સંસદના મોનસૂન સત્રમાં છેલ્લા એક સપ્તાહથી ચાલતો રાજકીય ગતિરોધ સમાપ્ત થયા બાદ મંગળવારે લોકસભામાં પરીક્ષા પ્રણાલીમાં સુધારા અને પ્રશ્નપત્ર લીક અટકાવવા સંબંધિત મહત્વપૂર્ણ સુધારા વિધેયક પર વિગતવાર ચર્ચા થશે. સરકાર અને વિરોધ પક્ષ વચ્ચે થયેલી સહમતિ મુજબ વિધેયક પર ચર્ચા માટે કુલ છ કલાકનો સમય નક્કી કરવામાં આવ્યો છે. ચર્ચા પૂર્ણ થયા બાદ વિધેયક પર મતદાન થવાની સંભાવના છે.
લોકસભાના અધ્યક્ષ ઓમ બિરલાની પહેલ બાદ સરકાર અને વિરોધ પક્ષ વચ્ચેનો ગતિરોધ સમાપ્ત થયો. અધ્યક્ષે સંકેત આપ્યો છે કે જરૂર પડશે તો ચર્ચા માટે નક્કી કરાયેલ સમય વધારી શકાય છે. પરીક્ષા પ્રણાલીની પારદર્શિતા, પ્રશ્નપત્ર લીકની ઘટનાઓ અને વિદ્યાર્થીઓની ચિંતાઓ સાથે જોડાયેલા મુદ્દાઓને કારણે આ ચર્ચા પર દેશ તેમજ આંતરરાષ્ટ્રીય શિક્ષણ અને નીતિ ક્ષેત્રની નજર રહેશે.
સોમવારે કેન્દ્રીય મંત્રી જિતેન્દ્ર સિંહે વિરોધ પક્ષના વિરોધ અને સૂત્રોચ્ચાર વચ્ચે લોકસભામાં પરીક્ષા સુધારા સંબંધિત સુધારા વિધેયક રજૂ કર્યો હતો. વિધેયક રજૂ કરવા માટે નક્કી કરાયેલા એક કલાક દરમિયાન વિરોધ પક્ષના સાંસદોએ 92 સુધારા પ્રસ્તાવો રજૂ કર્યા હતા. જોકે, તે સમયે વિધેયક પર ચર્ચા અંગે સહમતિ બની શકી નહોતી. દિવસભર ગૃહની કાર્યવાહી અવરોધિત રહ્યા બાદ સંસદીય કાર્ય મંત્રી કિરણ રિજિજૂએ જણાવ્યું હતું કે સરકાર વિધેયકને લાંબા સમય સુધી લંબિત રાખી શકતી નથી અને જરૂર પડશે તો તેને વિગતવાર ચર્ચા વિના પણ પસાર કરી શકાય છે. ત્યારબાદ લોકસભાના અધ્યક્ષ ઓમ બિરલાએ વિવિધ રાજકીય પક્ષોના નેતાઓ સાથે ચર્ચા કરી અને ચર્ચા માટે સહમતિ સ્થાપિત કરવામાં મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવી.
પરીક્ષા સુધારા વિધેયક સાથે વિદ્યાર્થીઓના આંદોલન અને પોલીસ કાર્યવાહીનો મુદ્દો પણ સંસદમાં રાજકીય ચર્ચાનું કેન્દ્ર બન્યો છે. કોંગ્રેસના સાંસદ મનીષ તિવારીએ લોકસભામાં સ્થગન પ્રસ્તાવની સૂચના આપી 20 જુલાઈ 2026ના રોજ સંસદ માર્ચ દરમિયાન થયેલા વિદ્યાર્થી પ્રદર્શન અંગે ચર્ચાની માંગ કરી છે. તિવારીએ આરોપ લગાવ્યો કે નિઃશસ્ત્ર વિદ્યાર્થી પ્રદર્શનકારીઓ સામે રેપિડ એક્શન ફોર્સ (RAF) દ્વારા કથિત રીતે પેલેટ ગનનો ઉપયોગ કરવામાં આવ્યો હતો.
તેમના જણાવ્યા મુજબ આ ઘટનામાં 80થી વધુ લોકો ઘાયલ થયા હતા. વિરોધ પક્ષ આ મુદ્દે સરકાર પાસેથી વિગતવાર જવાબ અને જવાબદારીની માંગ કરી રહ્યો છે. જોકે, આ આરોપો અને ઘટનાથી સંબંધિત તમામ પક્ષોની સત્તાવાર વિગતો અંગે સંસદમાં થનારી ચર્ચા દરમિયાન વધુ સ્પષ્ટતા થવાની સંભાવના છે.
સરકારે જણાવ્યું છે કે પરીક્ષા પ્રણાલીને વધુ સુરક્ષિત, પારદર્શક અને વિશ્વસનીય બનાવવા માટે વ્યાપક સુધારા કરવામાં આવી રહ્યા છે. પ્રશ્નપત્ર લીક અને પરીક્ષા પ્રક્રિયામાં કથિત અનિયમિતતાઓ અટકાવવા માટે ટેક્નોલોજીકલ અને વહીવટી પગલાં પર કામ ચાલી રહ્યું છે. સરકારે ડિજિટલ ટેક્નોલોજી નિષ્ણાત નંદન નીલેકણીના નેતૃત્વમાં એક ટાસ્ક ફોર્સની રચના કરી છે. આ સમૂહને પરીક્ષા પ્રણાલીની સુરક્ષા, ડિજિટલ દેખરેખ અને પરીક્ષા સંચાલનમાં સુધારા માટે સૂચનો આપવાની જવાબદારી સોંપવામાં આવી છે.
પરીક્ષા સુધારાની માંગ સાથે દેશના વિવિધ વિસ્તારોમાં 36 દિવસ સુધી આંદોલન ચાલ્યું હતું. આંદોલન બાદ શિક્ષણ મંત્રી ધર્મેન્દ્ર પ્રધાને પદ પરથી રાજીનામું આપ્યું હતું. ત્યારબાદ સરકારે વિદ્યાર્થીઓની ચિંતાઓ દૂર કરવા અને પરીક્ષા પ્રણાલીમાં વિશ્વાસ પુનઃસ્થાપિત કરવા માટે અનેક સુધારાત્મક પગલાંની જાહેરાત કરી હતી.
20 જુલાઈએ વિદ્યાર્થી પ્રદર્શનકારીઓ અને પોલીસ વચ્ચે તણાવ સર્જાયા બાદ પ્રધાનમંત્રી નરેન્દ્ર મોદીએ ઇન્સ્ટાગ્રામ વિડિયો મારફતે યુવાનોને સંબોધિત કર્યા હતા. પ્રધાનમંત્રીએ વિદ્યાર્થીઓને “ફ્રેન્ડ્સ” કહીને સંબોધતા જણાવ્યું હતું કે સરકાર તેમની ચિંતાઓથી અવગત છે અને પરીક્ષા પ્રણાલીને નિષ્પક્ષ તથા સુરક્ષિત બનાવવા માટે સંવેદનશીલતા સાથે કાર્ય કરી રહી છે.
સરકારનું માનવું છે કે પ્રસ્તાવિત કાયદો અને નવી સુધારા પ્રક્રિયા દ્વારા પરીક્ષામાં થતી ગડબડીઓ પર નિયંત્રણ આવશે અને લાખો વિદ્યાર્થીઓનો વિશ્વાસ વધુ મજબૂત બનશે.
લોકસભામાં આજે થનારી ચર્ચા માટે સરકાર અને વિરોધ પક્ષે વ્યાપક તૈયારી કરી છે. સત્તારૂઢ એનડીએ તરફથી યુવા સાંસદ બાંસુરી સ્વરાજ અને સાયોની ઘોષને મુખ્ય વક્તાઓમાં સામેલ કરવામાં આવ્યા છે. તેમની પાસેથી સરકારના પરીક્ષા સુધારા કાર્યક્રમનું સમર્થન રજૂ કરવાની અને વિરોધ પક્ષના આરોપોના જવાબ આપવાની અપેક્ષા છે.
વિરોધ પક્ષ તરફથી લોકસભામાં વિરોધ પક્ષના નેતા રાહુલ ગાંધી સરકારને ઘેરવાની જવાબદારી સંભાળી શકે છે. સમાજવાદી પાર્ટીના પ્રમુખ અખિલેશ યાદવ અને તૃણમૂલ કોંગ્રેસની સાંસદ મહુઆ મોઇત્રાના પણ ચર્ચામાં ભાગ લેવાની સંભાવના છે
