ભારતે બાંગ્લાદેશની પૂર્વ વડાપ્રધાન શેખ હસીનાના પ્રત્યાર્પણ અંગે ઢાકા તરફથી પ્રાપ્ત થયેલી ઔપચારિક વિનંતી પર પોતાનું તાજેતરનું વલણ સ્પષ્ટ કરતાં જણાવ્યું છે કે આ મામલાના કાનૂની અને દ્વિપક્ષીય પાસાઓ પર વિચારણા ચાલી રહી છે. વિદેશ મંત્રાલય (MEA) અનુસાર, આ મુદ્દે હજી સુધી કોઈ અંતિમ નિર્ણય લેવામાં આવ્યો નથી.
આ મુદ્દો એવા સમયે ચર્ચામાં છે જ્યારે બાંગ્લાદેશની રાજનીતિમાં શેખ હસીનાની સંભવિત વાપસી અને તેમની પાર્ટી અવામી લીગ (Awami League)ને ફરીથી સક્રિય કરવાની અટકળો તેજ બની છે. બીજી તરફ, બાંગ્લાદેશની અંતરિમ વ્યવસ્થા સતત ભારત પાસે તેમના પ્રત્યાર્પણની માંગ કરી રહી છે.
વિદેશ મંત્રાલયના પ્રવક્તા રણધીર જયસવાલે મીડિયા સાથેની વાતચીતમાં જણાવ્યું કે ભારતને બાંગ્લાદેશ તરફથી શેખ હસીનાના પ્રત્યાર્પણ માટે ઔપચારિક વિનંતી પ્રાપ્ત થઈ છે. તેમણે જણાવ્યું કે આ વિનંતી પર સંબંધિત કાનૂની જોગવાઈઓ અને અન્ય જરૂરી પાસાઓને ધ્યાનમાં રાખીને વિચારણા કરવામાં આવી રહી છે.
પ્રવક્તાએ વધુમાં સ્પષ્ટ કર્યું કે ભારત આ મામલે પોતાની સ્થાપિત કાનૂની પ્રક્રિયાઓ અને આંતરરાષ્ટ્રીય જવાબદારીઓ અનુસાર આગળ વધશે. જોકે, અંતિમ નિર્ણય ક્યારે લેવામાં આવશે તે અંગે તેમણે કોઈ સમયમર્યાદા દર્શાવી નથી.
તાજેતરના દિવસોમાં એવી અહેવાલો સામે આવ્યા છે કે શેખ હસીના ભવિષ્યમાં બાંગ્લાદેશ પરત ફરી પોતાની રાજકીય પાર્ટી અવામી લીગને ફરીથી સક્રિય કરવાની તૈયારી કરી શકે છે. જોકે, આ અંગે કોઈ સત્તાવાર પુષ્ટિ થઈ નથી.
રાજકીય વિશ્લેષકોનું માનવું છે કે જો આવું થાય તો બાંગ્લાદેશની રાજનીતિ પર તેનો વ્યાપક પ્રભાવ પડી શકે છે. હાલમાં તેમની સંભવિત વાપસી અંગે વિવિધ સ્તરે અટકળો ચાલુ છે.
શેખ હસીનાએ 5 ઓગસ્ટ 2024ના રોજ વ્યાપક વિદ્યાર્થી આંદોલન અને દેશવ્યાપી હિંસક વિરોધ પ્રદર્શન વચ્ચે વડાપ્રધાન પદેથી રાજીનામું આપ્યું હતું. ત્યારબાદ તેમણે બાંગ્લાદેશ છોડ્યો હતો અને ત્યારથી તેઓ ભારતમાં રહી રહ્યા છે.
તેમના રાજીનામા પછી બાંગ્લાદેશની રાજકીય પરિસ્થિતિમાં બદલાવ આવ્યો હતો. ત્યારબાદ દેશમાં નવી અંતરિમ વ્યવસ્થા રચાઈ હતી અને પૂર્વ સરકારના નિર્ણયો તથા કાર્યવાહી સંબંધિત અનેક મામલાઓની તપાસ શરૂ કરવામાં આવી હતી.
બાંગ્લાદેશમાં શેખ હસીના સામે અનેક કાનૂની કેસ નોંધાયેલા છે. ગયા વર્ષે એક વિશેષ ટ્રિબ્યુનલએ 2024ના વિદ્યાર્થી આંદોલન દરમિયાન થયેલી હિંસા અને સરકારી કાર્યવાહી સંબંધિત કેસમાં તેમને ગેરહાજરીમાં દોષિત ઠેરવી મૃત્યુદંડની સજા ફટકારી હતી.
બાંગ્લાદેશી અધિકારીઓનું કહેવું છે કે પૂર્વ વડાપ્રધાનને ન્યાયિક પ્રક્રિયાનો સામનો કરવો જોઈએ અને તે હેતુથી ભારત પાસે તેમના પ્રત્યાર્પણની માંગ કરવામાં આવી છે.
જોકે, શેખ હસીનાએ તેમના સામેના તમામ આરોપોને સંપૂર્ણપણે નકારી કાઢ્યા છે. તેમનું કહેવું છે કે તેમના સામે ચાલી રહેલી કાનૂની કાર્યવાહી રાજકીય પ્રેરિત છે અને તેમને નિશાન બનાવવાના હેતુથી કરવામાં આવી રહી છે.
કોઈપણ વ્યક્તિના પ્રત્યાર્પણનો નિર્ણય માત્ર રાજકીય સ્તરે લેવાતો નથી, પરંતુ તે સંબંધિત દેશો વચ્ચે અમલમાં રહેલી પ્રત્યાર્પણ સંધિ (Extradition Treaty), સ્થાનિક કાયદાઓ અને આંતરરાષ્ટ્રીય કાનૂની સિદ્ધાંતોના આધારે લેવાય છે.
ભારત કોઈપણ પ્રત્યાર્પણ વિનંતી પર નિર્ણય લેતા પહેલાં સંબંધિત કાનૂની દસ્તાવેજો, અદાલતી આદેશો, માનવાધિકાર સંબંધિત પાસાઓ અને દ્વિપક્ષીય કરારોની સમીક્ષા કરે છે. આવા મામલાઓમાં પ્રક્રિયા લાંબી હોઈ શકે છે અને અંતિમ નિર્ણય અનેક કાનૂની તબક્કાઓ પૂર્ણ થયા બાદ જ લેવામાં આવે છે.
