अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले बंगलादेशका प्रधानमन्त्री तारिक रहमानलाई बोइङ विमान खरिद गर्ने निर्णयका लागि धन्यवाद दिएका छन्। बंगलादेशले २५ वटा बोइङ विमान खरिद गर्ने तयारी गरिरहेको छ। प्रस्तावित सम्झौतालाई दुई देशबीचको व्यापारिक सम्बन्ध र अमेरिकी निर्यातसँग जोडिएको महत्वपूर्ण कारोबारका रूपमा हेरिएको छ।
ट्रम्पले बोइङ खरिदको निर्णयको प्रशंसा गरे
अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले बंगलादेशका प्रधानमन्त्री तारिक रहमानलाई पत्र लेख्दै बोइङ विमान खरिद गर्ने निर्णयको प्रशंसा गरेका छन्। अगस्ट ३१ मा लेखिएको पत्रमा ट्रम्पले बंगलादेशले विमान खरिद गर्ने निर्णय गरेकोमा धन्यवाद दिँदै बोइङले बंगलादेशलाई निराश नबनाउने विश्वास व्यक्त गरेका छन्। उनले प्रधानमन्त्री रहमानसँग भेट्ने अपेक्षासमेत व्यक्त गरेका छन्।
यो घटनाक्रम अमेरिका र बंगलादेशबीच व्यापारिक सम्बन्ध सुदृढ गर्ने प्रयास जारी रहेका बेला आएको हो। प्रस्तावित बोइङ सम्झौतालाई दुई देशबीच बढ्दो आर्थिक सहयोग र व्यापार सन्तुलनसँग पनि जोडिएको छ।
बंगलादेश २५ बोइङ विमान खरिदको तयारीमा
बंगलादेशसँग हाल १४ वटा बोइङ विमान रहेको जानकारी छ। देशले अप्रिल २०२६ मा पनि १४ वटा नयाँ बोइङ विमानका लागि अर्डर दिएको थियो। त्यसपछि थप २५ विमान खरिद गर्ने सम्भावनालाई लिएर छलफल तीव्र भएको छ।
अमेरिकी राजदूत सर्जियो गोरले अगस्ट ३० मा ट्रम्प र रहमानबीच बोइङ विमानसम्बन्धी ठूलो सम्झौतामा सहमति भएको बताएका थिए। प्रस्तावित खरिदले बंगलादेशको राष्ट्रिय विमान कम्पनीको बेडा आधुनिकीकरण गर्न र भविष्यमा अन्तर्राष्ट्रिय उडानको क्षमता बढाउन सहयोग गर्न सक्ने बताइएको छ।
बंगलादेशमा विमानन क्षेत्रको माग बढेसँगै नयाँ विमानको आवश्यकता पनि बढिरहेको छ। लामो दूरीका उडानका लागि आधुनिक र इन्धन-कुशल विमानले एयरलाइनको सञ्चालन खर्च नियन्त्रण गर्न पनि सहयोग गर्न सक्छन्।
विमान सम्झौता अमेरिकी ट्यारिफसँग पनि सम्बन्धित
बंगलादेशको बोइङ खरिदलाई विमानन क्षेत्रसँग सम्बन्धित व्यावसायिक निर्णयका रूपमा मात्र हेरिएको छैन। यससँग अमेरिका र बंगलादेशबीचको व्यापारिक सम्बन्ध सुधार गर्ने प्रयास पनि जोडिएको छ।
अमेरिकाले बंगलादेशी उत्पादनमा ३७ प्रतिशतसम्म ट्यारिफ लगाउने कुरा सार्वजनिक भएपछि ढाकाले अमेरिकाबाट आफ्नो खरिद बढाउन जोड दिएको थियो। यही व्यापक व्यापारिक रणनीतिअन्तर्गत अमेरिकी उत्पादन, विशेषगरी बोइङ विमान खरिदलाई महत्व दिइएको छ।
बंगलादेशले अमेरिकाबाट ठूलो परिमाणमा विमान खरिद गर्ने योजना बनाउनु अमेरिकी व्यापार घाटा घटाउने वासिङ्टनको नीतिसँग पनि मेल खाने रूपमा हेरिएको छ। यद्यपि, कुनै पनि व्यापार सम्झौतामा ट्यारिफ र विमान खरिदबीचका वास्तविक सर्तहरू आधिकारिक दस्तावेजका आधारमा मात्र अन्तिम रूपमा बुझ्न सकिन्छ।
१४ विमानको अर्डर करिब ३.७ अर्ब डलरको
बंगलादेशले यसअघि गरेको १४ विमानको अर्डरको अनुमानित मूल्य करिब ३.७ अर्ब डलर रहेको बताइएको छ। प्रस्तावित अर्डरमा आठ बोइङ ७८७-१०, दुई बोइङ ७८७-९ र चार बोइङ ७३७-८ MAX विमान छन्।
यी विमानको डेलिभरी चरणबद्ध रूपमा हुने अपेक्षा गरिएको छ। उपलब्ध जानकारीअनुसार पहिलो विमान नोभेम्बर २०३१ मा प्राप्त हुने सम्भावना छ।
सम्झौताको वित्तपोषणमा अमेरिकी एक्सपोर्ट-इम्पोर्ट बैंकको भूमिका पनि महत्वपूर्ण हुन सक्छ। बैंकले ऋण व्यवस्थामा सहयोग गर्नेछ भने बंगलादेश सरकारले ऋणको ग्यारेन्टी दिनेछ। यसले बंगलादेशका लागि ठूलो विमान खरिद सम्झौताको वित्तीय व्यवस्थापन सहज बनाउन सक्छ।
ट्रम्पको दोस्रो कार्यकालमा बोइङले पाए ठूला अर्डर
ट्रम्पको दोस्रो कार्यकालमा बोइङले विभिन्न देशबाट ठूला विमान खरिद सम्झौतासम्बन्धी घोषणा पाएको छ। यसमा साउदी अरब, कतार, इन्डोनेसिया, जापान, चीन र दक्षिण कोरिया रहेका छन्।
साउदी अरबमा मे २०२५ मा ट्रम्पको भ्रमणका क्रममा साउदी कम्पनी एविलीजले बोइङका २० विमानको पक्का अर्डर दिएको थियो। कम्पनीले थप १० विमान खरिद गर्ने विकल्प पनि राखेको थियो।
कतारमा मे २०२५ मा कतार एयरवेज र बोइङबीच २१० विमानसम्मको सम्झौता सार्वजनिक भएको थियो। यसलाई अमेरिका–कतारबीचको व्यापक आर्थिक सहयोगको हिस्सा बताइएको थियो।
इन्डोनेसियाले जुलाई २०२५ मा अमेरिकाबाट ५० बोइङ विमान खरिद गर्ने प्रतिबद्धता जनाएको थियो। यो घोषणा दुई देशबीचको व्यापारिक समझदारीका क्रममा भएको थियो।
जापानले जुलाई २०२५ मा अमेरिकासँगको व्यापार सम्झौताअन्तर्गत १०० विमान खरिद गर्ने कुरा बताएको थियो, जसमा बोइङका विमान समावेश थिए।
चीनका सम्बन्धमा ट्रम्पले मे २०२६ मा चीन करिब २०० बोइङ विमान खरिद गर्ने तयारीमा रहेको दाबी गरेका थिए। पछि बोइङले पनि यस सम्बन्धमा पुष्टि गरेको जानकारी सार्वजनिक भएको थियो।
दक्षिण कोरियाले अगस्ट २०२५ मा १०३ बोइङ विमान खरिद गर्ने घोषणा गरेको थियो। त्यसपछि अमेरिका र दक्षिण कोरियाबीच ट्यारिफसम्बन्धी व्यवस्थामा पनि परिवर्तन भएको थियो।
ट्रम्पले बोइङ सम्झौतामा जोड दिनुको कारण
बोइङ अमेरिकाका प्रमुख व्यावसायिक विमान निर्माता कम्पनीमध्ये एक हो र विश्वव्यापी रूपमा यसको सबैभन्दा ठूलो प्रतिस्पर्धी युरोपेली विमान निर्माता एयरबस हो। ठूला यात्री विमानका अन्तर्राष्ट्रिय सम्झौताले अमेरिकी निर्यातको तथ्यांकमा महत्वपूर्ण प्रभाव पार्न सक्छन्।
ट्रम्पको व्यापार नीतिमा अमेरिकी व्यापार घाटा घटाउने र विदेशी देशलाई अमेरिकी वस्तु खरिद गर्न प्रोत्साहित गर्ने विषय प्रमुख मुद्दा रहँदै आएको छ। यस सन्दर्भमा ठूला विमान सम्झौता विशेष महत्वका हुन्छन्, किनकि एउटा व्यावसायिक विमानको मूल्य नै करोडौँ डलरसम्म पुग्न सक्छ।
कुनै देशले दर्जनौँ वा सयौँ विमानको अर्डर दिँदा अमेरिकी निर्यातको मूल्य अर्बौँ डलरसम्म बढ्न सक्छ। यसबाहेक विमान निर्माणसँग सम्बन्धित कारखाना, इन्जिनियरिङ, आपूर्ति शृंखला र अन्य औद्योगिक क्षेत्रमा रोजगारी तथा आर्थिक गतिविधिलाई पनि बढावा मिल्न सक्छ।
दक्षिण कोरियाको १०३ विमानको सम्झौताका सम्बन्धमा ह्वाइट हाउसले सम्झौताको मूल्य करिब ३६.२ अर्ब डलर रहेको बताएको थियो र यसबाट अमेरिकामा करिब १ लाख ३५ हजार रोजगारीलाई सहयोग पुग्न सक्ने दाबी गरेको थियो।
बंगलादेश–अमेरिका व्यापारिक सम्बन्धमा सम्झौताको महत्व
बंगलादेश र अमेरिकाबीचको व्यापारिक सम्बन्ध यसअघि नै महत्वपूर्ण छ। बंगलादेशले अमेरिकामा ठूलो परिमाणमा कपडा तथा तयारी पोसाक निर्यात गर्छ भने अमेरिकाबाट हुने यसको आयातमा विमान, मेसिनरी र अन्य औद्योगिक उत्पादन समावेश छन्।
बोइङ विमानको खरिदले यो व्यापारिक सम्बन्धमा ठूलो अमेरिकी निर्यात सम्झौता थप्न सक्छ। ढाकाका लागि यसको लाभ आधुनिक विमान बेडाका रूपमा हुन सक्छ भने वासिङ्टनका लागि यो अमेरिकी उद्योग र निर्यातलाई बढावा दिने सम्झौता बन्न सक्छ।
यद्यपि, प्रस्तावित २५ विमानको खरिदका अन्तिम विवरण, मूल्य, डेलिभरी समय र वित्तीय सर्तको पुष्टि आधिकारिक सम्झौताका आधारमा मात्र हुनेछ। हाल ट्रम्पको पत्रले दुई देशबीच विमान खरिदका विषयमा उच्च तहमा वार्ता र चासो कायम रहेको देखाउँछ।
आगामी समयमा यो सम्झौताले बंगलादेशको विमानन क्षमता बढाउनुका साथै अमेरिका–बंगलादेश व्यापारिक सम्बन्धमा पनि भूमिका खेल्न सक्छ।
