મધ્ય પૂર્વમાં અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચેનો તણાવ ફરી એક વખત ગંભીર સ્તરે પહોંચ્યો છે. તાજેતરના ઘટનાક્રમમાં ઈરાનની ઇસ્લામિક રેવોલ્યુશનરી ગાર્ડ્સ કોર્પ્સ (IRGC) એ કુવૈત અને બહરીનમાં આવેલા અમેરિકી સૈન્ય ઠેકાણાઓને નિશાન બનાવ્યાનો દાવો કર્યો છે. આ હુમલાઓમાં મિસાઇલ અને ડ્રોનનો ઉપયોગ કરવામાં આવ્યો હોવાનું જણાવાયું છે.
અમેરિકન સેન્ટ્રલ કમાન્ડ (CENTCOM) એ દાવો કર્યો છે કે તમામ હુમલાઓને સફળતાપૂર્વક નિષ્ફળ બનાવવામાં આવ્યા હતા અને કોઈપણ અમેરિકી સૈન્ય ઠેકાણાને નુકસાન પહોંચ્યું નથી.
ઈરાનના દાવા અનુસાર, કુવૈતમાં આવેલા અમેરિકી સૈન્ય મથકો અને બહરીનમાં સ્થિત અમેરિકી નૌકાદળના પાંચમા ફ્લીટના મુખ્યાલયને નિશાન બનાવવામાં આવ્યા હતા. આ હુમલાઓમાં બેલિસ્ટિક મિસાઇલ અને ડ્રોનનો ઉપયોગ કરવામાં આવ્યો હતો.
અમેરિકી રક્ષા અધિકારીઓએ જણાવ્યું કે મોટાભાગની મિસાઇલોને એર ડિફેન્સ સિસ્ટમ દ્વારા હવામાં જ અટકાવવામાં આવી હતી, જ્યારે કેટલીક મિસાઇલો લક્ષ્યથી ભટકી ગઈ હતી અને નિર્ધારિત સ્થળ સુધી પહોંચી શકી નહોતી.
બહરીનમાં પણ અનેક ડ્રોન હુમલાઓને ઇન્ટરસેપ્ટ કરવામાં આવ્યા હતા. અમેરિકી અને સ્થાનિક રક્ષા પ્રણાલીઓએ મળીને સંભવિત નુકસાન અટકાવ્યું હોવાનું જણાવાયું છે.
આ હુમલાઓની વચ્ચે અમેરિકાએ પણ જવાબી કાર્યવાહી કરવાની પુષ્ટિ કરી છે. અહેવાલો અનુસાર, અમેરિકી સેનાએ હોર્મુઝ જળમાર્ગ નજીક આવેલા ઈરાનના કેશ્મ દ્વીપ પર એક સંચાર ટાવરને નિશાન બનાવ્યો હતો.
અમેરિકી પક્ષનું કહેવું છે કે આ કાર્યવાહી “આત્મરક્ષા”ના ભાગરૂપે કરવામાં આવી હતી, કારણ કે વિસ્તારમાં સૈન્ય પ્રવૃત્તિઓમાં વધારો થયો હતો અને જોખમની સ્થિતિ ઊભી થઈ હતી.
આ ઉપરાંત, હોર્મુઝ જળમાર્ગ નજીક એક તેલ ટેન્કર પર હુમલો થયાની માહિતી પણ સામે આવી છે. બોત્સવાના ધ્વજ હેઠળ નોંધાયેલ આ ટેન્કર ઈરાનના ખાર્ગ દ્વીપ તરફ જઈ રહ્યું હતું. ઘટનાના પગલે ટેન્કરમાં આગ લાગી હોવાની અને ધુમાડાના ગોટેગોટા ઉઠ્યાની માહિતી આપવામાં આવી છે.
મધ્ય પૂર્વમાં વધતા તણાવની સીધી અસર વૈશ્વિક ઊર્જા બજારો પર પણ જોવા મળી છે. કાચા તેલના ભાવમાં એક ટકાથી વધુનો વધારો નોંધાયો છે.
બ્રેન્ટ ક્રૂડ ઓઇલનો ભાવ વધીને પ્રતિ બેરલ અંદાજે 97 ડોલર સુધી પહોંચ્યો હતો, જ્યારે અમેરિકન WTI ક્રૂડનો ભાવ પ્રતિ બેરલ લગભગ 95 ડોલર આસપાસ ટ્રેડ થતો જોવા મળ્યો હતો. નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે જો તણાવ વધુ વધશે તો ઊર્જા પુરવઠા પર ગંભીર અસર પડી શકે છે.
આ સમગ્ર ઘટનાક્રમ દરમિયાન ગાઝા અને લેબનનમાં પણ પરિસ્થિતિ તણાવપૂર્ણ રહી છે. સંયુક્ત રાષ્ટ્રના વર્લ્ડ ફૂડ પ્રોગ્રામ (WFP) એ માહિતી આપી છે કે ગાઝામાં થયેલા એક મોટા સાયબર હુમલાના કારણે આશરે 6 લાખ પરિવારોનો ડેટા લીક થયો છે. તેમાં નામ, ઓળખપત્રની વિગતો, મોબાઇલ નંબર અને સ્થાન સંબંધિત સંવેદનશીલ માહિતીનો સમાવેશ થાય છે.
લેબનનમાં ઇઝરાઇલ અને હિઝબુલ્લાહ વચ્ચેનો સંઘર્ષ પણ વધુ તેજ બન્યો છે. હિઝબુલ્લાહે દાવો કર્યો છે કે તેણે દક્ષિણ લેબનનમાં ઇઝરાયલી સૈન્ય ઠેકાણાઓ અને ટેન્કો પર અનેક હુમલાઓ કર્યા છે. તેના જવાબમાં ઇઝરાઇલ તરફથી હવાઈ હુમલાઓ ચાલુ હોવાનું જણાવાયું છે.
દક્ષિણ લેબનનની સ્થિતિ વધુ ખરાબ બન્યા બાદ સંયુક્ત રાષ્ટ્રના શાંતિ મિશન UNIFILની ભૂમિકા અંગે પણ પ્રશ્નો ઊભા થયા છે. સ્થાનિક અને આંતરરાષ્ટ્રીય વિશ્લેષકોનું કહેવું છે કે શાંતિ જાળવવા અને યુદ્ધવિરામ અમલમાં મૂકવાના પોતાના મુખ્ય હેતુમાં આ મિશન અસરકારક સાબિત થઈ રહ્યું નથી.
ઇઝરાઇલનો આરોપ છે કે UNIFIL હિઝબુલ્લાહની સૈન્ય પ્રવૃત્તિઓને રોકવામાં નિષ્ફળ રહ્યું છે, જ્યારે હિઝબુલ્લાહ સમર્થકોનું કહેવું છે કે મિશનનો ઝુકાવ ઇઝરાઇલ તરફ છે.
તણાવપૂર્ણ પરિસ્થિતિ વચ્ચે રાજકીય નિવેદનો પણ તેજ બન્યા છે. અહેવાલો અનુસાર, પૂર્વ અમેરિકી રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે ઇઝરાયલી વડાપ્રધાન બેન્જામિન નેતન્યાહૂ સમક્ષ લેબનનમાં ચાલી રહેલા સૈન્ય હુમલાઓ અંગે અસંતોષ વ્યક્ત કર્યો છે.
સૂત્રોના જણાવ્યા મુજબ, બંને વચ્ચેની વાતચીત દરમિયાન ઉગ્ર ચર્ચા થઈ હતી અને ટ્રમ્પે વધતી નાગરિક મૃત્યુ સંખ્યાને લઈને ચિંતા વ્યક્ત કરી હતી. તેમણે ઇઝરાઇલની સૈન્ય વ્યૂહરચના અંગે પણ પ્રશ્નો ઉઠાવ્યા હતા.
નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે જો વર્તમાન પરિસ્થિતિ પર ટૂંક સમયમાં નિયંત્રણ ન આવે તો સંઘર્ષ વધુ વ્યાપક સ્વરૂપ ધારણ કરી શકે છે. ઈરાન, અમેરિકા, ઇઝરાઇલ અને તેમના સહયોગી દેશો વચ્ચે વધતી સૈન્ય પ્રવૃત્તિઓ સમગ્ર મધ્ય પૂર્વમાં અસ્થિરતા વધારી શકે છે.
હોર્મુઝ જળમાર્ગ જેવા વ્યૂહાત્મક સમુદ્રી માર્ગ પર કોઈપણ પ્રકારની સૈન્ય કાર્યવાહી વૈશ્વિક તેલ પુરવઠા અને વેપાર પર ગંભીર અસર પાડી શકે છે.
