागलाई चन्द्रमातर्फ मोड्यो, जहाँ पुगेर यो सतहमा ठोक्कियो।
भविष्यका चन्द्र मिसनका लागि अनुसन्धानको अवसर
वैज्ञानिकहरूले यस घटनालाई केवल दुर्घटनाका रूपमा नभई महत्वपूर्ण अनुसन्धान अवसरका रूपमा हेरिरहेका छन्। उनीहरूका अनुसार यस टक्करबाट प्राप्त हुने तथ्यांकले भविष्यमा चन्द्रमामा हुने प्राकृतिक तथा कृत्रिम टक्करलाई अझ राम्रोसँग बुझ्न सहयोग गर्नेछ।
यसबाट चन्द्र सतहमा टक्करका कारण बन्ने प्रभावहरूको अध्ययन, भूकम्पीय संकेतमार्फत टक्करको पहिचान तथा स्पेस डेब्रिसबाट उत्पन्न हुन सक्ने सम्भावित जोखिमको मूल्यांकन गर्न सहयोग पुग्ने वैज्ञानिकहरूको भनाइ छ।
यो अध्ययन विशेष रूपमा NASA को Artemis कार्यक्रमका लागि महत्वपूर्ण मानिएको छ। उक्त कार्यक्रमको उद्देश्य चन्द्रमाको दक्षिणी ध्रुवनजिक दीर्घकालीन मानव उपस्थिति स्थापना गर्नु हो। वैज्ञानिकहरूका अनुसार भविष्यमा चन्द्रमामा निर्माण हुने बेस र त्यहाँ काम गर्ने अन्तरिक्ष यात्रीहरूको सुरक्षा सुनिश्चित गर्न यस्ता घटनाबाट सिक्नु आवश्यक हुनेछ।
SpaceX ले पनि NASA तथा अन्य अन्तरिक्ष एजेन्सीहरूसँग मिलेर भविष्यका पृथ्वी–चन्द्रमा मिसनका लागि थप सुरक्षित डिस्पोजल रणनीतिमा काम गरिरहेको संकेत दिएको छ। यसको उद्देश्य प्रयोग भइसकेका रकेटका भागहरूलाई नियन्त्रित रूपमा हटाउनु र भविष्यमा यस्ता अनियोजित टक्करको सम्भावना कम गर्नु हो।
