જાપાનની અગ્રણી ટેક્નોલોજી રોકાણ કંપની સોફ્ટબેંક ગ્રુપ (SoftBank Group) માટે સપ્ટેમ્બર 2026નો ત્રિમાસિક ગાળો નુકસાનકારક રહ્યો છે. કંપનીએ મંગળવાર, 10 નવેમ્બરે જાહેર કરેલા પરિણામો અનુસાર, જુલાઈથી સપ્ટેમ્બર દરમિયાન તેને આશરે 1.12 ટ્રિલિયન યેન એટલે કે 7.1 અબજ ડોલરનું ચોખ્ખું નુકસાન થયું છે. લગભગ બે વર્ષ બાદ કંપનીએ ફરી ત્રિમાસિક નુકસાન નોંધાવ્યું છે. ભારતીય સ્ટાર્ટઅપ માર્કેટ માટે પણ આ પરિણામ મહત્વપૂર્ણ છે, કારણ કે સોફ્ટબેંક લાંબા સમયથી ભારતીય ટેક્નોલોજી કંપનીઓમાં રોકાણ કરતી રહી છે.
સોફ્ટબેંકના ત્રિમાસિક પરિણામો બજારના અંદાજથી વિપરીત રહ્યા છે. બ્લૂમબર્ગ દ્વારા એકત્રિત આઠ વિશ્લેષકોના અંદાજની સરેરાશ મુજબ, કંપનીને આશરે 129 અબજ યેનનો નફો થવાની અપેક્ષા હતી. જોકે, તેના બદલે કંપનીએ એક ટ્રિલિયન યેનથી વધુનું નુકસાન નોંધાવ્યું છે.
ગયા વર્ષના સમાન ત્રિમાસિક ગાળામાં સોફ્ટબેંકે આશરે 2.5 ટ્રિલિયન યેનનો નફો નોંધાવ્યો હતો. તે સમયે OpenAIમાં કંપનીના હિસ્સાની કિંમતમાં વધારો થવાથી તેને મોટો ફાયદો થયો હતો.
હાલમાં ટેક્નોલોજી શેરોમાં ઘટાડો અને આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ (AI) ક્ષેત્રમાંથી ભવિષ્યમાં થનારી આવક અંગે રોકાણકારોની ચિંતામાં વધારો થયો છે. સોફ્ટબેંકની કમાણીનો મોટો હિસ્સો તેના રોકાણ હેઠળની કંપનીઓના મૂલ્યાંકન પર આધારિત છે. પરિણામે, શેરબજારમાં થતી વધઘટની સીધી અસર તેના ત્રિમાસિક નાણાકીય પરિણામો પર પડે છે.
સોફ્ટબેંકના નુકસાન પાછળ ટેક્નોલોજી શેરોમાં થયેલો ઘટાડો એકમાત્ર કારણ નથી. અમેરિકામાં AI ડેટા સેન્ટર તૈયાર કરવા માટે ચાલી રહેલા પ્રોજેક્ટ્સના ખર્ચે પણ કંપનીના નાણાકીય પરિણામોને અસર કરી છે.
સોફ્ટબેંકે વીજ ઉત્પાદન સાથે સંકળાયેલા ઉપકરણોની ખરીદી માટે અગાઉથી ચુકવણી કરી હતી. જોકે, ત્યારબાદ પ્રોજેક્ટની જરૂરિયાતો અને ખરીદીની યોજનાઓમાં ફેરફાર થતાં કંપનીને આશરે 3.7 અબજ ડોલરનું નુકસાન નોંધાવવું પડ્યું હતું.
આ ઉપરાંત, દેવા પરનું વ્યાજ અને અન્ય નાણાકીય ખર્ચમાં પણ વધારો થયો છે. જુલાઈથી સપ્ટેમ્બર દરમિયાન કંપનીનો ફાઇનાન્સિંગ ખર્ચ બમણાથી વધુ વધીને આશરે 462 અબજ યેન થયો હતો.
સોફ્ટબેંકના સ્થાપક માસાયોશી સોન AI બિઝનેસમાં મોટા પાયે રોકાણ કરી રહ્યા છે. આ યોજનાઓ માટે કંપની દેવા ઉપરાંત મૂડી એકત્રિત કરવાના અન્ય વિકલ્પોનો પણ ઉપયોગ કરી રહી છે. આ સ્થિતિમાં રોકાણકારો કંપનીની ભવિષ્યની આવકની સાથે તેના વધતા દેવા પર પણ નજર રાખી રહ્યા છે.
સોફ્ટબેંકનું વિઝન ફંડ વિશ્વભરની સેંકડો ટેક્નોલોજી સ્ટાર્ટઅપ્સ અને કંપનીઓમાં રોકાણ કરે છે. સપ્ટેમ્બર ક્વાર્ટરમાં આ બિઝનેસ સેગમેન્ટને આશરે 81.6 અબજ યેનનું નુકસાન થયું હતું.
ચિપ ડિઝાઇન કંપની Arm Holdings, Intel અને દક્ષિણ કોરિયાની ઈ-કોમર્સ કંપની Coupang સાથે સંકળાયેલા રોકાણના પ્રદર્શનની પણ સોફ્ટબેંકની નાણાકીય સ્થિતિ પર અસર પડી હતી.
જોકે, કંપનીના તમામ રોકાણોમાં નુકસાન થયું નથી. કેટલીક કંપનીઓના મૂલ્યાંકનમાં વધારો થવાથી સોફ્ટબેંકને ફાયદો પણ થયો હતો. પરંતુ અન્ય ખર્ચ અને નુકસાનની સરખામણીમાં આ ફાયદો કંપનીને નફામાં લાવવા માટે પૂરતો રહ્યો નહોતો.
ભારતમાં સ્ટાર્ટઅપ્સનો બિઝનેસ ઝડપથી વિસ્તરી રહ્યો હતો ત્યારે સોફ્ટબેંકે અનેક જાણીતી કંપનીઓમાં રોકાણ કર્યું હતું. તેમાં ઓલા, ઓલા ઇલેક્ટ્રિક, સ્વિગી, મીશો, લેન્સકાર્ટ, ફર્સ્ટક્રાય, ઓયો અને ડેલ્હીવરી જેવી કંપનીઓનો સમાવેશ થાય છે.
ડિસેમ્બર 2025 સુધીમાં સોફ્ટબેંકના વિઝન ફંડે ભારતીય બજારમાં 24 રોકાણ કર્યા હતાં. આમાંથી કેટલીક સ્ટાર્ટઅપ કંપનીઓ હવે શેરબજારમાં પણ લિસ્ટ થઈ ચૂકી છે.
જોકે, સોફ્ટબેંકે ભૂતકાળમાં જે કંપનીઓમાં રોકાણ કર્યું હતું, તે તમામ કંપનીઓમાં આજે પણ તેનો હિસ્સો હોય તે જરૂરી નથી. પેટીએમ, પોલિસીબજાર અને ફ્લિપકાર્ટમાંથી કંપની પોતાનું સંપૂર્ણ રોકાણ પાછું ખેંચી ચૂકી છે.
આથી, ભૂતકાળમાં થયેલા રોકાણોની યાદીના આધારે સોફ્ટબેંકનું નાણાં હજુ પણ આ તમામ કંપનીઓમાં રોકાયેલું હોવાનું કહી શકાય નહીં. તેવી જ રીતે, સોફ્ટબેંકને એક ત્રિમાસિક ગાળામાં નુકસાન થયું હોવાનો અર્થ એ પણ નથી કે ભારતમાં તેની દરેક રોકાણ હેઠળની કંપની નુકસાનમાં ચાલી રહી છે.
જાપાનની સોફ્ટબેંકે છેલ્લા કેટલાક સમયથી AI ક્ષેત્ર સાથે સંકળાયેલી કંપનીઓમાં મોટા પાયે મૂડી રોકી છે. તેમાં સૌથી મોટું નામ OpenAIનું છે. OpenAIમાં સોફ્ટબેંકનું રોકાણ આશરે 64.6 અબજ ડોલર હોવાનું જણાવવામાં આવે છે. કંપની પાસે OpenAIમાં લગભગ 13 ટકા હિસ્સેદારી છે.
હવે સોફ્ટબેંક માટે એ જોવું મહત્વપૂર્ણ બન્યું છે કે AI બિઝનેસમાં કરવામાં આવેલા આટલા મોટા રોકાણમાંથી તેને ભવિષ્યમાં કેટલી આવક થઈ શકે છે. OpenAIના બજાર મૂલ્યાંકનમાં થતી વધઘટની અસર પણ સોફ્ટબેંકના રોકાણની સ્થિતિ પર પડી શકે છે.
સોફ્ટબેંકની મુશ્કેલીઓ માત્ર મોટા રોકાણ સુધી મર્યાદિત નથી. કંપનીના પોતાના શેરના ભાવમાં પણ નોંધપાત્ર ઘટાડો થયો છે. જૂનમાં શેરે નોંધાવેલા ઊંચા સ્તરની સરખામણીએ તેની કિંમતમાં 50 ટકાથી વધુનો ઘટાડો થયો હોવાનું જણાવવામાં આવે છે.
બીજી તરફ, કંપની પર દેવાનું દબાણ યથાવત્ છે. અમેરિકામાં AI કંપનીઓ માટેના નિયમો વધુ કડક બનાવવામાં આવે તેવી શક્યતા પણ વ્યક્ત કરવામાં આવી રહી છે. આવી સ્થિતિમાં રોકાણકારોનું ધ્યાન એ બાબત પર છે કે સોફ્ટબેંક મોટા રોકાણોની સાથે પોતાના દેવાની જવાબદારીનું સંચાલન કેવી રીતે કરે છે.
