ઈરાનના રાષ્ટ્રપતિ મસૂદ પેઝેશ્કિયાને શુક્રવારે અમેરિકા અને ઇઝરાયલને કડક સંદેશ આપતાં કહ્યું કે તેમનો દેશ કોઈપણ પ્રકારની “દાદાગીરી” અને “અહંકાર” સામે ઝૂકશે નહીં. તેમણે કહ્યું કે ઈરાન પોતાના રાષ્ટ્રીય હિતોની રક્ષા માટે મજબૂતીથી ઊભું રહેશે. પશ્ચિમ એશિયામાં અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે તણાવ સતત વધી રહ્યો છે ત્યારે પેઝેશ્કિયાનનું આ નિવેદન આવ્યું છે.
ઈરાનના રાષ્ટ્રપતિ મસૂદ પેઝેશ્કિયાન બ્રિક્સ શિખર સંમેલનમાં ભાગ લેવા માટે નવી દિલ્હી પહોંચ્યા છે. સંમેલનના મંચ પરથી તેમણે ઈરાનની વિદેશ નીતિ અને રાષ્ટ્રીય હિતોને લઈને સ્પષ્ટ વલણ રજૂ કર્યું. અમેરિકા અને ઇઝરાયલ તરફ સંકેત કરતાં તેમણે કહ્યું કે ઈરાન દબાણ અથવા કોઈપણ પ્રકારની “દાદાગીરી” સામે ઝૂકશે નહીં.
પેઝેશ્કિયાને કહ્યું કે ઈરાન પોતાના રાષ્ટ્રીય હિતોની રક્ષા માટે દૃઢતાથી ઊભું રહેશે. બંને દેશો વચ્ચે ચાલી રહેલા સૈન્ય અને રાજકીય તણાવની પૃષ્ઠભૂમિમાં તેમનું આ નિવેદન આવ્યું છે.
ઈરાન અને અમેરિકા વચ્ચે લાંબા સમયથી ચાલી રહેલા મતભેદો તાજેતરની ઘટનાઓ બાદ વધુ ઘેરા થયા છે. બંને પક્ષો તરફથી સતત કડક નિવેદનો સામે આવી રહ્યા છે, જ્યારે પ્રાદેશિક સ્તરે પણ તણાવની અસર જોવા મળી રહી છે.
આ દરમિયાન અમેરિકાના વિદેશ મંત્રી માર્કો રુબિયો તરફથી પણ ઈરાનને લઈને કડક વલણ સામે આવ્યું છે. વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદી અને ઈરાનના રાષ્ટ્રપતિ મસૂદ પેઝેશ્કિયાની મુલાકાત સાથે જોડાયેલા સવાલ પર રુબિયોએ બુધવારે કહ્યું કે તેમને એવું લાગતું નથી કે ભારત અને ઈરાન વચ્ચે કોઈ વેપાર કરારને લઈને વાતચીત ચાલી રહી છે.
રુબિયોએ અન્ય દેશોને ઈરાનને અમેરિકાના પ્રતિબંધોથી બચાવવામાં મદદ ન કરવાની પણ ચેતવણી આપી. અમેરિકા લાંબા સમયથી ઈરાન પર વિવિધ પ્રકારના પ્રતિબંધો લગાવતું આવ્યું છે અને ઈરાન સાથેના આર્થિક તથા વેપારી સંબંધોને લઈને અન્ય દેશોની પ્રવૃત્તિઓ પર પણ નજર રાખે છે.
અમેરિકાના આ વલણ વચ્ચે પેઝેશ્કિયાનનું નિવેદન બંને દેશો વચ્ચે વધતા મતભેદોને દર્શાવે છે. ઈરાનનું કહેવું છે કે તે પોતાના રાષ્ટ્રીય હિતો અને સાર્વભૌમ અધિકારોથી પાછળ નહીં હટે.
અમેરિકાના હુમલા બાદ ઈરાન તરફથી દાવો કરવામાં આવ્યો છે કે તેણે અમેરિકાના બે જહાજોને ડૂબાડી દીધા અને આઠ તેલ ટેન્કરોને નષ્ટ કરી દીધા. જોકે, આવા સૈન્ય દાવાઓની સ્વતંત્ર પુષ્ટિ જરૂરી છે.
ઈરાનના જણાવ્યા અનુસાર, આ ઘટનાઓએ બંને દેશો વચ્ચેના સૈન્ય ટકરાવને વધુ ગંભીર બનાવી દીધો છે. તેલ ટેન્કરો સાથે જોડાયેલી ઘટનાઓ ખાસ કરીને મહત્વપૂર્ણ છે, કારણ કે પશ્ચિમ એશિયામાં દરિયાઈ માર્ગો અને ઊર્જા પુરવઠો વૈશ્વિક અર્થતંત્ર માટે મહત્વપૂર્ણ છે.
આ પહેલાં અમેરિકી સેનાએ પાંચ ઈરાની ટેન્કરો પર હુમલો કર્યો હોવાની વાત સામે આવી હતી. અહેવાલ અનુસાર, આ ઘટનામાં લાખો લિટર કાચું તેલ બળી ગયું હતું. દરિયાઈ વિસ્તારમાં જહાજો અને તેલ ટેન્કરોને નિશાન બનાવવામાં આવતાં ઊર્જા બજારો અને વૈશ્વિક પુરવઠા વ્યવસ્થાને લઈને પણ ચિંતા વધી શકે છે.
અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે ચાલી રહેલા યુદ્ધને લઈને અમેરિકાના રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે પણ નિવેદન આપ્યું છે. ટ્રમ્પે કહ્યું કે ઈરાન સાથે ચાલી રહેલું યુદ્ધ અમેરિકામાં મધ્યાવધિ ચૂંટણી પછી તરત જ સમાપ્ત થઈ જશે.
ટ્રમ્પે દાવો કર્યો કે ઈરાન હવે નબળું પડી ગયું છે, પરંતુ તે અમેરિકામાં યોજાનારી ચૂંટણીઓની રાહ જોઈ રહ્યું છે. તેમણે કહ્યું કે ઈરાને મુશ્કેલ પરિસ્થિતિઓ છતાં લડાઈ ચાલુ રાખી છે અને હાલમાં ગંભીર સંકટનો સામનો કરી રહ્યું છે.
ટ્રમ્પના નિવેદન અનુસાર, ઈરાન અમેરિકામાં સંભવિત રાજકીય પરિવર્તનની આશા રાખી રહ્યું છે. જોકે, યુદ્ધ સમાપ્ત થવાની સમયમર્યાદા અંગેનું તેમનું આકલન અમેરિકાના રાષ્ટ્રપતિનું નિવેદન છે અને તેને સ્વતંત્ર પુષ્ટિ અથવા આગાહી તરીકે જોવામાં આવી શકે નહીં.
ટ્રમ્પે વ્યૂહાત્મક રીતે અત્યંત મહત્વપૂર્ણ સ્ટ્રેટ ઓફ હોર્મુઝ એટલે કે હોર્મુઝ જળમાર્ગને લઈને પણ દાવો કર્યો. તેમણે કહ્યું કે હવે આ જળમાર્ગ પર અમેરિકાનું નિયંત્રણ છે.
હોર્મુઝ જળમાર્ગ વૈશ્વિક ઊર્જા પુરવઠા માટે મહત્વપૂર્ણ દરિયાઈ માર્ગ છે. વિશ્વના તેલ વેપારનો મોટો હિસ્સો આ વિસ્તારમાંથી પસાર થાય છે. તેથી અહીં કોઈપણ સૈન્ય તણાવની અસર માત્ર પશ્ચિમ એશિયા સુધી મર્યાદિત રહેતી નથી, પરંતુ વૈશ્વિક ઊર્જા બજારો અને આંતરરાષ્ટ્રીય અર્થતંત્ર પર પણ પડી શકે છે.
ટ્રમ્પે ઈરાની શાસનને “પાગલ” ગણાવતાં કહ્યું કે જો અમેરિકાએ ઈરાનની પરમાણુ ક્ષમતાઓનો નાશ કર્યો ન હોત, તો ઈરાને અત્યાર સુધીમાં પરમાણુ હથિયારોનો ઉપયોગ કરી દીધો હોત. તેમણે કહ્યું કે ઈરાનને પરમાણુ હથિયારો મેળવવાથી રોકવા માટે તેમણે બી-2 બોમ્બર્સનો ઉપયોગ કર્યો.
ટ્રમ્પે ઈરાન સાથે થયેલા પરમાણુ કરારને રદ કરવાનો પણ ઉલ્લેખ કર્યો. તેમનું કહેવું છે કે ઈરાનને પરમાણુ હથિયારો મેળવવાથી રોકવું અમેરિકાની પ્રાથમિકતાઓમાં સામેલ રહ્યું છે.
પરમાણુ કાર્યક્રમને લઈને અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચેનો વિવાદ લાંબા સમયથી ચાલી રહ્યો છે. આ મુદ્દાએ બંને દેશો વચ્ચેના રાજદ્વારી સંબંધોને પણ અસર કરી છે. વર્તમાન સૈન્ય તણાવ વચ્ચે પરમાણુ ક્ષમતાનો મુદ્દો ફરી એકવાર આંતરરાષ્ટ્રીય ચર્ચાના કેન્દ્રમાં છે.
ઈરાની રાષ્ટ્રપતિ પેઝેશ્કિયાનનું નિવેદન અને અમેરિકાના રાષ્ટ્રપતિ ટ્રમ્પની ટિપ્પણીઓ એવા સમયે આવી છે જ્યારે પશ્ચિમ એશિયામાં તણાવ ગંભીર છે. એક તરફ ઈરાન પોતાના રાષ્ટ્રીય હિતો અને સાર્વભૌમત્વની રક્ષા માટે પાછળ નહીં હટવાની વાત કરી રહ્યું છે, જ્યારે અમેરિકા ઈરાનની સૈન્ય અને પરમાણુ ક્ષમતાઓને લઈને કડક વલણ અપનાવી રહ્યું છે.
જહાજો અને તેલ ટેન્કરો સાથે જોડાયેલા દાવાઓએ સ્થિતિને વધુ સંવેદનશીલ બનાવી છે. જો દરિયાઈ માર્ગો પર તણાવ વધે છે, તો તેની અસર ઊર્જા પુરવઠો, કાચા તેલના ભાવ અને વૈશ્વિક બજારો પર પડી શકે છે.
હાલ બંને પક્ષોના નિવેદનોમાં કડક વલણ જોવા મળી રહ્યું છે. ઈરાને અમેરિકાના દબાણ સામે નહીં ઝૂકવાનો સંદેશ આપ્યો છે, જ્યારે ટ્રમ્પે ઈરાનની સૈન્ય ક્ષમતા અને પરમાણુ કાર્યક્રમ અંગે પોતાના વલણને પુનરાવર્તિત કર્યું છે.
