દિલ્હીના સત્ય નિકેતન વિસ્તારમાં PG બિલ્ડિંગ ધરાશાયી થવાના મામલે પોલીસે ઉત્તર પ્રદેશના કાસગંજમાંથી લેબર કોન્ટ્રાક્ટરની ધરપકડ કરી છે. આ સાથે કેસમાં અત્યાર સુધી ચાર ધરપકડ થઈ છે. બીજી તરફ, દિલ્હી મ્યુનિસિપલ કોર્પોરેશન (MCD)એ ધરાશાયી થયેલી ‘હોસ્ટલ ડેઝ’ બિલ્ડિંગને અડીને આવેલી અન્ય એક જોખમી ઇમારતને તોડી પાડવાની કાર્યવાહી શરૂ કરી છે.
MCDએ મંગળવારે સત્ય નિકેતનમાં ‘હોસ્ટલ ડેઝ’ બિલ્ડિંગને અડીને આવેલી ઇમારતને તોડી પાડવાની કાર્યવાહી શરૂ કરી હતી. અધિકારીઓએ અકસ્માત બાદ આ પડોશી ઇમારતને જોખમી જાહેર કરી હતી.
આ બિલ્ડિંગમાં ગર્લ્સ PG ચાલતું હતું. પડોશની ઇમારત ધરાશાયી થયા બાદ તેને ખાલી કરાવવામાં આવ્યું હતું. મંગળવારે શરૂ થયેલી તોડફોડની કાર્યવાહી સાંજ સુધી ચાલી હતી અને તેને બુધવારે સવારે ફરી શરૂ કરવામાં આવનાર છે.
પોલીસે સત્ય નિકેતન બિલ્ડિંગ અકસ્માતના મામલે ઉત્તર પ્રદેશના કાસગંજમાંથી લેબર કોન્ટ્રાક્ટરની ધરપકડ કરી છે. આ સાથે કેસમાં ધરપકડ કરાયેલા આરોપીઓની સંખ્યા ચાર થઈ છે.
આ પહેલાં પોલીસે PGના માલિક હરિરામ બંસલ, તેમની પત્ની ઉર્મિલા અને પુત્ર મહેશની ધરપકડ કરી હતી. ત્રણેયને સોમવારે રાત્રે પટિયાલા હાઉસ કોર્ટમાં રજૂ કરવામાં આવ્યા હતા.
અદાલતે હરિરામ અને ઉર્મિલાને 14 દિવસની ન્યાયિક કસ્ટડીમાં મોકલ્યા હતા, જ્યારે તેમના પુત્ર મહેશને 2 દિવસની પોલીસ કસ્ટડીમાં મોકલવામાં આવ્યો હતો.
પોલીસ તપાસમાં ઇમારતની રચના અને મરામતના કામને પણ તપાસના દાયરામાં રાખવામાં આવ્યા છે. પોલીસ રિમાન્ડ દરમિયાન મહેશે તપાસ અધિકારીને જણાવ્યું હતું કે PG ચલાવતી કંપનીની ફરિયાદ બાદ બેઝમેન્ટમાં ભરાતા પાણી અને ભેજની સમસ્યા દૂર કરવા માટે મરામતનું કામ કરાવવામાં આવી રહ્યું હતું.
બેઝમેન્ટમાંથી પાણી કાઢ્યા બાદ બાંધકામ દરમિયાન પાવર ટ્રોવેલ મશીનનો ઉપયોગ કરવામાં આવી રહ્યો હતો. તપાસમાં એવી આશંકા પણ સામે આવી છે કે મશીનથી ઉત્પન્ન થયેલા કંપન અને પહેલેથી નબળી રચનાના કારણે ઇમારત પર વધારાની અસર પડી અને તે ધરાશાયી થઈ ગઈ.
જોકે, અકસ્માતના વાસ્તવિક કારણ અંગે અંતિમ નિષ્કર્ષ તપાસ પૂર્ણ થયા બાદ જ સામે આવશે.
અકસાતના થોડા મિનિટ પહેલાં પડોશના ગર્લ્સ PGમાં રહેતી બે વિદ્યાર્થીનીઓએ પોતાના રૂમની દિવાલો અને છતમાં પડેલી તિરાડોનો વીડિયો બનાવ્યો હતો. આ વીડિયો ઘટનાના બાદ સામે આવ્યો હતો.
વિદ્યાર્થીનીઓ અર્નિકા અને માનસી દિલ્હી યુનિવર્સિટીના સેકન્ડ યરની વિદ્યાર્થીનીઓ હોવાનું જણાવાયું છે. વીડિયોમાં 20 વર્ષની અર્નિકાને ઇમારત ધરાશાયી થવાની શક્યતા અંગે કહેતા સાંભળી શકાય છે.
આ ઘટનાક્રમ બાદ આસપાસની ઇમારતોની માળખાકીય સુરક્ષાને લઈને ચિંતા વધી છે. વહીવટીતંત્ર હવે એ જાણવા માટે તપાસ કરી રહ્યું છે કે વિસ્તારમાં આવેલી અન્ય ઇમારતો રહેઠાણ માટે સુરક્ષિત છે કે નહીં.
સાઉથ કેમ્પસ પોલીસ સ્ટેશનમાં ASI પ્રફુલ ટોપ્પોની ફરિયાદના આધારે કેસ નોંધવામાં આવ્યો છે. FIR મુજબ, ઇમારતનો જૂનો પાયો ભાર સહન કરવાની સ્થિતિમાં ન હતો, તેમ છતાં તેમાં વધારાના માળ બનાવવામાં આવ્યા હતા.
આ પાસાને તપાસમાં મહત્વપૂર્ણ માનવામાં આવી રહ્યો છે. અધિકારીઓ એ પણ તપાસી રહ્યા છે કે બાંધકામ અને ઇમારત સુરક્ષા સંબંધિત નિયમોનું પાલન કરવામાં આવ્યું હતું કે નહીં.
અકસાન બાદ MCD કમિશનર સંજીવ ખિરવારના નિર્દેશ પર દિલ્હીમાં PG અને ઇમારતોનો સર્વે શરૂ કરવામાં આવ્યો છે. સર્વેના પ્રથમ દિવસે 1,120 PGની તપાસ કરવામાં આવી, જેમાં 52 જર્જરિત હોવાનું જણાયું.
MCDએ તમામ ઝોનના બિલ્ડિંગ એક્ઝિક્યુટિવ એન્જિનિયરોને પોતાના વિસ્તારોની ઇમારતોનું નિરીક્ષણ કરીને 10 સપ્ટેમ્બર સુધી રિપોર્ટ આપવા સૂચના આપી છે.
આ સર્વેની માહિતી દિલ્હી હાઈકોર્ટમાં દાખલ કરવામાં આવનારા સોગંદનામામાં સામેલ કરવામાં આવશે. આ મામલે આગામી સુનાવણી 25 સપ્ટેમ્બરે થવાની છે.
સત્ય નિકેતન PG અકસ્માતનો મામલો મંગળવારે સુપ્રીમ કોર્ટમાં પણ પહોંચ્યો. સુનાવણી દરમિયાન જસ્ટિસ અહસાનુદ્દીન અમાનુલ્લાહ અને જસ્ટિસ આર. મહાદેવનની બેન્ચે સંકેત આપ્યો કે અદાલત આ મુદ્દાને માત્ર દિલ્હી સુધી મર્યાદિત રાખવા માંગતી નથી.
અદાલત દેશભરમાં જર્જરિત અને ગેરકાયદેસર ઇમારતોની સ્થિતિની સમીક્ષા કરવા પર વિચાર કરી રહી છે. આગામી સુનાવણી 10 સપ્ટેમ્બરે થશે.
સુપ્રીમ કોર્ટ દ્વારા નિયુક્ત એમિકસ ક્યુરી સિનિયર એડવોકેટ અજીત સિન્હાએ 6 સપ્ટેમ્બરે સત્ય નિકેતનમાં બનેલા અકસ્માતનો ઉલ્લેખ કર્યા બાદ આ મામલો સામે આવ્યો હતો. સિન્હા ગેરકાયદેસર અને અસુરક્ષિત ઇમારતો સાથે જોડાયેલા એક જૂના કેસમાં અદાલતને મદદ કરી રહ્યા છે.
સુપ્રીમ કોર્ટે અગાઉ પણ ગેરકાયદેસર ઇમારતો અંગે માર્ગદર્શિકા જાહેર કરી છે. હવે અદાલત તેના અમલની સ્થિતિની સમીક્ષા કરી શકે છે.
સત્ય નિકેતન અકસ્માત બાદ MCDએ સોમવારે સાઉથ ઝોનના ડેપ્યુટી કમિશનર રાકેશ કુમારને સસ્પેન્ડ કર્યા હતા. તેમની સાથે ચાર એન્જિનિયરિંગ અધિકારીઓને પણ વિભાગીય કાર્યવાહી પૂર્ણ થાય ત્યાં સુધી સસ્પેન્ડ કરવામાં આવ્યા છે.
ત્યારબાદ IAS અધિકારી શાશ્વત સૌરભને MCDના સાઉથ ઝોનનો વધારાનો હવાલો સોંપવામાં આવ્યો. 2016 બેચના AGMUT કેડરના IAS અધિકારી સૌરભ હાલમાં સાઉથ વેસ્ટ ઝોનના ડેપ્યુટી કમિશનર છે.
સત્ય નિકેતનનું વર્તમાન સ્વરૂપ સમય સાથે બદલાયું છે. આ વિસ્તાર 1965થી 1970 દરમિયાન ઝૂંપડપટ્ટીના રહેવાસીઓના પુનર્વસન માટે વસાવવામાં આવ્યો હતો. 1970ના દાયકામાં દિલ્હી યુનિવર્સિટીનો સાઉથ કેમ્પસ શરૂ થયા બાદ વિસ્તારમાં કોલેજોની સંખ્યા વધી અને વિદ્યાર્થીઓના રહેવા માટે PGનું ચલણ વધ્યું.
વિસ્તારમાં આશરે 300 મકાનો હોવાનું જણાવાય છે, જેમાં લગભગ 170માં PG સંચાલિત થાય છે. ઘણા મૂળ ફાળવણીધારકોએ પોતાના મકાનો વેચી દીધા બાદ અહીં રહેણાંક માળખા અને તેના ઉપયોગમાં પણ ફેરફાર થયો છે.
અર્બન પ્લાનિંગ નિષ્ણાત જગદીશ મમગૈનના જણાવ્યા અનુસાર, દિલ્હીની ઘણી જૂની ઇમારતો વધારાના માળનો ભાર સહન કરવા માટે તૈયાર કરવામાં આવી નહોતી. આવી સ્થિતિમાં સમય જતાં તેમાં કરવામાં આવેલા બાંધકામના ફેરફારો સુરક્ષાના દૃષ્ટિકોણથી પડકાર ઊભો કરી શકે છે.
ઉપલબ્ધ માહિતી અનુસાર, દિલ્હીના આશરે 75 લાખ ઘરોમાંથી માત્ર 1.75 લાખ ઇમારતો પાસે મંજૂર બિલ્ડિંગ લેઆઉટ પ્લાન છે. આ આંકડા રાજધાનીમાં ઇમારત સુરક્ષા, બાંધકામના ધોરણો અને જૂના રહેણાંક માળખાની દેખરેખ અંગેના પ્રશ્નોને દર્શાવે છે.
અકસાન બાદ દિલ્હીના મુખ્યમંત્રી રેખા ગુપ્તાએ ઘટનામાં ઘાયલ લોકોને મળીને તેમના માટે સહાયની જાહેરાત કરી હતી. વહીવટીતંત્ર તરફથી અકસ્માત બાદ રાહત, તપાસ અને સુરક્ષા સંબંધિત પગલાં લેવામાં આવી રહ્યા છે.
સત્ય નિકેતનની ઘટનાને પગલે દિલ્હીના PG વિસ્તારોમાં ઇમારત સુરક્ષાની દેખરેખનો મુદ્દો સામે આવ્યો છે. હાલમાં પોલીસ તપાસ, MCDનો સર્વે અને જોખમી ઇમારતો સામે કાર્યવાહી ચાલુ છે. સુપ્રીમ કોર્ટની આગામી સુનાવણીમાં આ મામલાનો વ્યાપ દિલ્હીથી આગળ વધીને દેશભરની જર્જરિત અને ગેરકાયદેસર ઇમારતો સુધી જઈ શકે છે.
