બ્રિક્સ શિખર સંમેલન 2026 ભારતની અધ્યક્ષતામાં 12 અને 13 સપ્ટેમ્બરે નવી દિલ્હીમાં યોજાઈ રહ્યું છે. 18મા બ્રિક્સ શિખર સંમેલન દરમિયાન આતંકવાદના તમામ સ્વરૂપો સામે કડક વલણ, બહુપક્ષીય વ્યવસ્થાને મજબૂત બનાવવી અને વૈશ્વિક શાસન સંસ્થાઓમાં સુધારા સહિતના મુદ્દાઓ પર ચર્ચા થવાની અપેક્ષા છે. સંયુક્ત રાષ્ટ્ર સુરક્ષા પરિષદ (UNSC)માં ભારતની કાયમી સભ્યપદની દાવેદારીને સમર્થન મળવાની પણ અપેક્ષા છે.
ભારતીય અધિકારીઓ અનુસાર, ભારતની બ્રિક્સ અધ્યક્ષતા દરમિયાન વિવિધ ક્ષેત્રોમાં 50થી વધુ નક્કર પરિણામો પર કામ કરવામાં આવ્યું છે. તેમાં વિવિધ ફ્રેમવર્ક, એક્શન પ્લાન અને સહયોગ સંબંધિત દસ્તાવેજો સામેલ છે. આ સમગ્ર પ્રક્રિયાને ચાર મુખ્ય પ્રાથમિકતાઓ—લચીલાપણું (Resilience), નવીનતા (Innovation), સહયોગ (Cooperation) અને સ્થિરતા (Sustainability)—ના આધારે આગળ વધારવામાં આવી છે.
શિખર સંમેલનના સંભવિત મુખ્ય પરિણામોમાં આતંકવાદની સ્પષ્ટ અને કડક નિંદા સામેલ છે. ભારત લાંબા સમયથી આતંકવાદ સામે વૈશ્વિક સ્તરે સંકલિત કાર્યવાહી કરવાની જરૂરિયાત પર ભાર મૂકતું આવ્યું છે. બ્રિક્સ મંચ દ્વારા આતંકવાદના તમામ સ્વરૂપો સામેની સંયુક્ત પ્રતિબદ્ધતાને મજબૂત બનાવવી ભારતની અધ્યક્ષતાની મુખ્ય પ્રાથમિકતાઓમાં રહી છે.
આ ઉપરાંત વૈશ્વિક શાસન વ્યવસ્થાને વધુ પ્રતિનિધિત્વપૂર્ણ અને અસરકારક બનાવવાની દિશામાં પણ ચર્ચા થવાની સંભાવના છે. ભારત સંયુક્ત રાષ્ટ્ર સહિતની મુખ્ય બહુપક્ષીય સંસ્થાઓમાં સુધારાની માંગ કરતું આવ્યું છે. આ સંદર્ભમાં UNSCમાં ભારતની કાયમી સભ્યપદની દાવેદારી માટેનું સમર્થન પણ સંમેલનના મહત્વપૂર્ણ રાજકીય પરિણામોમાં સામેલ થઈ શકે છે.
શિખર સંમેલન પહેલાં પશ્ચિમ એશિયાની સ્થિતિને લઈને બ્રિક્સ દેશો વચ્ચેના મતભેદ પડકારરૂપ બન્યા છે. ખાસ કરીને ઈરાન અને સંયુક્ત આરબ અમીરાત (UAE)ના અલગ-અલગ વલણને કારણે સંયુક્ત ઘોષણાપત્ર અંગે અનિશ્ચિતતા ઊભી થઈ હતી. આ પહેલાં વિદેશ મંત્રીઓની બેઠક પણ પશ્ચિમ એશિયાના મુદ્દે વ્યાપક સહમતી ધરાવતા સંયુક્ત નિવેદન વિના સમાપ્ત થઈ હતી.
આ છતાં ભારતીય સરકારી સૂત્રોને આશા છે કે સમગ્ર વર્ષ દરમિયાન ચાલેલી વાતચીત અને ભારતની અધ્યક્ષતાને મળેલા વ્યાપક સમર્થનને કારણે શિખર સંમેલન સકારાત્મક પરિણામો સાથે પૂર્ણ થશે.
ભારતે પોતાની અધ્યક્ષતા દરમિયાન વિવિધ ક્ષેત્રોમાં આશરે 400 બેઠકો યોજીને સભ્ય દેશો વચ્ચે સંવાદ અને સહમતી બનાવવાના પ્રયાસો પર ભાર મૂક્યો છે. અધિકારીઓનું માનવું છે કે આ પ્રક્રિયાથી બ્રિક્સમાં વિવિધ મુદ્દાઓ પર સહયોગને આગળ વધારવામાં મદદ મળી છે.
ભારતે બ્રિક્સ અધ્યક્ષતા દરમિયાન પોતાને ગ્લોબલ સાઉથના મુદ્દાઓને પ્રાથમિકતા આપતા દેશ તરીકે રજૂ કર્યો છે. વિકાસશીલ અને ઉભરતી અર્થવ્યવસ્થાઓ સાથે જોડાયેલા મુદ્દાઓને વૈશ્વિક નિર્ણય પ્રક્રિયામાં વધુ અસરકારક સ્થાન અપાવવું ભારતની પ્રાથમિકતાઓમાં રહ્યું છે.
શિખર સંમેલનની શરૂઆત વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીની અધ્યક્ષતામાં બહુપક્ષીયતાને મજબૂત બનાવવા પર કેન્દ્રિત સત્રથી થશે. તેમાં બદલાતી વૈશ્વિક વ્યવસ્થા, આંતરરાષ્ટ્રીય સહયોગ અને વિકાસશીલ દેશોની ભૂમિકા જેવા મુદ્દાઓ પર ચર્ચા થવાની અપેક્ષા છે.
ભારતનો ભાર એ બાબત પર રહ્યો છે કે બ્રિક્સને માત્ર આર્થિક સહયોગ સુધી મર્યાદિત ન રાખીને વૈશ્વિક પડકારો પર સંવાદ અને વ્યવહારુ સહયોગ માટેના અસરકારક મંચ તરીકે વિકસાવવામાં આવે. વિવિધ મંત્રીસ્તરીય બેઠકો અને એજન્સીઓ વચ્ચે થયેલા કરારોને આ દિશામાં પગલું માનવામાં આવી રહ્યું છે.
ભારત સરકાર અનુસાર, 2026ની બ્રિક્સ અધ્યક્ષતાને વ્યાપક રાષ્ટ્રીય પ્રયાસ તરીકે હાથ ધરવામાં આવી છે. કેન્દ્ર અને રાજ્ય સરકારો ઉપરાંત ઉદ્યોગ, શિક્ષણ જગત, સંશોધન સંસ્થાઓ, યુવાનો, નાગરિક સમાજ અને અન્ય જૂથોને આ પ્રક્રિયામાં સામેલ કરવામાં આવ્યા છે.
અધ્યક્ષતા સાથે જોડાયેલા કાર્યક્રમો દેશના 30થી વધુ શહેરોમાં યોજાયા છે. તેનો હેતુ બ્રિક્સ સહયોગને માત્ર નવી દિલ્હી સુધી મર્યાદિત રાખવાને બદલે દેશના વિવિધ ભાગો સુધી પહોંચાડવાનો અને અલગ-અલગ ક્ષેત્રોની ભાગીદારી સુનિશ્ચિત કરવાનો રહ્યો છે.
